Summa de Ecclesia

RESPONSIONE data ad obiecta adversariorum sumpta ex ordine apostolorum ad Petrum, iam restat respondendum aliis rationibus illorum. Et ad primam sumptam ex auctoritate beati Bernardi respondetur quod beatus Bernard. dicens non solum papalem, sed etiam alias potestates ecclesiae esse a Christo, verum dicit et oppositum asserere est erroneum: quoniam ut Apostolus ait ad Rom. 13. omnis potestas a Deo est, sed hoc non obviat proposito nostro: quoniam non dicimus quod potestas iurisdictionis praelatorum ecclesiae non sit a Christo, absit hoc ab ore Christiano: sed quod non sit immediate a Christo immediatione suppositorum agentium, sed sit hoc modo a Roma. pon. qui in regimine ecclesiae et immediate dispositione eius vices gerit Iesu Christi sicut eius generalis vicarius, non dicit autem Bernardus quod omnes potestates aliae praelatorum sint immediate a Christo, unde non est ad propositum.

¹

Ad secundam rationem quam fecit Henricus de Gandavo quod episcopi sunt sponsi ecclesiae etc. respondetur. Primo quod ut inquit sanctus Thom. in tractatu contra impugnantes religionem, et nos in superioribus tetigimus in cap. 27. sponsus ecclesiae proprie est Christus, de quo dicitur Ioan. 3. Qui habet sponsam sponsus est. Ipse enim de ecclesia suo nomini filios generat. Alii autem qui sponsi dicuntur sunt ministri sponsi exterius cooperantes ad generationem spiritualium filiorum, quos tamen non sibi sed Christo generant. Qui quidem ministri in tantum sponsi dicuntur in quantum vicem veri sponsi obtinent, et ideo papa qui vicem sponsi obtinet in tota ecclesia universali, sponsus ecclesiae dicitur episcopus autem suae diocesis.

²

Secundo respondetur negando istam consequentiam. Episcopi in hoc gerunt vicem Christi: ergo per potestatem quam immediate receperint a Christo. Ista consequentia non valet, quia vicem Christi gerunt per potestatem quam immediate receperunt a Romano pontifice qui immediate vocat eos in partem sollicitudinis suae. Ad tertiam³ de beato Iacobo qui dixit. Ego iudico, etc. dicunt quidam sicut Henricus de Gandavo ubi supra in responsione cuiusdam argumenti, quod licet Petrus potuisset ferre sententiam nihilominus quia congruum fuit et decens ut quilibet superior permittat gaudere inferiorem sua potestate ordinaria ubi eam habet exercere. et ideo Petrus permisit Iacobo in sententia illa ferenda uti iure suo: sicut papa cum est in civitate aliquam non aufert propter hoc officialem: nec curiam episcopo illius civitatis: sed de his quae ibi emergunt ei iudicium dicitur. Sed ista responsio non videtur nobis rationabilis: quoniam hic est specialis causa propter quam hoc non debuit Petrus permittere: licet enim communiter fiat et decenter sicut dictum est in particularibus negotiis ad tribunal episcopi deductis, non tamen decenter et convenienter hoc fit cum fidei universalis est quaestio ventilanda et declaranda non ad tribunal episcopi deducitur sed ad tribunal papae sive concilii universalis ubi papa universaliter praesideat, sicut de ista quaestione legalium super qua venit Paulus, et Barnabas ad Petrum et ad alios apostolos et presbyteros qui erant Hierusalem, ut dicitur Act. 15. quoniam tunc non ad loci episcopum, sed ad papam ad quem maiores causae pertinent et qui in omni loco est ordinarius cum approbatione patrum concilii pertinent praefatae quaestionis definitio et ita factum est hic: quoniam non Iacobus sed Petrus tanquam omnium princeps diffiniuit. Unde beatus Hieronymus in epistola 22. ad August. Petrum principem dicit huiusmodi decreti id est institutorem, beatus vero Iacobus non diffiniens, sed definitionem factam per Petrum promulgans sive pronuntians, quia specialis illius loci erat episcopus ait. Ego iudico. Unde magister Nicolaus de Lyra super hunc locum Act. 15. ita dicit. Licet Petrus esset principalis inter apostolos tamen detulit Iacobo in sua dioecesi ut determinationem dubii proferret. Nota quod non dicit diffiniret aut determinaret, sed determinationem scilicet iam factam per Petrum proferret coram concilio.

