Summa de Ecclesia

Conclusio superius posita, videlicet quod Romanus pontifex pro sui principatus excellentia extra casum haeresis iudicem non habeat in terris, tantis est supra sanctorum patrum roborata testimoniis, tam irrefragabilibus fulcita rationibus et sanctorum canonum luminibus illustrata, ut supervacuum censeatur alia inducere testimonia. Unde non restat nisi adversariorum obiectionibus respondere. Faciemus autem hic duo. In primis ostendemus¹ quod responsiones datae per adversarios ad iura et dicta sanctorum patrum dicentium papam a nemine iudicandum intelligenda sint de singulis personis et non de tota communitate ecclesiae, quod ex multis facile colligitur. Tum primo ex eo quod ratio superioritatis et dependentiae papatus a solo Deo assignata per doctores, quare a nemine papa est iudicandus, ita currit de ipsa communitate sicut de singulis personis: nam Romanus pontifex non modo est singulis personis auctoritate superior, sed etiam toto ecclesiae corpore, utpote qui pastor et caput est totius ecclesiae. Tum secundo, responsio illius ostenditur vacua ex textu cum glossa ait enim sic textus: Nemo iudicabit primam sedem, sequitur: Non enim ab Augusto nec ab omni clero nec a regibus nec a populo iudex iudicabitur. Ecce quod textus excludit a potestate iudicandi papam singulas personas, et omnem communitatem tam spiritualem, quae designatur nomine cleri, quam secularem designatam nomine populi. Praeterea glossa super verbo ab omni clero ait: argumentum quod concilium non potest papam iudicare, ut extra de elect. Significasti. Haec glossa. Ex quo patet quod ly nemo in auctoritatibus praefatis non solum accipiendum est pro singulis personis diuisim, sed etiam pro singulis coniunctim sive collective. Quod autem dicunt adversarii quod nomina distributiva proprie competere non possunt congregationi fidelium, quae unica et implurificabilis est, parum valet: quia nomina sive signa talia addita nominibus collectivis, ut sunt populus, clerus, domus, ecclesia, etc., non distributive sed collective tenentur, significant enim id quod totum sicut est illud quod habetur ad Hebr. tertio: Sicut Moyses, supple fidelis fuit in omni domo sua, quod exponitur, id est in tota domo, scilicet synagoga Iudaeorum. Item eodem modo videtur sumi illud tertio Regum octavo: Convertitque rex faciem suam, et benedixit omni ecclesiae. Item illud primo Paralip. decimonono: Praecepit autem universae ecclesiae: Benedicite Deo nostro; et benedixit omnis ecclesia domino patrum suorum. Item illud Mathaei 2: Turbata est cum illo omnis Hyerosolima, id est tota. Et ita in auctoritate supradicta illud “nec ab omni clero” exponitur, id est nec a toto clero, iuxta etiam glossam quae dicit: argumentum quod concilium non potest iudicare papam.

Tertio, quod talis intellectus sit praefatorum iurium luce clarius colligitur ex confessione et testimonio tam concilii congregati Romae tempore Marcellini, de quo distinct. vigesima secunda in cap. Nunc autem, quam concilii congregati tempore Symachi papae, de quo distinct. decima septima. Hinc etiam quae manifeste confessa sunt a nemine praesulem Romanum posse iudicari, includendo etiam concilium universale, alias non loquerentur ad propositum. Quarto colligitur idem ex cap. Si papa, distinct. 40, ubi dicit textus quod papa a nemine est iudicandus nisi deprehendatur a fide devius. Clarum est autem quod non est cuiuscunque singularis personae papam iudicare etiam si deprehendatur a fide devius, sed solius concilii universalis; ergo per ly neminem non solum excipiuntur singulares personae, sed etiam ipsa universitas fidelium, quod etiam ex hoc manifeste habetur, ut scilicet sit conformitas huius textus ad iura alia et determinationes conciliorum, de quibus parum ante factus est sermo.

