Summa de Ecclesia

SUNT alii adversarii qui licet non asserant papam subiectum iurisdictioni Imperatoris, aut alicuius potestatis secularis: nihilominus affirmare contendunt, quod Romanus pontifex non tantum pro haeresi, sed pro quocunque notorio crimine de quo incorrigibilis appareat aut ecclesiam scandalizaret iudicem habeat ecclesiam universalem, quae ipsum iudicare et punire posset. Et circa hoc faciunt duo. Primo enim nituntur respondere¹ ad omnes auctoritates quae dicere videntur, quod papa a nemine potest iudicari nisi a fide deviet, dicentes primo quod ista nomina distributiva nemo nullus sumuntur pro singulis hominibus ipsius congregationis fidelium: non autem pro ipsa congregatione quae unita plurificari non potest, et ideo dicunt nomen distributivum ei competere non potest, sicut non potest dici proprie omnis Deus cum non possit esse nisi unus. Concludunt ergo quod in praedictis auctoritatibus, aut similibus fiat comparatio papae ad alias personas ecclesiae tanquam membri et partis ad alia ecclesiae membra et partes, non autem ad ipsum corpus totum quod est ecclesia.

Secundo dicunt² quod praefatae auctoritates non militant, quia iudicium universalis ecclesiae dicitur iudicium Dei. Secundo loco nituntur hanc eorum opinionem multiplici via veram ostendere. Primo auctoritatibus sacrae scripturae. Secundo auctoritatibus conciliorum. Tertio auctoritatibus doctorum. Quarto rationibus. Quinto exemplis.

Prima via, et sic primo ex illo Matth. 18.³ ubi Christus sic ait Petro. Si peccaverit in te frater tuus, etc. Si autem te non audierit, etc. Sequitur. Dic ecclesiae. Certum est autem quod papa frater noster est, cum unus pater scilicet Deus, et una mater scilicet ecclesia omnibus fidelibus sit: ergo sequitur quod ad ipsum se tendat praefata auctoritas. Si peccaverit, etc. ubi ergo de peccato correptus emendare se noluerit dicendum est ecclesiae sicut sic aliis confratribus, et hoc non nisi ut iustitia fiat, quia alias frustra diceretur, sed iudicium fit per superiorem: ergo videtur quod papa habeat in terris iudicem superiorem scilicet ecclesiam universalem, quae ipsum incorrigibilem existentem iudicare et punire valeat.

Secundo argumentatur ex illo ad Gal. 2.⁴ ubi Paulus legitur Petro in faciem restitisse, quia reprehensibilis erat: ergo si haec egit Paulus multo fortius poterit ecclesia universalis resistere papae, ubi eum contingeret errare et ecclesiae immineret periculum, alias esset in potestate unius hominis ecclesiam destruere aut confundere, quod est absurdum.

Tertio arguitur ex illo Act. 11.⁵ ubi legitur quod illi qui ex circumcisione venerant reprehenderunt Petrum disceptantes cum eo, dicentes: Quare intrasti ad viros praeputium habentes et manducasti cum illis? ergo multo magis hoc posset facere universalis ecclesia.

Secunda via arguunt auctoritate, ut aiunt, sacrorum conciliorum. Dicunt enim quod⁶ contra praefatam conclusionem sit decretum concilii Constantiensis, in quo dicunt esse decretatum quod generalis synodus in spiritu sancto legitime congregata potestatem a Christo immediate habet cui cuilibet cuiuscumque status, vel dignitatis etiam si papalis existat obedire tenetur, etc. Item secundo est concilium Basileense,⁷ in quo tam in secunda sessione quam in duodecima resumitur decretum praefatum concilii Constantiensis. Ex quibus manifeste sequitur quod papa superiorem iudicem habet in terris.

Tertia via scilicet auctoritate doctorum arguunt. Et primo auctoritate beati Petri⁸ qui ita dicitur locutus ad beatum Clementem, ut dicitur in epistola eiusdem Clementis ad Iacobum. Si enim mundanalibus curis fueris occupatus et teipsum decipies et eos qui te audiunt, non enim poteris ea quae ad salutem pertinent plenius quibuscumque distinguere, et ex eo fit ut tu tanquam qui non docueris, quae ad salutem hominum pertinent deponaris.

Secundo arguunt ex auctoritate glo.⁹ in c. Si papa, dist. 40. quae ita habet: Credo quod si notorium sit crimen eius, scilicet papae, quodcunque unde scandalizatur ecclesia et incorrigibilis sit, quod possit inde accusari. Nam contumacia dicitur haeresis, ut 81. dist. Si qui presbyteri. Tertio arguunt hac via¹⁰ auctoritate beati Gregorii, quae habetur in c. Si quis, 2. q. 7. ita dicentis: Si quis super hoc nos redarguere voluerit vel extra auctoritatem facere nos contenderit, veniat ad sedem apostolicam, ut ibi ante confessionem beati Petri mecum iuste disceptet: quatenus unus ibi ex nobis suscipiat sententiam suam. Ergo videtur quod papa habeat iudicem superiorem in terris. Quarto arguunt eadem via¹¹ auctoritate beati Thomae de Aquino, dicunt enim quod idem doctor dicit libro de regimine principum, quod si ad ius alicuius communitatis pertineat sibi providere de rege, ab eadem rex institutus si fuerit in tyrannum conversus poterit destitui et refrenari eius potestas, si potestate regia tyrannice abutatur; sed ad communitatem ecclesiae spectat per Cardinales ius eligendi papam, ergo ad eandem spectat corrigere et punire eum si ecclesiam scandalizaret. Et ita apparet quod papa habet iudicem superiorem in terris.