⁴

Ad quartam cum dicitur. Quod competit sacerdotibus, etc. respondetur negando minorem, et ad probationem respondetur quod licet posse ligare et solvere ad exeundum in actu necessario requirat potestatem iurisdictionis: nihilominus tamen secundum se ad potestatem ordinis pertinet.

⁵

Ad quintam cum dicitur. Quod nobilior et firmior etc. respondetur dupliciter. Primo quod non facit ad propositum: quoniam nos concedimus quod in omnibus gubernantibus sive regimen habentibus in ecclesiae principatu iurisdictionis potestas sit a Christo: licet in aliquibus inferioribus mediantibus superioribus suis usque ad primae sedis pontificem a quo velut omnium capite omnibus inferioribus profluit sententiam sanctissimi Leonis papae in c. ita dominus dist. 19. quemadmodum in Hierarchia caelesti a qua exemplata est ecclesiastica licet lumen revelationis in quemcumque angelum descendat a Deo patre luminum descendat: nihilominus lex divinitatis ita habet ut inferiores per medios et medii per superiores illud recipiant. Secundo respondetur quod si adversarii ita dicere vellent quod nobilior sit principatus cuius potestas iurisdictionis in singulis gubernantibus derivatur immediate immediatione suppositorum a Deo, quam sit mediante aliquo alio. Dicimus quod videtur nobis hoc esse falsum: quoniam non facere magis videtur ad nobilitatem principatus quod rectores eiusdem habeant immediate immediatione suppositorum agentium potestatem a Deo quam si mediate: dum tamen habeant immediate immediatione virtutis: unde non videtur quod nobilior esset principatus universi in quo praesidet Deus si ipse immediate ageret omnia nullo interveniente ordine causarum secundarum, quam nunc sit, nec sacer principatus Hierarchiae caelestis: videtur quod esset nobilior si lumen revelationis quod a superioribus per medios descendit in infimos immediate a Deo in singulos descenderet, immo videtur e contra, quia per hunc modum Deus magis nobilitat angelos superiores et medios quos non tantum lumine suo replet, sed etiam participatione potestatis suae cooperatores efficit, dum ipsi a Deo illuminati alios illuminant et inlustrant. Unde beatus Diony. in fine 3. cap. caelestis Hierarchiae de hoc ita dicit. Unusquisque Hierarchicae dispositionis ordo secundum propriam analogiam reducitur ad divinam cooperationem illa perficiens gratia et a Deo data virtute quae divinitati, et naturaliter et supernaturaliter insunt et ab ea superessentialiter in inferiores actu sunt ad possibilem Deum diligentium animorum imitationem. Sensus est ut dicit Albertus magnus in secunda parte, quod illuminati a Deo reducuntur ad Dei cooperationem in hoc quod sicut sunt illuminati a Deo, ita alios illuminant et perficiunt per gratiam et virtutem datam eis a Deo. Item beatus Thom. in 1. parte. q. 103. arg. 6. hoc probat sic. Cum per gubernationem res quae gubernantur sint ad perfectionem deducendae, tanto erit melior gubernatio quanto maior perfectio a gubernante rebus gubernatis communicatur: maior autem perfectio est quod aliquid in se sit bonum et etiam sit aliis causa bonitatis quam si esset solum modo in se bonum. et ideo Deus sic gubernat res, ut quasdam aliarum in gubernando causas instituat in quibus etiam est ordo derivationis potestatis superiorum ad inferiores: quoniam ut dicit sanctus Thom. ibidem ex ordine ministrorum potestas regia praeclarior redditur.

