Summa de Ecclesia

¹

Tanta est affluentia donorum et gratiarum quibus ipsa universalis ecclesia in diversis membris suis dotata est, et tam admirabili ordinis venustate sapienter disposita, tanta denique varietate pulcherrime circumamicta, ut illius perfectionis copia et excellentia dignitatis unico non possit, sed multis necesse fuerit explicari nominibus. Hinc divina scriptura de ecclesia loquens multis eam comparasse rebus perhibetur, de quibus pauca sed praestantiora exempla, per cognoscenda plenius suarum virtutum excellentia et profunditate mysteriorum, subiungemus. Describemus autem rationes nominum quae sequuntur de numero amplissimo multorum, de quibus in scriptura sancta secundum litteralem aut mysticam intelligentiam illam legimus nominatam, quae sunt caelum, terra, ager, sagena, vinea, hortus, fons, puteus, navis, domus, civitas, regnum, templum, tabernaculum, mulier, amica, columba, perfecta, filia, sponsa, coniux, regina, soror Christi.

Caelum in psal. dicitur ecclesia, iuxta illud Esa. ulti.: Caelum mihi sedes est. Quod verbum pertractans sanctus August. super psal. 121. ita dicit: Caelum mihi sedes est; qui sunt isti nisi iusti, qui caelum ipsi caeli, quae ecclesia ipsae ecclesiae sicut sunt multae una sit? Sic ergo et iusti ita sunt caelum ut caelum sint; in ipsis autem sedet Deus, et de ipsis iudicat Deus. Haec Aug.

Dicitur autem ecclesia caelum duplici ratione. Primo ratione inhabitationis divinae; dicitur enim caelum, ut dicit Papias, quasi casa helyos, id est Dei. Mar. 5. Caelum thronus Dei est, et Matth. 6. Pater noster qui es in caelis, gl. i. in sanctis. Secundo ratione ornatus; quemadmodum enim caelum stellarum ac luminarium varietate adornatur secundum illud Eccl. 43. Species caeli gloria stellarum mundum illuminans, ita sancta universalis ecclesia virtutum ac donorum multorum admirabili varietate splendet, unde Isido. Caelum spiritualiter dicitur ecclesia quae in huius vitae nocte sanctorum exemplis ac virtutibus quasi claritate syderum fulget. Hic beatus Ambro. super psal. Beati immaculati inquit: Ideo ecclesia caelum dicitur, quod habeat sanctos et angelis et archangelis comparandos.

²

Praeterea secundo ecclesia terra dicitur secundum illud psal. 99. Iubilate Deo omnis terra, servite Domino in laetitia, et hoc duplici ratione. Primo ratione firmitatis secundum illud psal. 103. Fundasti terram super stabilitatem suam, non inclinabitur in saeculum saeculi, glo. et est Aug.: Terram, id est ecclesiam, super stabilitatem suam, id est Christum, et ideo non inclinabitur in saeculum saeculi; nihil enim firmius illo fundamento. Secundo ecclesia dicitur terra ratione fertilitatis, unde gl. Greg. super illud Gen. primo: Protulit terra herbam virentem, dicit sic: Terra enim est ecclesia, quae verbi pabulo nos reficit et patrocinii umbraculo custodit, loquendo pascit, opitulando protegit, ut non solum herbam refectionis proferat sed etiam arborem protectionis. Item gl. super psal. 23. dicit sic: Domini est terra et plenitudo eius, id est Christi qui est Dominus dominantium; est terra, id est ecclesia fructifera. Haec est terra bona super quam evangelii semen cecidit et protulit fructum xxx., lx. et c.

³

Tertio ecclesia dicitur ager secundum illud Matth. 13. Simile est regnum caelorum homini qui seminavit bonum semen in agro suo, et hoc propter societatem quandam et permixtionem sive unitatem quam habent in fide et sacramentis mali cum bonis. Sane sicut zizania sive immundae segetes in agro cum tritico permiscentur, ita in ecclesia universali in praesenti statu mali bonis permixti sunt, de quibus psal. 54. Redimet in pace animam meam ab his qui appropinquant mihi, quoniam inter multos, id est in multis erant mecum, ubi gl. quae videtur August. ita inquit: Ab his qui appropinquant mihi, id est a Christianis fictis qui magis decipiunt quam aperti idolatrae. Appropinquant ergo nomine et non numine, corpore et non mente, numero non merito, et vere appropinquant, quoniam erant in multis, scilicet sacramentis, mecum, scilicet in fide, in baptismo, in evangelii lectione, in festis et huiusmodi; et non in paucis erant mecum, in omnibus sacramentis mecum, sed non in fide, spe et charitate, sine qua nihil sunt omnia, ut infra. Et bene ait mecum, nam et prope est palea tritico; de uno semine nascuntur, in uno agro eradicantur, una pluvia nutriuntur, sub eodem messore colliguntur, eadem tritura utuntur, eandem ventilationem expectant, sed non in unum horreum intrant. Haec glo.

⁴

Item quarto ecclesia dicitur nominata sagena, Matth. 13. Simile est regnum caelorum sagenae missae in mari et ex omni genere piscium congreganti, et hoc duplici ratione. Primo enim sagena dicitur ex eo quod a fluctibus saeculi cunctas gentes ad caelum trahere apostolica doctrina laboret. Secundo quia instar sagenae bonos et malos, quos nunc in mari huius mundi indifferenter continet, in littore, id est in fine saeculi, discernet. Unde Greg. in homelia: Sancta ecclesia comparatur sagenae missae in mari et ex omni genere piscium congreganti, quia nunc bonos malosque communiter quasi permixtos pisces fidei sagena continet, sed littus sanctae ecclesiae, id est finis, indicat sagena quid trahat.