Summa de Ecclesia

TANTA firmitate veritatis stabilita videtur conclusio praefata, dicens quod omnium aliorum praelatorum ecclesiae iurisdictionis auctoritas non modo quo ad executionem et usum ut volunt aliqui dicere sicut Gofridus de Fontanis, et Henricus de Gandavo in suis quodlibetis, et alii eorum sequaces, sed etiam quo ad substantiam potestatis a Romano pontifice mediate vel immediate regulariter sit derivata ut saluo meliori iudicio in nullo ei videatur per adversariorum rationes praeiudicatum. Quod nos maxime faciemus manifestum cum ad singulas adversariorum rationes adiungemus responsa. Habet autem eorum prima fundamentum praefata nostra conclusio fundamentum irrefragabile, definitionem scilicet apostolicae sedis, quae cum supra petram Christum fundata sit, in ea semper fides illibata permansit permanebitque. Diffinivisse autem videtur apostolica sedes hoc per plures summos pontifices. Prima quidem per Vigilium papam qui in decretis suis scribens Eleutherio episcopo ita dicit. Nulli vel tenuiter scienti vel pleniter sapienti dubium est quod ecclesia Romana fundamentum sit et forma ecclesiarum a qua omnes ecclesias principium sumpsisse nemo recte credentium ignorat, haec ille. Nota bene verba, quia si nullus credentium ignorat, id est ignorare debet quin omnes ecclesiae a Romana sumpserunt initium nullus etiam ignorare debet quin etiam sumpserint initium, et auctoritatem. Secundo hoc idem diffinitur per Nicolaum papam primum qui scribens Mediolanensibus, ut habetur in ca. Omnes dist. 22. ita dicit. Omnes sive patriarchae (id est patriarchatus) cuiuslibet apicem sive metropoleon primatus aut episcopatuum cathedras vel ecclesiarum sive cuiuscunque ordinis dignitatem instituit Romana ecclesia, illam vero solas ipse fundavit etc. Nota verba quod ecclesia Romana instituit cuiuscunque ordinis dignitatem. Ergo quod cuiuscunque ordinis iurisdictionis potestas ab ecclesia Romana dependeat nullus debet dubitare fidelis. Tertia diffiniuit apostolica sedes per Innocentium papam primum, qui ut habetur in ca. Quis nesciat dist. 11. ita episcopo Decentio scribens dicit. Quis nesciat aut quis non advertat id quod a Petro apostolorum principe Romanae ecclesiae traditum est ac nunc hucusque custoditur ab omnibus debere servari, nec superinduci aliquid quod auctoritatem debeat generalem aliunde accipere vel exemplum, praesertim cum sit manifestum in omnem Italiam Galliam Hispaniam Africam atque Siciliam insulasque interiacentes nullum instituisse ecclesias nisi eos quos venerabilis Petrus aut successores eius constituerunt sacerdotes, et ita oportet eos hoc sequi quod ecclesia Romana custodit et a qua principium eos accepisse non dubium est, haec ille. Nota verba principium accepisse non dubium est. Ergo et auctoritatis substantiam. Quarto diffiniunt sive testatur apostolica sedes per beatum Gregorium papam, qui scribens episcopis per universas provincias ut habetur in cap. Decreto secunda quaestione sexta ita de Romana ecclesia ait, quod ita aliis vices suas impertivit ecclesiis, ut in partem sint vocatae sollicitudinis non in plenitudinem potestatis. Quinto hoc idem attestatur apostolica sedes per Iulium papam qui ut in cap. Qui se scit causam et quaest. supradictis ita dicit. Ipsa namque ecclesia quae prima est ita reliquis ecclesiis vices suas credidit largiendas, ut in parte sint vocatae sollicitudinis non in plenitudinem potestatis. Nota verba, impertivit et largitus est vices suas aliis ecclesiis. Cui iam dubium est quin omnes aliae ecclesiae auctoritatem suam habeant ab ipsa Romana ecclesia sicut in partiente largiente illam? Nec potest dici quod ista partitio, et largitio vicariorum intellegatur de particulari speciali accidentali commissione quam papa facit ecclesia quo ad primatum et dignitatem legationis: aut quotidianis commissionibus quas facit ecclesiasticis personis. Tum primo quia hoc