Summa de Ecclesia

Quoniam quandoque concilia universalia adversari sive dissonare ab invicem videntur, ut in cap. Domino sancto, dist. 50, ab Isidoro innuitur, iam videndum est cuius concilii sententiae magis obtemperandum sive standum sit. Circa hanc quaestionem conclusio videtur esse beati Augustini: «Concilia provincialia debere credere universalibus, et universalia priora quandoque posterioribus emendari.» ¹ Unde ipse Augustinus ponens gradus varios inter eos qui auctoritatem habent in ecclesiastica loquitur lib. 2. de baptismo contra donatistas, quis inquiens nesciat sacram scripturam tam veteris quam novi testamenti certis suis terminis contineri, eamque omnibus posteriorum episcoporum litteris ita praeponi ut de illa omnino dubitari vel disceptari non possit utrum verum vel utrum rectum sit quicquid in ea scriptum esse constiterit, episcoporum autem litteris quae post confirmatum canonem vel scriptae sunt vel scribentur, et per sermonem forte sapientiorem cuiuslibet in ea re potiores, et per aliorum episcoporum graviorem auctoritatem doctorumque prudentiam, et per concilia licere reprehendi si quid in eis forte a veritate deviatum est et ipsa concilia quae per singulas regiones vel provincias fiunt plenariorum conciliorum auctoritate quae fiunt ex universo orbe Christiano sine ullis ambagibus cedere ipsaque plenaria concilia saepe priora posterioribus emendari cum aliquo rerum experimento aperitur quod clausum erat, et cognoscitur quod latebat sine ullo typo sacrilege superbiae, sine ulla inflata cervice arrogantiae, sine ulla contentione livide invidiae cum sancta humilitate, cum pace catholica, cum charitate Christiana. Item in eodem loquendo de Cypriano ita ait, si autem concilium eius attenditur huic est universae ecclesiae posterius concilium praeponendum cuius se membrum esse gaudebat. Nam et concilia posteriora prioribus apud poster(os) praeponenda, et universum partibus semper optimo iure praeponitur. haec August. ² Sed fortassis videbitur alicui huic sententiae August. adversari sententia beati Isidori qui ut habetur in cap. Domino sancto dist. quinquagesima dicit quod quotienscunque in gestis conciliorum discors sententia invenitur illius concilii magis sententia teneatur cuius antiquior, et potior existit auctoritas. haec ille. Cui sententiae etiam fauere videtur Leo papa sanctissimus qui scribens Anatholio episcopo ita inquit. Nulla sibimet de multiplicatione congregationis synodalia concilia nec 30. illis, et 18. episcopis quantumlibet copiosior numerus sacerdotum vel comparare se audeat vel praeferre, cum divinitus, et privilegio nicena sit synodus consecrata ut sive per pauciores sive per plures ecclesiastica iudicia celebrentur omni penitus auctoritate sit vacuum quicquid ab illorum fuerit constitutione diversum. Item eadem sententia reperitur ab eodem papa Leone scribente episcopis in sancta Calcedonen. synodo fueret congregati. Item Nicolaus papa in epistola ad Michaelem imperatorem ut habetur in octava synodo ad argumentum socii, et suorum qui a numero patrum arguebant dicentes in concilio universali ubi Ignatius fuit depositus tot fuisse episcopos sicut in Niceno concilio, respondit ita. Nos quidem non numerosum tantum sanctorum episcoporum collegium Niceni vel Calcedonen. conciliorum ceterorumque sanctorum patrum synodicas constitutiones sequimur sed eorum liberales veneramur iustas, et divinitus inspiratas sententias, et non tantum pro suorum multitudine observantur a nobis quia revera multi in personis fuere sed in validissimis sententiis eos perpendimus plures.

