Summa de Ecclesia

ADVERSARII obiiciunt contra hoc quod dictum est quod ab omnibus Christi fidelibus cuiuscumque status aut conditionis existant obediendum sit Romano pontifici. Primo sic. Quilibet qui tenetur alteri obedire debet necessario habere voluntatem praecipientis tanquam regulam suae actionis. Sed sola Dei voluntas quae semper est recta est regula humanae actionis. Ergo nullus tenetur obedire nisi Deo.

¹

²

Secundo. Papa potest errare, et deficere, iuxta cap. si papa distinct. 40. Ergo non videtur quod ei sit ab omnibus obediendum, sed solum ei qui errare, et deficere non potest.

³

Tertio sic. Sicut lex vetus fuit figura novae legis, ita sacerdotium vetus figura sacerdotii evangelici, sed sacerdotium vetus erat subiectum regi dignitati, ita quod sacerdotes erant subiecti regibus, non autem econverso. In cuius signum dicitur Exod. 19. sacerdotibus quod sunt regnum sacerdotale, ubi datur intelligi quod potestas regalis erat principalior, et sacerdotalis minor. Ergo videtur quod summo pontifici qui summus sacerdos dicitur non teneatur obedire reges Christiani.

⁴

Quarto sic. Videtur quod sit magis obediendum praelatis inferioribus quam papae. Probatur sic. Potestas immediata magis influit quam mediata. Sed potestas inferior magis est immediata quam superior, ergo videtur quod magis obediendum sit potestati inferiori quam superiori, et ita plus episcopo aut abbati quam papae. Sed istis non obstantibus dicendum est sicut dictum est in praecedenti cap. quod omnes Christiani cuiuscumque conditionis aut status existant, tenentur obedire summo pontifici et in his in quibus obedire tenentur prius et magis quam cuicunque alteri humanae potestati quod ex superioribus notum est, et ex responsionibus ad obiecta dandis luculentius fiet. Ad rationes ergo in oppositum est respondendum.

⁵

Ad primam respondetur negando minorem, videlicet quod sola divina voluntas sit regula humanae actionis. Ad primam, dicimus enim quod divina voluntas est bene prima regula, qua regulantur omnes rationales voluntates. Sunt tamen aliae regulae secundariae secundum quod sunt causae secundariae mouentes inferiora, et hoc modo voluntas unius hominis praecipientis potest esse quasi secunda regula voluntatis alterius obedientis. Unde ad Heb. ulti. dicit apostolus. Obedite praepositis vestris, et subiacete illis, quia dominus dicit de illis, qui vos audit me audit. Sicut autem inter secundas causas mouentes est gradus, ita inter istas regulas secundarias inquantum una magis primae appropinquat quam alia secundum ordinem divinitus institutum, cuiusmodi est voluntas summi pontificis qui est vicarius principalis, et rector omnium fidelium. Unde ei sicut supremae regulae post divinam parendum est ab omnibus.