⁶

Ad sextam rationem quae sumitur ex Diony. respondetur quod parum facit ad propositum adversariorum aut nihil. Concedimus enim in primis quod ordo episcoporum sit primus atque sublimissimus scilicet ordinis dignitate, in qua omnes episcopi sunt aequales: neque in ea papa alios episcopos excellit: hoc autem dicimus non facere ad propositum, quia nos impraesentiarum non loquimur de potestate ordinis, sed iurisdictionis in qua dicere quemlibet episcopum esse summum et sublimissimum esset haereticum, quia licet quilibet episcopus posset dici summus sacerdos, ut in c. videntes 12. q. 1. et 2. q. 7. accusatio. unus solus tamen est summus pontifex I. Romanus episcopus. Quod autem consequenter dicitur in Christo Iesu omnem Hierarchiam consummata conceditur ut tandem in Iesum utpote in ultimum consummatorem perfectorem omnium omnis Hierarchia perficitur consummatur, ordine tamen quodam quo infima Hierarchia per media et media per supremam reducatur in Iesum consummatorem omnium, quae reductio intelligenda est non quod ad divinae essentiae visionem quam omnes angeli habent sine medio aliquo, sed quod ad revelationem mysteriorum gratiae. Quod vero ulterius dicitur quod hoc non esset nisi omnis potestas in ecclesiastica Hierarchia esset immediate a Christo et non a Petro, respondetur quod hoc est falsum de potestate iurisdictionis loquendo sicut patet ex dictis et faciliter potest exemplari. Ad septimam rationem⁷ quae sumitur ex illo Act. 10. Attendite, etc. respondetur quod maior illius rationis est vera de eo a quo sicut instituente immediate sunt in ecclesia positi rectores, sic autem non omnes rectores ecclesiarum sunt positi a spiritu sancto. Et ad auctoritatem quae inducta est respondetur, quod positio illa qua spiritus sanctus dicitur posuisse ministros illos ad regendum ecclesiam Dei, intelligenda est non per modum immediate institutionis sive immediate collationis potestatis iurisdictionis, sed per modum inspirationis, quemadmodum qui canonica institutione positi sunt in ecclesia praelati sive rectores a Deo sive a spiritu sancto dicuntur vocati ad regimen ecclesiae suae, licet tamen non sint immediate a Deo instituti, sed mediante superiori praelato, unde gl. super illud apostoli ad Heb. 5. Nec quis sibi honorem assumat, sed qui vocatur a Deo, dicit. Qui recte eligitur a Deo vocatur.

⁸

Ad octavam rationem in qua dicitur quod episcopi sunt vicarii Christi respondetur. Primo negando maiorem universaliter illius argumentationis dicentes, solum habere veritatem de vicario generali a principe constituto non autem de particularibus et secundum quid vicariis qui a generali vicario constitui possunt sicut est manifestum. Unde et episcopi dicuntur vicarii apostolorum cum eorum vices gerant in ecclesia, ut in c. quorum vices dist. 68. et nihilominus voluit adversarii concedere quod ipsi receperint potestatem immediate ab apostolis, illa ergo maior propositio non est universaliter vera, unde bene stat quod tales particulares vicarii a vicario generali immediate constituantur et nihilominus aliquo modo dicantur domini principalis vicarii, in quantum ministerialiter sibi cooperantur dispensando sacramenta fidelibus sicut patet de sacerdote curato qui licet sit institutus immediate a papa sive ab episcopo pastore, vel confessore unius populi nihilominus dicitur vicarius Christi de poen. dist. 4. §. inter haec. Secundo respondetur quod falsum est, quod episcopi non sint vicarii papae: nam ecclesia Ro. ut habetur in c. decreto, et in c. sequenti 2. q. 6. dicitur impartiri et largiri aliis ecclesiis vices suas. Item curatis quibusdam in sua ordinatione dicit episcopus. Quanto fragiliores sumus tanto amplius necessariis auxiliis indigemus. Illius ergo vices gerunt ad cuius auxilium assumuntur. Nec obstat quod sunt ordinarii quia etiam legatus a latere est ordinarius et tamen est papae Vicarius.