non convenit nisi certis et paucis ac determinatis ecclesiis, et personis: auctoritates autem omnes loquuntur de omnibus aliis ecclesiis in communi sicut apparet ex forma dicendi. Tum secundo quia huiusmodi commissio, quae fit certis personis aut ecclesiis est accidentalis, illa enim quae sunt per accidens non cadunt sub arte. 2. Metaphi unde auctoritates sunt intelligendae de potestate quam habent ceterae ecclesiae communiter, et non accidentaliter quod scilicet talis procedat ab ecclesia Romana. Roborata iam sic conclusione nostra apostolicae sedis auctoritate cui fas non est contradicere, respondendum est ad obiecta. Pro quorum tamen solutione, et materiae praesentis notitia clariori praemittemus imprimis hoc notabile quod tam ex beato Tho. 1. sentent. distinct. 12. quam ex communi aliorum doctorum doctrina colligitur, quod cum dicitur aliquid habere potestatem immediate ab aliquo alio, potest intelligi dupliciter, vel quantum ad immediationem virtutis vel quantum ad immediationem suppositorum agentium a quibus habetur talis potestas. Si sermo currat de primo modo immediationis, tunc dicimus quod omnis virtus, auctoritas, potestas, et iurisdictio quae est in papa sive in aliquo quocunque praelato, est a Christo immediate. Hoc patet quoniam a nullo alio potest talis potestas conferri nisi per potestatem existentem in Christo sive collatam a Christo, sicut nulla alia causa a prima potest agere nisi per virtutem causae primae. Et de hoc modo immediationis non loquimur hic: quoniam hoc modo immediationis omnis potestas quorumcunque de ecclesia est immediate a Christo, sed loquimur de secundo modo immediationis quae est ex parte suppositorum agentium sive potestatem conferentium: quo modo tunc quis dicitur a Christo immediate potestatem aliquam suscipere quando inter accipientem potestatem, et ipsum Christum conferentem non est aliquod medium, scilicet suppositum suscipiens a Christo et conferens ipsam potestatem alteri. Et de isto modo immediationis loquentes hic dicimus quod solus Petrus immediate a Christo potestatem iurisdictionis accepit cui soli dictum est. Pasce oves meas et tibi dabo claves regni caelorum. Omnes vero alii apostoli a Christo mediante Petro potestatem susceperunt dicente beatissimo Leone Papa ut supra inductum est, quod Christus si quid aliis ecclesiae principibus voluit cum Petro esse commune, nunquam nisi per ipsum dedit quicquid aliis non negavit. His habitis dicendum est ad rationes in oppositum. Ad primam respondetur dupliciter. Primo negando consequentiam, ista enim consequentia non est bona. Apostoli et discipuli habuerunt potestatem iurisdictionis a Christo immediate: ergo et nunc ecclesiae praelati potestatem iurisdictionis habent immediate a Christo. Quod duobus exemplis facimus manifestum. Primum est de constitutione mundi, manifestum est quod licet in principio mundi prima individua specierum sint immediate facta a Deo, tamen de novo non sunt immediate a Deo quantum ad ordinem suppositorum agentium: immo sunt mediante virtute caelesti, et mediantibus aliis causis secundis. Unde Arist. 2. physicorum ait, quod sol et homo generant hominem, sicut ergo non valet ista consequentia. In institutione mundi caeli et elementa ac aliae principales partes mundi fuerunt immediate a Deo facta: ergo etiam in propagatione rerum institutarum omnia quae fiunt, fiunt immediate a Deo, ita etiam ista consequentia non est bona. Christus in prima constitutione et fundatione ecclesiae immediate constituit apostolos episcopos et curatos quantum ad potestatem iurisdictionis, ergo similiter in progressu ecclesiae fundatae alii quae sequuntur post institutos a Christo sunt immediate a Christo instituti. Hoc etiam similiter patet in secunexemplo quod consideratur in regimine ordinis politici. Licet enim Christus princeps, et pastor principalis ecclesiae dum praesens esset in regno militantis