³ Verum pro concordia horum visum est nobis saluo semper meliori iudicio sic distinguendum: quoniam dissonantia illa quae inter concilia plenaria universalia dicitur esse vel est circa ea quae fidei sunt aut non, sed circa iudicia vel instituta circa proficua, et regimen humanae vitae sive ecclesiasticam disciplinam, si primo modo sit ista conclusio. ⁴ Si discordia inveniretur inter concilia universalia (quod non credimus iuxta dicta possibile) standum esset sententiae antiquioris sive prioris concilii dum tamen fuerit universale plenarium auctoritate Ro. pon. et approbatione fulcitum, et roboratum, cum enim ut supra diximus tale concilium in fide stantiae divina promissione errare non possit, et fides sit simplex, et incommutabilis, ut ait Aug. et Leo papa: non potest sequens concilium illi in veritate adversari nisi alterum ipsorum a veritate fidei deviar(e), quia vero non nisi falsum dissonat, aut ergo controversia vera non est (quod magis credendum est) aut aliquod illorum catholicum non est quod magis de posteriori praesumendum esset, cum antiquum iam totius ecclesiae acceptatione fuisset approbatum. Pro qua parte videtur facere dictum beati Isid. in cap. Domino sancto dist. 50. quod supra inductum est, ubi etiam non parum utile erit advertere quod sanctus Tho. dicit in 4. contra gentiles cap. 25. quod cum dicitur in Calcedonen. synodo quod patres apud Constantinopolim congregati doctrinam Nicenae synodi roboraverunt non est intelligendum per modum additionis quasi ad id quod minus esset inferentes, sed per modum declarationis ea quae de spiritu sancto dicta sunt contra eos qui eum dominum respuere tentaverunt scripturarum testimoniis roborantes. Unde beatus Hylar(ius) li. 5. de synodis in defensione synodi Calcedunen. contra quosdam criminantes eandem synodum quia aliqua videbatur addidisse quae non fuerunt in Niceno concilio ita dicit nescientes regulam, et consuetudinem conciliorum sic nova posterioribus conciliis prout necessitas emergentium haereticorum exegerit sancire decreta ut tamen in vita permaneant qui dudum antiquioribus conciliis contra veteres haereticos fuerunt promulgata. Nam si post Niceni concilii statuta nihil amplius liceret recipere qua auctoritate spiritum sanctum unius gloriae cum patre auderemus asserere quod ibi constat omnino tacitum fuisse. haec ibi.

⁵ Si vero dissonantia quae reperitur inter concilia sit circa ea quae iuris sunt positiui, circa regimen humanae vitae aut disciplinam ecclesiasticam, magis standum videtur posterioribus per quae in talibus agibilibus, quia eorum materia est variabilis saepe priora supplentur moderantur, et etiam corriguntur, sicut dicit beatus August. ut supra inductum est quod saepe priora posterioribus emendantur cum aliquo rerum experimento aperitur quod clausum erat, et cognoscitur quod latebat. In talibus ergo non habet locum antiquitas: quoniam aliqua superioribus temporibus erant convenientia quae nostris valde inconvenientia forent, et dispendiosa. Unde canones apostolorum licet ceteris vetustiores sint tamen in multis eorum rigidae sententiae non stantur, sed sententiae per pietatem mitigatae per alia sequentia concilia, in illis enim erat statutum ut presbyter fornicationem quomodolibet committens deponeretur, sed talis rigor per Grangren. concilium hodie mitigatur, et illi statur, et ita praeiudicatur canonibus apostolorum, ut dist. 82. presbyter. Ita etiam concilio Niceno circa dispositionem sedium patriarchalium praeiudicatum est per concilium universale sextum: quoniam iuxta dispositionem concilii Niceni Alexandrina ecclesia habebat primum locum post Romanam, iuxta vero dispositionem concilii Constantinopolitani sexti Constantinopolitana habebat locum ante Alexandrinam ut in cap. Renovantes distin. vigesima secunda, et illi nunc statur, et praeiudicatur Niceno licet antiquiori, verum ut tangitur in glo. praefati cap. Domino sancto dist. 50. aliqui distingunt de constitutis in quibus concilia reperiuntur dissonare: quoniam constitutiones illae aut sunt locales, et temporales aut sunt generales, si locales et temporales tunc praeponenda est illa constitutio quam plures, et graviores recipiunt illi quam pauciores auctoritate observant iuxta regulam datam in cap. Canonicis dist. 19. et ita videtur standum esse in isto casu concilio cuius potior est auctoritas. Si vero sunt generales posterior videtur praeiudicare priori. extra de cognat. spir. ca. 1. et ff. de legi. non est novum ubi dicitur quod posteriores leges trahunt ad se priores. Sed quaerit tam glossator quam Hugo: qualiter potest esse contrarietas in canonibus cum dicantur esse conditi per spiritum sanctum, ut in cap. Violatores 25. quest. 1. Ad hoc respondens Hugo dicit quod potest dici quod sancti patres non semper loquebatur per spiritum sanctum, et ita potuerunt dicere contraria vel ignoranter vel scienter; vel potest dici quod non est ibi contrarietas nisi quo ad nos qui non plene intelligimus. haec ille. Glossator vero respondet quod duo canones possunt esse contrarii, et tamen uterque est iuste institutus, quia unus statuit, et iuste alter contrarium potest statuere, et iuste, ut 63. dist. 6. verum quod intelligendum est habita consideratione ad diversas causas vel circumstantias temporum vel locorum, unde proprie non sunt contrarii. Nam diversitas statutorum nequaquam contraria esse censetur si diversitas locorum, et temporum atque personarum quibus distributa sunt intelligatur.