⁹

Ad nonam rationem respondebitur infra ca. 64. in solutione quae dabitur ad secundam rationem.

Ad decimam autem facilis est responsio, quia electio episcopi quae fit a populo non fit auctoritate populi sed papae, quod patet quia nulla esset populi electio nisi per papam confirmetur. Et cum instatur quod interdum per archiepiscopum confirmatur. Non obstat, quia hoc quoque fit de auctoritate summi pontificis, qui et ipsum archiepiscopum confirmare habet. Unde ab ipso omnis alia potestas dependet.

¹⁰

Ad undecimam rationem cum dicitur quod papa sit caput ministeriale, etc. respondetur concedendo antecedens et negando consequentiam. Pro quo notandum quod sicut superius in ca. 22. commemorauimus, iuxta sanctum Thomam caput in alia membra dupliciter influit. Uno modo quodam intrinseco influxu prout virtus motiva et sensitiva a capite derivatur in cetera membra. Alio modo secundum exteriorem quandam gubernationem prout scilicet secundum visum, et alios sensus qui in capite radicantur dirigitur homo in exterioribus actibus. Interior autem influxus non est ab aliquo nisi a solo Christo cuius humanitas ex hoc quod est divinitati coniuncta habet virtutem iustificandi, et per consequens papa et alii ministri ecclesiae quantum ad hunc influxum non videtur habere ministerium nisi quantum ad dispositionem subiecti per dispensationem sacramentorum. Sed secundus influxus in membra ecclesiae quantum scilicet ad exteriorem gubernationem potest alii competere, et secundum hoc papa dicitur caput ecclesiae inquantum est gubernator et rector ecclesiae dicente domino beato Petro cuius Romanus pontifex successor est. Pasce oves meas. Ioan. ult. Et secundum hunc influxum exteriorem influentia papae respectu ecclesiae attenditur etiam quantum ad collationem potestatis in eos quos vocat in parte solicitudinis suae, quemadmodum in regimine regni videmus quod a rege qui caput regni dicitur. Secundum illud Oseae 6. Optimates capita populorum, omnis potestas regiminis et gubernationis inferiorum ministrorum derivatur. Quod vero inducitur quod instrumentum non attingit ad principalem effectum, sed disponit materiam, non est ad propositum: quoniam potestas regiminis non est principalis effectus quem Christus principalis agens intendit inducere in animabus fidelium, ut omnibus notum est, sed sit quasi instrumentum quo mediante populus per ecclesiae ministros gubernatur et disponitur ad susceptionem hic divinae gratiae, et gloriae in futuro.

¹¹

Ad ultimam rationem in qua arguitur quod apostoli fuerunt fundamenta ecclesiae sicut Petrus, respondetur negandum assumptum, si intelligatur quod alii apostoli fuerunt fundamenta ecclesiae sicut Petrus, id est in omni ratione sive modo quo Petrus: quoniam hoc est falsum. Quoniam sicut superius in ca. 17. explicavimus: beatus Petrus non solum dictus est fundamentum ecclesiae ratione illa communi qua ceteri apostoli, videlicet quia in fide et Christi doctrina ecclesiam fundaverunt: sed speciali quadam ratione scilicet ratione principatus et auctoritatis summae sibi datae: principatus enim eius quasi basis quaedam est totius ecclesiae, unde sibi soli dictum est Math. 16. Tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. Et ideo licet commune fuerit apostolis quod immediate per fidem adhaerent Christo suscipientes ab eo illustrationem doctrinae sive fidei: nihilominus hoc proprium fuit Petro adhaerere Christo per immediatam susceptionem potestatis et auctoritatis iurisdictionis ab eo, alii vero mediante Petro receperunt a Christo. Et ideo hoc modo super alios apostolos non dicitur fundata ecclesia, quia tota potestas ecclesiae fuit Petro collata, nec habet ecclesia aliam potestatem iurisdictionis nisi quam Deus Petro concessit. Et ideo dicit Augu. in c. quodcunque 24. q. 1. quod in Petro ecclesia claves accepit.