Praeterea secunda responsio adversariorum², in qua respondentes ad auctoritates dicentes quod cuidam ad papa reservatur iudicio divino dicunt quod iudicium ecclesiae congregatae est iudicium Dei, et ita non videtur absolutus papa a iudicio universalis ecclesiae, nulla est, quia licet iudicium ecclesiae sit etiam Dei, sicut etiam de quolibet sacerdote dicitur, de poeniten. distinct. tertia, §. Sed quem: quod quem sacerdos iudicat Deus iudicat, cuius personam gerit. Et in c. Nemo, 11. q. 3, dicit beatus Chrysostomus: Nemo contemnat ecclesiastica vincula: non enim homo est qui ligat, sed Christus, qui hanc potestatem dedit et dominus fecit homines tanti honoris; est tamen hoc iudicium Dei per homines. In auctoritatibus autem supradictis loquentibus de papa excluduntur omnes homines a iudicio suo. Unde in ca. aliorum, nona q. 3, habetur quod aliorum hominum causas Deus voluit per homines terminari, sed sedis istius praesulem suo sine quaestione reservavit arbitrio; voluit beati Petri successores sibi tantum debere innocentiam. Nota verbum tantum.

Item in c. eiectionem, distinct. 79, dicit beatus Anacletus papa et martyr: Electionem summorum pontificum sibi Dominus reservavit, licet electionem eorum bonis sacerdotibus concessit. Ecce quod manifeste responsio adversariorum non respondet auctoritatibus sanctorum patrum, sed manifeste est opposita; et hoc idem ostenditur per alias auctoritates quas supra induximus. Et hoc de primo. Reliquum autem est adversariorum obiectionibus respondere, quibus pro pleniori illustratione veritatis distincte per quinque capitula iuxta quinque vias quibus procedunt respondebimus. Ad primam ergo obiectionem sumptam ex illo capitulo Matth. 18: Si peccaverit in te frater tuus, etc., respondetur negando consequentiam.³ Et ad probationem, cum dicitur quod papa sit frater, dicimus quod hoc non militat: quoniam cum hoc quod papa est frater noster naturae conformitate et fidei religione, est etiam princeps et caput totius universalis ecclesiae, supremam potestatem habens in ecclesia. Ratione primi, videlicet quia est frater noster, extendit se ad eum auctoritas praefata in ea parte in qua simplex tangitur fraterna correctio, quae dicit simplicem quandam admonitionem, quae cum sit actus charitatis extendit se ad omnem proximum sive superiorem sive aequalem sive inferiorem, sicut et ipse charitatis effectus. Ratione vero secundi, videlicet quod princeps et caput est, supremam potestatem habens in ecclesia, non extendit se ad eum auctoritas praefata in ea parte in qua contra non suscipientem correctionem fraternam iubetur denunciationem fieri, quia cum denunciatio non acquiescentis fraternae correctioni ordinetur ad finem, ut talis punitione corrigatur qui per simplicem admonitionem non corrigitur, non fiat nisi superior; non potest denunciari praelatus qui superiorem non habet, nisi sit tale peccatum eius per quod a superioritate cadat, cuiusmodi est peccatum haeresis. Quare consequentia illa adversariorum quae apud eos Achilles existimata est nulla prorsus est. Processus enim positus in evangelio de correctione fraterna non habet locum in eo qui non habet in terris superiorem. Clarissimum est autem ex superioribus quod nullus in ecclesia est superior papa nisi Christus, cuius generalis Vicarius est in terris. Nec potest dici quod congregatio subditorum suorum aut ovium suarum superioritate auctoritatis sit illo maior, nisi quis vellet evertere ut alias deductum est doctrinam Christi et diceret quod licet Christus dicat Matth. 10: Non est discipulus super magistrum, nec servus supra dominum suum, nihilominus discipuli sunt supra magistrum et subditi supra praelatum suum.