ecclesiae secundum conversationem humanam instituisset per se apostolos, et discipulos in diversis iurisdictionibus: non sequitur propter hoc quod ipso absente secundum conversationem humanam alii qui in regno ecclesiae succedunt primis per eum institutis sint ab ipso immediate instituti, poterunt enim esse instituti a suo vicario generali cui totius regni sui cura et regimen committit, sicut contingit in aliis secularibus, et etiam spiritualibus, quod cum principalis dominus longo tempore disponit absentare se, committit suo generali vicario ut si interim vacare contingat officia aut loca aliqua prouideat de idoneis ministris. Quod ita credendum est factum esse cum Christus alta caelorum peteret ab ecclesia militante praesentiam suam corporalem visibilemque subtracturus beato Petro tanquam eius generali vicario curam et regimen totius ecclesiae suae plenissime commendaret. Unde in huiusmodi figura legitur 1. Esdr. 7. Artaxerxes rex regum Esdrae etc. vicario suo generali dat potestatem constituendi omnes iudices in provincia suae vicariae dicens. Tu autem Esdra etc. constitue praesides qui iudicent omni populo. Quod maxime hic ita factum esse creditur, quoniam hoc et ad firmius unitatem ecclesiae conservandam et ad obedientiam pleniorem inferiorum praelatorum ad suum generalem vicarium plurimum conferret. Et ita patet quod consequentia illa adversariorum nulla sit. Et ad probationem cum dicitur quod episcopi succedunt apostolis, et presbyteri 72. discipulis, ergo etc. respondetur quod consequentia ista non est necessaria. Iste succedit illi in aliqua iurisdictionis potestate: ergo habet eam immediate ab eo a quo praedecessor habuit, clarissimum enim est quod multi praelati succedunt aliis in similitudine officii aut potestatis, et non in modo accipiendi, sicut patet exemplari de duobus episcopis eiusdem loci sibi succedentibus: quod licet habeant similem potestatem episcopalem non oportet quod illam habeant eodem modo, quia unus potest habere eam per institutionem papae, alius per electionem. Et simile exemplum est de curato qui potest poni a papa immediate vel per confirmationem episcopi. Et ita dato quod apostoli receperint a Christo immediate potestatem, non sequitur propter hoc quod episcopi, et curati eodem modo, scilicet immediate suscipiant a Christo potestatem. Quod etiam manifeste videtur patere ex gl. August. et Cassiodori super illud psal. 44. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii, ubi dicit. Post prophetas apostoli, et pro apostolis episcopi et alii quos ecclesia genuit, et in sede patrum constituit, haec glo. Ecce quod manifeste facit quod ecclesia episcopos genuit et in sede patrum constituit. Ergo per consequens illis ecclesia immediate potestatem contulit, et per consequens non habuerunt illam immediate a Christo, non ergo valet ista consequentia. Episcopi succedunt apostolis in similitudine officii aut potestatis, ergo in modo recipiendi, ita quod immediate habeant illam a Christo sicut apostoli. Quod vero consequenter dicitur ad probationem cum inducitur similitudo de papa quod ipse dicatur ideo immediate accipere potestatem a Christo et quod succedit Petro qui a Christo habuit immediate, respondetur quod non est simile de papa, qui est universalis vicarius Christi in tota universali ecclesia et de aliis praelatis qui sunt particulares vicarii, quoniam vicarii particulares constitui possunt ab alio quam a principali domino, quoniam possunt institui a generali vicario: non sic autem de generali vicario, quoniam pro amplitudine et uniuersalitate potestatis, et auctoritatis suae non potest nisi a principali domino immediate constitui, et ideo non est simile. Verum de hoc plenius dicemus in c. sequenti, et videbitur quod planae rationes adversariorum sunt parvi pretii. Et haec sint dicta quo ad primam rationem. Secundo respondetur ad praefatam obiectionem negando