Rationibus autem arguunt.¹² Primo sic:¹³ papa si est devius a fide potest iudicari ab ecclesia per cap. Si papa, dist. 40. Ergo pariter si aliquo alio crimine de quo ecclesia scandalizaretur fuerit deprehensus. Probatur consequentia.¹⁴ Tum quia non legitur in sacra scriptura quod in causa fidei Deus dederit maiorem potestatem ecclesiae quam in aliis casibus. Christus enim in datione potestatis generalibus terminis usus est dicens: Quaecunque alligaveritis, etc. Math. 18. Tum secundo¹⁵, quia qui potest maius potest minus, et ubi maius conceditur minus concessum videtur, ut dicit textus in cap. Ex parte, extra de deci.

Secundo arguunt sic:¹⁶ nulli corpori videtur sufficienter provisum nisi membrum putridum quod totum corpus valet inficere posset abscindi, sed tota ecclesia militans est unum corpus ordinatum per Christum, dicente Paulo ad Roma. 12: Omnes unum corpus sumus in Christo. Istius autem corporis papa est unum membrum, quia caput. Si ergo illud sit damnosum, scandalizans notorie ecclesiam, sequitur quod non est sufficienter provisum corpori ecclesiae nisi per ipsam abscindi posset. Cum ergo Christus non defecerit in necessariis ecclesiae militanti, sequitur quod per ecclesiam papa nedum si sit haereticus, sed etiam ubi aliquo alio crimine notorio scandalizat ecclesiam, iudicio universalis ecclesiae est subiectus.

Tertio sic:¹⁷ si papa peccans non posset per alios, puta per ecclesiam, corrigi et puniri, sequitur quod non perfecte ac sufficienter eam Christus ordinasset nec ei debite providisset. Sed hoc est haereticum, cum Dei perfecta sint opera, Deutero. 32. Probatur tamen consequentia: quia illa communitas non videtur sufficienter ordinata aut provisa quae suae perditioni aut demolitioni non potest occurrere. Sic autem esset de ecclesia posita in casu quo papa praeter haeresim manifestam aut tyrannidem notoriam aut aliud crimen notorium ecclesiam subvertere aut scandalizare conaretur, et universalis ecclesia ei resistere non posset, ipsum corrigendo et deponendo. Hoc enim esset concedere potestatem datam esse in destructionem, contra Apostolum et Actuum 10.

Quarto sic:¹⁸ omne quod debemus papae pro vitanda morte corporali debemus ei pro vitanda morte spirituali; sed in casu ubi papa iniuste et sine causa quacunque vellet proximum interficere, quilibet tenetur et potest de iure papam impedire. Ergo ubi papa notorie scandalizat ecclesiam, ubi animas fidelium ducit ad baratrum inferni, potest et debet quilibet eum impedire. Quinto sic:¹⁹ si papa vellet uxorem alicuius cognoscere, vel propria illius rapere, licitum est ei resistere. Ergo ubi ecclesia videt ipsum papam malis moribus scandalizantem fideles, potest ei resistere et ipsum impugnare, maxime cum dicat apostolus 1. Thim. 4: Peccantem coram omnibus argue. Sexto sic:²⁰ si papa infamatur per viros providos et honestos de aliquo crimine unde ecclesia scandalizatur, quaero an papa teneatur purgare se de hoc an non. Si dicas quod non, contra: qui tenetur scandalum vitare tenetur suscitatum tollere et sedare si potest. Ergo debet se purgare, sicut legitur de papa Damaso accusato a subditis de adulterio, ut refert Hier. libro de viris illustribus. Sed purgatio pertinet ad sententiam iudiciorum. Ergo sequitur quod in terris papa habeat iudicem superiorem. Se primo arguitur sic²¹, confirmando rationem factam: praelatus qui tenetur subditos a minori damno vel periculo liberare, a fortiori tenetur a maiori; sed papa tenetur suos subditos a damno et periculo temporali eripere, secundum illud: Eripite egenum et pauperem. Ergo multo fortius a spirituali, ut puta a scandalo de ipso habito, sed hoc se purgando. Ergo idem quod prius; unde ita fecerunt Sixtus, Leo et Symachus Romani pontifices, ut habetur 2. q. 7.

Quinta via, sex exemplis²² adversarii etiam ostendere nituntur quod Romanus pontifex in terris iudicem habeat: quoniam, ut aiunt, ecclesia universalis saepenumero summos pontifices sive a fide delirantes sive prauis moribus notorie ecclesiam scandalizantes correxit, iudicauit et punivit.