Hinc est quod ut clarissime sanctorum et sacrorum conciliorum et doctorum excellentissimorum apertissime testimonia proclamant pontificum Romanorum causas Deus dicitur suo reservasse iudicio. Unde dominus Albertus Magnus in 4. distinct. 19, ubi quaerit utrum correctio fraterna sit omnium, respondens ita dicit: Omnis homo omnem hominem cum reverentia et mansuetudine tenetur admonere et corrigere de delicto, sed non ulterius potest denunciare si est inobediens quando praelatus supremus est, quia non habet iudicem. Haec Albertus. Ad idem est sanctus Thomas in quarta eadem distinct., sic dicens: quamvis praelati sint corripiendi a subditis, non tamen est ei poena infligenda, sed recurrendum est ad superiorem denunciando, vel si non habet superiorem, ad Deum, ut eum emendet aut de medio tollat. Item magister Ulricus in summa sua excellentissima theologiae, qua lib. 6. tractatu 3. c. 15. de accusatione loquens ita inquit: Accusari etiam non possunt aliqui propter excellentiam dignitatis, ut papa non potest accusari nisi de crimine haeresis, ut dicitur in gestis Bonifacii martyris, et ponitur auctoritas distinct. 40. cap. Si papa; tamen apparatus dicit ibi quod licet specialiter dicatur de haeresi eo quod de illo potest accusari etiam si occulta sit cum non vult corrigi, alias enim non posset accusari, tamen etiam de alio crimine potest accusari si sit notorium per confessionem vel facti evidentiam, et incorrigibilis sit et ecclesia inde scandalizetur. Probat per hoc quod contumacia dicitur haeresis, distinct. 91. Qui presbyteri, et contumax dicitur infidelis, 27. distinct. Nullus. Ideo quidam dicunt idem de quolibet crimine notorio, de quo ipse non corrigit se propter correctionem fraternam; sed hoc non credo verum esse, quia cum stabilis maneat sua auctoritas quamdiu in petra quae Christus est fundatur, et hoc etiam sit per informem fidem, ipsa sola fide manente non habet superiorem a quo iudicari possit. Insuper quod soli infidelitati tribuit de aliis criminibus negatur. Symbolica autem et translumptiva locutione contumacia dicitur infidelitas vel haeresis, et argumenta ex talibus tanquam sint proprie dicta nihil valent. Haec dominus Ulricus.

Item idem lib. 6. tractatu 3. cap. 17, ubi de denunciatione evangelica loquens dicit sic: Primum, scilicet admonitio privata, habet locum etiam in praelato non habente superiorem; sed sequentia membra non habent ibi locum, quia non habet superiorem cui ipse denuncietur vel coram quo communicetur vel a quo excommunicetur, et ideo si per admonitionem non corrigitur non restat nisi orare pro eo, vel ut emendetur, vel ut subtrahatur de medio, ne ecclesia suo exemplo perdat. Haec ibi. Item haec de causa dicit Host. quod denunciari non potest crimen papae si corrigi vellet. Item Ioan. in summa confessorum, lib. 3. tit. 9. §. 9, ubi dicit: quod licet principum admonitio locum habeat in praelato non habente superiorem, tamen sequentia non habent ibi locum, quia superiorem non habet, etc., sicut dicit dominus Ulricus. Ad idem plures alii illuminatissimi doctores, sicut dominus Petrus de Palude, dominus Herueus, magister Augustinus de Anchona in libris suis de potestate ecclesiastica.

Praeterea haec sententia manifeste colligitur ex beato Bernardo, qui scribens domino Innocentio papae ita dicit: Quis faciet mihi iustitiam de vobis? Si haberem iudicem ad quem vos trahere possem, iam nunc ostenderem vobis. Ut parturiens loquor quid mihi eminet; extat quidem tribunal Christi, sed absit ut ad illud appellem vos, etc. Ecce quam manifeste innuit beatus Bernardus quod papa iudicem non habet in terris. Et ita patet quod ratio adversariorum nulla erat, quia cum papa aliquid plus habeat dignitatis quam ceteri homines, quia cum hoc quod est frater est etiam pater et princeps, non est mirum si plus se extendat ad alios fratres auctoritas praefata. Si peccaverit in te frater, etc., quam se extendat ad papam. De vera autem intelligentia praefatae auctoritatis in ea parte in qua dicitur “Dic ecclesiae”, amplissime superius contra minus bene sapientes circa illam disputatum est.

