Summa de Ecclesia

Ad declarationem huius difficultatis licet plura dicta sint a nobis circa c. 5. huius operis, nihilominus pro maiori intelligentia veritatis aliqua alia addentes, notandum duximus cum excellentissimo doctore sancto Tho. in iii. parte Summae suae, quod inter alias differentias inter corpus naturale hominis et corpus mysticum una est haec, videlicet quod membra corporis naturalis sunt omnia simul; membra autem corporis mystici non sunt omnia simul nec quantum ad esse naturae, quia corpus ecclesiae constituitur ex hominibus qui fuerunt a principio mundi usque ad finem ipsius; nec quantum ad esse gratiae, quia quidam etiam eorum qui sunt in uno tempore gratia carent, postmodum habituri, aliis eam iam habentibus. Sic ergo membra corporis mystici non solum accipiuntur secundum quod sunt in actu, sed etiam secundum quod sunt in potentia. Quaedam tamen sunt in potentia quae nunquam reducentur ad actum, et hoc secundum triplicem gradum, quorum primus est per fidem, secundus per charitatem viae, tertius per fruitionem patriae. Sic ergo dicendum est quod accipiendo generaliter secundum totum tempus mundi Christus est caput omnium hominum, sed secundum diversos gradus. Primo enim et principaliter est caput eorum qui actu uniuntur sibi per gloriam. Secundo eorum qui actu uniuntur sibi per charitatem. Tertio eorum qui actu uniuntur sibi per fidem. Quarto vero eorum qui sibi uniuntur solum in potentia nondum reducta ad actum, reducenda tamen secundum divinam praedestinationem. Quinto vero eorum qui sunt in potentia sibi iungi quae nunquam reducetur ad actum, sicut homines in hoc mundo viventes qui non sunt praedestinati, qui tamen ex hoc saeculo recedentes totaliter desinunt esse membra Christi, qui iam nec etiam sunt in potentia ut Christo uniantur.

¹

²

Sunt ergo istis bene consideratis membra Christi sive corporis eius, quod est ecclesia, in triplici differentia. Quaedam enim sunt membra actu unita et viva, sive vita gloriae, sicut illi qui actu uniuntur Deo per gloriam in superna beatitudine constituti, sive per fidem formatam, quae dicitur per dilectionem operans, sicut sunt fideles iusti in hac praesenti vita.

³

Quaedam vero sunt membra unita quidem aliquo modo, scilicet per fidem, sed non sine viventia, quia non uniuntur ei vinculo charitatis. Huiusmodi sunt fideles in peccato mortali existentes, qui fidem informem habent, qui cum sine ope ribus mortua sic. Iacob. 2. et 1. Ioan. 3. dicitur: Qui non diligit manet in morte. Tales vita gratiae carentes sunt velut membra mortua, et quia rationem per sectam membri non solum constituit unitas continuationis, quam membrum habet cum aliis membris in uno corpore, sed unitas vitae sive spiritus corporis formantis et uiuificantis, quia ut dicit Arist. 3. de anima, membrum mortuum improprie et aequivoce dicitur membrum. Hinc est quod fideles in peccato mortali existentes non dicuntur membra Christi perfecte et proprie, sed imperfecte et improprie, sicut dictum est de membro mortuo. Unde sanctus Thom. in 3. parte ita dicit: Fideles qui peccatis mortalibus subvertuntur non sunt membra Christi actualiter, sed potentialiter, nisi forte imperfecte per fidem informem, quae unit Christo secundum quid et non simpliciter, ut scilicet per Christum homo consequatur vitam gratiae, haec sanctus Thom. ibi. Item idem in primo scripto ita dicit: Homines autem fideles peccatores pertinent aliquo modo ad unitatem ecclesiae, inquantum continuantur ei per fidem, quae est unitas materialis; non tamen possunt dici membra proprie, sicut nec membrum mortuum nisi aequivoce, haec ibi sanctus Thom..

Alexan. vero de Alis de hac materia in 3. suo loquens dicit sic: Ad unionem corporis mystici sive ecclesiae nunquam proprie pertinent existentes in peccato mortali; tamen refert dicere unitatem ecclesiae et corporis ecclesiae. In unitate enim ecclesiae sunt boni et mali, dummodo habeant fidem rectam. Et hoc est quod habetur Matth. 13., quod ipsi tritico adiuncta sunt zizania; et dicit Aug. quod ecclesia est ager in quo radicantur triticum, id est boni, et zizania, id est mali, simul, tamen separabuntur in fine. Unitas vero corporis non est nisi per fidem formatam charitate. Secundum ergo propriam rationem corporis mali non sunt de corpore ecclesiae, quamvis sint de ecclesia, haec Alex. Itaque secundum istum doctorem fides informis, quae sufficit ad hoc quod quis dicatur pertinere ad unitatem ecclesiae, non sufficit ad unitatem corporis ecclesiae, cuius ratio talis potest assignari: quia cum unitas corporis constet ex partibus suis, necessario oportet quod sicut in corpore naturali id quod est forma substantialis sit in toto et in qualibet parte corporis, ita et in corpore mystico necesse est ut id quod est ad similitudinem spiritus humani in eo sit et in toto corpore mystico et in qualibet eius parte; et consequens, sicut membrum naturale recedente anima non vere sed improprie et aequivoce dicitur membrum, ita in corpore mystico, Spiritu Sancto qui quasi anima vegetans et vivificans in corpore est ab aliquo per peccatum mortale expulso, iam talis proprie ad unitatem corporis ecclesiae non pertinet, quia ut dicit Hugo de sancto Victo.: Nihil in corpore Christi mortuum, nihil extra corpus vivum.

Hinc Apostolus ad Ro. 8.: Si quis non habet spiritum Christi, non est eius, scilicet membrum.

⁴

Ceterum alia dicuntur membra secundum potentiam, et haec sunt in duplici differentia. Nam quaedam sunt sic in potentia, quae tamen nunquam reducetur ad actum, quales sunt multi peccatores praesciti qui nunquam convertentur ad Deum, dicuntur membra in potentia, secundum quod sunt unibiles corpori. Ista autem potentia fundatur in duobus, ut dicit sanctus Thom.. Valet primo et principaliter in virtute Christi, quae est sufficiens ad salutem totius humani generis, secundum illud Esa. 50.: Non est abbreviata manus eius, ut salvare non possit. Secundo in libertate arbitrii.

Alii vero sunt membra in potentia quae reducenda est in actum secundum ordinationem divinae providentiae, sicut sunt peccatores etiam infideles qui sunt praedestinati ad vitam aeternam, quorum potentia dicimus quod fundatur in tribus. Primo in virtute Christi, quae, ut dictum est, sufficiens est ad salutem totius humani generis. 1. Ioan. 2.: Aduocatum habemus apud patrem Iesum Christum iustum, ipse est propitiatio pro peccatis nostris, non pro nostris autem tantum sed totius mundi. Secundo in infallibilitate divinae providentiae. Tertio in libertate arbitrii.