antecedens sive assumptum valet quod apostoli et discipuli receperint a Christo immediate potestatem iurisdictionis quam habuerunt, quoniam hoc non videtur bene probabile iuxta auctoritates et decreta sanctorum patrum ac rationes supra inductas per diversa capitula. Quare respondendum est ad auctoritates, et rationes inductas ad probandum antecedens praedictum. Ad primam quae inducitur Math. 18. Quodcunque alligaveritis super terram etc. respondetur quod auctoritas nihil facit pro adversariis, quoniam per illa verba non est tunc data actu aliqua potestas iurisdictionis apostolis, bone tamen promissa vel insinuata dari in futurum eis et successoribus eorum. Non enim videtur quod ante passionem suam Christus alicui apostolorum dederit aliquam potestatem iurisdictionis. Quod ex multis colligi videtur. Tum ex eo quod illo tempore convenit alicui habere potestatem iurisdictionis pro quo competit exercere actum iurisdictionis in foro conscientiae vel contentioso, sed ex dictis evangeliorum non apparet quod aliquis apostolorum exercuisset aliquem actum iurisdictionis ante passionem Christi, maxime cum illo tempore nondum facti essent sacerdotes. Ergo etc. Tum secundo, quia Christus ante passionem per se regebat ecclesiam suam non per officiales aut vicarios. Ergo non videtur quod tunc aliquis apostolorum habuerit potestatem iurisdictionis alicuius, maxime cum nulli apostolorum Christus assignasset subditos aliquos in quos iurisdictionem sibi datam exequi valuissent. Tum tertio quia si data dicatur potestas iurisdictionis apostolis a Christo actu regente ecclesiam aut plena, et illimitata super omnes fideles sicut ipse Christus habebat, aut data est eis potestas limitata super aliquos, et super aliquos non: sed nullum horum videtur dicendum, non primum patet non secundum quia non est fingere limitationem talem: ergo etc. Tum quarto, quia si tunc data fuisset apostolis potestas iurisdictionis tunc videretur quod omnes alii apostoli aequalem potestatem iurisdictionis recepissent cum Petro, quod non est dicendum, quia solus ille vocatus est in plenitudinem potestatis, qui etiam ipsorum apostolorum princeps erat a Christo ordinatus. Dicendum ergo videtur quod per illa verba dicta apostolis ante passionem, scilicet. Quodcunque alligaveritis etc. nulla auctoritas iurisdictionis data sit apostolis sed solum promissa, et insinuata dari in futurum sicut praediximus sicut nec Petro per verba illa. Math. 16. Tibi dabo claves regni caelorum et quodcunque solveris etc. Et ad verba Hieronymi dicentis in gloss. quod potestatem tribuit apostolis, dicimus quod ly tribuit exponendum est, id est tribui promisit: quoniam enim Dei promissio certissima est. Ideo Hieronymus de potestate promissa loquens more scripturae loquitur ac si iam data fuisset. Ad secundam auctoritatem quae habetur Ioan. 20. Quorum remiseritis etc. respondetur quod ista auctoritas non loquitur de aliqua auctoritate iurisdictionis, sed tantum de potestate ordinis. Unde sanctus Thom. respondens ad hanc auctoritatem in 4. dist. 19. dixit sic. Ad absolutionem peccatorum requiritur duplex potestas, scilicet ordinis et potestas iurisdictionis¹, prima quidem potestas est aequaliter in omnibus sacerdotibus non autem secunda, et ideo ubi Ioan. 20. Christus dedit apostolis communiter potestatem dimittendi peccata, intelligitur de potestate quae consequitur ordinem, unde et sacerdotibus quando ordinantur illa verba dicuntur, haec sanctus Tho. Haec autem potestas quae consequitur ordinem est ille principatus superni iudicii de quo dicit Greg. quam apostoli tunc a Christo susceperunt. Cum autem arguitur ex adverso quod non possit intelligi de potestate ordinis: quia illam habuerunt in cena domini cum facti sunt sacerdotes. Respondemus cum eodem sancto Thom. in 4. dist. 23. sicut superius lib. 1. ca. 92. notavimus, quod dominus dedit discipulis suis sacerdotale potestatem quantum ad principalem actum ante passionem quando dixit. Accipite, et manducate. Unde subiungit. Hoc facite in meam commemorationem: sed post resurrectionem dedit eis potestatem sacerdotalem quantum ad actum secundarium qui est ligare, et solvere. Et ita patet quod per illam auctoritatem non probatur intentum adversariorum. Praeterea quod praedicta auctoritas non faciat ad adversariorum propositum: sed magis confirmet propositum nostrum patet ex ordine temporis quo Christus verba illa dixit apostolis, quoniam ut inquit sanctus Thomas in 4. distinct. 