Ad secundam obiectionem⁴, quae sumitur ex illo Galat. 2, ubi Paulus dicitur restitisse in faciem Petro, respondetur quod auctoritas illa nihil facit pro adversariis. Aliud quippe est resistere et se opponere papae ubi immineret periculum fidei, aut si aliquid praeciperet contra legem Domini, et aliud est iudicare per coertionem poenae sive punire, quia primum potest esse inferioris, secundum autem non nisi superioris, iuxta c. Inferior, distin. 21. et II; et ad Corinth. quarto dicitur: Qui autem iudicat me Dominus est. Unde concedimus quod ubi immineret periculum fidei manifestum posset universalis ecclesia sive synodus universalis resistere Romano pontifici sicut Paulus Petro; sed ex hoc nulla superioritas auctoritatis arguitur in ecclesia super verum Romanum pontificem, sicut nec in Paulo ex praefata correctione supra Petrum, sed bene arguitur et commendatur in Paulo charitas et libertas, et in Petro in susceptione patienter correctionis humilitas. Unde glossa, quae est Augustini in epistola ad Hieron. super illud “Dixi Cephae coram omnibus,” dicit sic: Ipse Petrus quod a Paulo fiebat utiliter libertate charitatis sanctae atque benignitate humilitatis accepit, atque ita exemplum posteris tribuit quod non dedignarentur, ubi forte rectum tramitem reliquissent, a posterioribus corrigi; laus utique iustae libertatis in Paulo, et sanctae humilitatis in Petro. Haec glossa. Item idem Augustinus super epistolam ad Galat. de obiurgatione ista Pauli coram omnibus facta Petro loquens ita dicit: Quod autem haec ei coram omnibus dixit necessitas coegit, ut omnes illius obiurgatione sanarentur. Non enim utile erat errorem qui palam noceret in secreto emendare. Huc accedit quod infirmitas et charitas Petri, cui ter a Domino dictum est: Amas me? Pasce oves meas, obiurgationem talem posterioris pro salute gregis libentissime sustinebat. Haec Augustinus. Hanc Augustini doctrinam secutus beatus Thomas dicit in quarto Sententiarum, distinct. decima nona, quod beatus Paulus Petro in faciem restitit, excedit modum fraternae correctionis, quae praelatis a subditis debetur. Non enim praelati a subditis coram multitudine, sed humiliter in privato corripiendi sunt, nisi ubi immineret periculum fidei.

Ad tertiam obiectionem⁵, quae sumitur ex obiurgatione facta Petro Actuum undecimo, quod ad gentes divertisset, respondetur quod auctoritas illa nihil facit pro adversariis, sicut manifeste colligitur ex dictis beati Gregorii, qui ut habetur in cap. Petrus, 2. q. 7, sic inquit: Petrus potestatem regendi acceperat, et tamen idem apostolorum primus querimoniae contra eum factae, cur ad gentes introisset, non ex potestate officii qua posset dicere “oves pastorem suum non accusent nec reprehendant,” sed ex auctoritate divinae virtutis qua gentiles acceperant Spiritum Sanctum respondit dicens: Eandem gratiam quam vobis dedit eis Dominus. Haec Gregorius. Ex quibus patet quod, cum ut ait Gratianus ibidem beatus Petrus ex officio potuerit repellere querelas illorum et sola dispensatione humilitatis illas sustinuerit, non potest accipi argumentum ex illorum reprehensione quod praelati cogantur reprehensionem subditorum suscipere; et minus ex hoc potest accipi argumentum quod universalis ecclesia extra casum haeresis possit papam iudicare.