22. Quamvis omnibus apostolis data sit communiter potestas ligandi, et solvendi: tamen ut in hac potestate ordo aliquis significaretur, primo soli Petro data est ut ostendatur quod ab eo in alios debeat descendere, propter quod ei singulariter dixit Christus. Confirma fratres tuos et pasce oves meas: i loco mei (ut dicit Chrysost.) praepositus, et caput, et esto fratrum tuorum ut ipsi te in loco mei assumentes ubique terrarum te in throno tuo sedentem praedicent et confirment. Ad tertiam auctoritatem quae ponitur Math. 16. Tibi dabo claves etc. super qua dicit Leo papa quod transfuerit in alios apostolos ius illius potestatis, respondetur quod beatus Leo papa verum dicit: nec dubium est an aliquod apostoli habuerint potestatem ligandi et solvendi, sed an habuerint immediate a Christo vel non, loquendo de immediatione suppositorum agentium. Dicimus ergo quod ius potestatis transivit et commeavit in alios apostolos, et principes ecclesiae sed per Petrum. Nam ut idem Leo inquit in 3. sermone ordinationis suae. Quicquid ceteris cum Petro voluit esse commune non nisi per Petrum dedit quicquid aliis non negavit. Et hoc sonat verbi transitus qui de extremo ad extremum non fit nisi per medium: et quod ita etiam veniat intelligendum non modo patet ex supradictis, sed ex eo quod dicitur in fine eiusdem auctoritatis ubi sic dicitur quod Petro hoc singulariter creditur, scilicet aliis dispensandum, secundum illud 1. Cor. 9. Dispensatio mihi credita est. Fuit enim Petrus ille fidelis quem constituit dominus super familiam suam. gl. 1. ecclesiam. Luc. 22. Eodem modo respondetur ad auctoritatem Rabani in gl. Dicimus enim quod potestas data Petro sit data aliis apostolis, nihilominus tamen differenter, sicut exemplariter possumus dicere quod Deus dedit lumen soli et stellis sed differenter, quia soli immediate, et in plenitudine: stellis vero per medium solis, et in minori quantitate. Sic Christus dedit Petro immediate, et in plenitudine: aliis vero mediante Petro vicario suo generali, et gubernatore totius orbis Christiani, et in quantitate sue mensura per Petrum limitanda secundum partem sollicitudinis ad quam essent evocandi.

Ad quartam auctoritatem quae habetur Luc. 6. respondetur² negando consequentiam, quoniam ex illa auctoritate nec ex dicto Ambrosii habetur quod Christus tunc contulerit potestatem aliquam iurisdictionis apostolis aut discipulis, sed bene potestatem praedicandi. Huiusmodi autem potestas praedicandi distincta est a potestate iurisdictionis, quemadmodum multae aliae potestates quae in evangeliis leguntur datae apostolis, sicut est potestas miracula faciendi, sicut est potestas baptizandi, sicut est potestas sacerdotalis sive conficiendi, sicut est potestas temporalia pro spiritualibus metendi, sicut est potestas ligandi et solvendi in foro conscientiae. Unde ex collatione talium potestatum facta apostolis aut discipulis non arguitur quod data fuerit eis potestas iurisdictionis aliqua tunc a Christo. Ad quintam et sextam auctoritates per idem patet responsio.³ Quod vero dicebatur quod missio sit collatio potestatis iurisdictionis falsum est, licet enim sit collatio potestatis praedicandi non tamen potestatis alicuius iurisdictionis. Quocirca ex hoc quod Christus immediate miserit apostolos, et discipulos ad praedicandum non habetur quod Christus immediate dederit eis aliquam potestatem iurisdictionis. Ad septimam auctoritatem quae est Anacleti⁴ respondetur iuxta gl. decreti quod loquitur de potestate ordinis sive consecrationis non autem de potestate iurisdictionis de qua est praesens sermo. Ideo textus ille non favet in aliquo adversariis. Ad octavam auctoritatem quae est Cypriani⁵ in cap. Loquitur 24. quaest. prima, facilis est responsio per gl. eiusdem cap. quae ait, quod paritas illa accipienda sit in ordine, et dignitate consecrationis non in administrationis plenitudine. In hoc enim Petrus superior fuit et maior utpote apostolorum princeps, ait enim beatus Clemens et habetur in ca. In illis dist. 80. quod inter apostolos non fuit par institutio sed unus praefuit omnibus. Et ita videtur quod textus ille non de potestate iurisdictionis loquitur sed de potestate ordinis, et ita non est ad propositum. Ad nonam in qua obiicitur de electione Mathiae,⁶ respondetur negando assumptum, et ad probationem dicimus quod non sufficienter probat negatum, quoniam licet dicatur quod a Christo immediate fuerit electus ad dignitatem apostolatus et ascriptus sacro numero duodenario apostolorum, non habetur ex hoc quod fuerit aut episcopus immediate a Christo consecratus aut donatus aliqua iurisdictionis auctoritate. Ista enim non habent adinvicem connexionem essentialem sicut manifestum est. Multo enim tempore apostoli fuerunt apostoli, et non episcopi nec aliquam habentes potestatem iurisdictionis, plures etiam in primitiva ecclesia fuerunt episcopi qui non fuerunt apostoli. Ad decimam obiectionem de Paulo⁷ respondetur multipliciter. Primo quod argumentum hoc non videtur facere ad propositum, quoniam cum dictum est quod omnes praelati ecclesiae a Romano pontifice susciperent immediate potestatem iurisdictionis, additum est regulariter non voluimus denegare quin aliqui potuissent recepisse a Christo immediate. Licet enim lege communi nullus mundetur ab originali sine baptismo, secundum illud Ioan. 3. Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto non potest intrare in regnum Dei, quod nullus ingreditur nisi mundus, quia nihil inquinatum currit in illam gloriam. Nihilominus Deus qui nullis restringitur legibus, qui nec sacramentis suam ligavit potentiam potest quemcunque mundare sine baptismo aut aliquo sacramento per sanctificationis munus in utero vel alio modo sicut sibi placet. Ita in proposito dicimus quod Deus Petrum instituens pastorem principem ac caput ecclesiae voluit de communi lege lege ad unitatem ecclesiae servandam, ut ab ipso suo universali vicario, et consequenter a suis successoribus omnes alii inferiores praelati, et rectores ecclesiae universam iurisdictionis potestatem ac regiminis auctoritatem susciperent et recognoscerent nihilominus Paulo aut alteri apostolorum sive etiam non apostolo sicut sibi placet dare potest, et potuit illam potestatem et etiam maiorem quam alii susceperunt mediante Petro. Sicut ergo non valet ista consequentia. A. est mundatus ab originali peccato a Christo immediate sine baptismo, ergo et alii, ita nec illa. Secundo respondetur quod inducta de Paulo non procedunt: quoniam in illis non fit mentio de potestate iurisdictionis: sed de auctoritate praedicationis sive euangelizandi verbum Dei, et ad hoc ipse immediate electus est a Christo secundum illud Act. 9. Vas electionis est mihi iste, etc. Unde gl. secundum illud 2. Cor. 10. quod inducitur ex adverso. De potestate nostra quam dedit dominus etc. De potestate apostolatus quam dominus dedit nobis non illis. Tertio respondetur quod licet in principio apostolatus Paulus a Christo immediate auctoritatem praedicationis habuerit, nihilominus tamen post etiam a Petro recepit quando auctoritate Petri Paulus et Barnabas per inspirationem spiritussancti missi sunt ad praedicandum Act. 13. sicut tangit gl. decret. c. quis nesciat dist. 11.