⁶

Ad secundam respondetur negando consequentiam, quoniam licet ex hoc quod papa possit aliquando errare, et praecipere non facienda, bene sequatur quod ei in omnibus simpliciter obediendum non sit, non tamen ex hoc arguitur aut sequitur quod cum bene praecipit, non sit ei ab omnibus obediendum. Verum ad sciendum in quibus obediendum sit et in quibus non, quia ut dicit August. et habetur in cap. non semper undecima quaest. tertia non semper malum est non obedire praelato, est notandum iuxta sanctum Thom. in secunda secundae quaestionis 104. art. 5. quod dupliciter potest contingere quod subditus suo superiori obedire non teneatur. Uno modo propter praeceptum maioris potestatis. Unde August. et habetur in c. qui resistit undecima quaest. tertia, et in glo. ad Roma. 13. dicit sic ad propositum. Qui resistit potestati Dei ordinationi resistit. Sed quid si ille iubeat quod non debet facere? Hic sane contemne potestatem ipsos humanarum legum gradus. adverte si aliquid iusserit curator si tamen contra proconsul iubeat, non utique contemnis potestatem sed eligis maiori servire, nec hinc debet minor irasci si maior praelatus est. Rursus si aliquid proconsul iubeat et aliud imperator, nunquam dubitatur illo contempto isti esse serviendum. Ergo si aliud imperator, aliud Deus iubeat, quid iudicatis? Maior potestas Deus: contempto illo obtemperandum est Deo. Idem habetur in ca. si Deus iubet, et in cap. Iulianus. Et hoc est quod habetur Act. 5. Obedire oportet Deo magis quam hominibus. Ubi ergo papa iuberet aliquid contrarium sacrae scripturae sive articulis fidei aut veritati sanctorum aut mandatis iuris naturalis sive divini, ei obediendum non esset, sed talia praecipiens despiciendus est. Unde Isido. habetur in ca. si quis undecima quaest. tertia. Si quis prohibeat nobis quod a domino praeceptum est, vel rursum imperat fieri quod dominus fieri prohibet, execrabilis sit omnibus qui diligunt Deum. Et iterum idem in sequenti ca. is qui praeest. Si praeter voluntatem Dei vel praeter quod in sacris scripturis evidenter praecipitur vel dicitur vel aliquid vobis imperat, tanquam falsus testis aut sacrilegus habeatur, haec ille.

Alio modo quis non tenetur suo superiori obedire si aliquid ei praecipiat in quo ei non subdatur. Dicit enim Seneca in 3. libro de beneficiis. Errat si quis existimat servitutem in totum hominem descendere: pars eius melior excepta est, corpora obnoxia sunt et ascripta sunt dominis, mens quidem est sui iuris, et ideo quae pertinent ad interiorem motum voluntatis homo non tenetur homini obedire, sed Deo solum. Tenetur autem homo homini obedire in his quae exterius per corpus sunt agenda, in quibusdam tamen secundum ea quae ad naturam corporis pertinent homo homini obedire non tenetur, sed solum Deo, quia omnes homines natura sunt pares: puta in his quae pertinent ad corporis sustentationem et prolis generationem. Unde non tenentur servi dominis nec filii parentibus obedire de matrimonio contrahendo vel virginitate servanda aut aliquo alio huiusmodi. Sed in his quae pertinent ad dispositionem actuum et rerum humanarum tenetur subditus suo superiori obedire secundum rationem superioritatis, sicut miles duci exercitus in his quae pertinent ad bellum, servus domino in his quae pertinent ad servilia opera exequenda, filius patri in his quae pertinent ad disciplinam vitae et curam domesticam. Omnes vero Christiani papae in his quae ad religionem Christianam, et ad cathedram pertinent, consonant iuri divino et naturali.

⁷

Ad tertiam rationem respondetur quod non est simile de sacerdotio veteris legis et novae. Cuius ratio est tam secundum sanctum Thom. in libro quem fecit de rege, et regno ad regem Cypri, 1.5. quam secundum Bonaventuram in 4. c. in fine distinct. 24. quae differentia est inter novum et vetus testamentum, et inter comparationem sacerdotis et regni. Quia enim vetus testamentum erat adhuc carnalium et carnaliter viventium, ideo potestas secularis erat principalior et sacerdotalis potestas erat minor. Et ideo signanter dicebatur in veteri lege, regnum sacerdotale, quia sacerdotium pendebat ex regno. Sed econtra in nova dicitur 1. Petri 2. Regale sacerdotium, quia principalius est nunc sacerdotium quam regnum, et potestas spiritualis quam temporalis sive carnalis. Sic enim competebat statui gratiae. Haec dominus Bonaventura.

⁸

Ad quartam rationem respondetur quod sanctus Tho. et dominus Bonaventura notant in fine secundi sententiarum quod potestas superior et inferior dupliciter se possunt habere. Aut ita quod inferior potestas ex toto oriatur a su a superiori, et tunc cum virtus tota inferioris fundetur in virtute superioris simpliciter in omnibus est magis obediendum superiori quam inferiori, sicut etiam in naturalibus causa prima plus influit super causatum causae secundae quam etiam ipsa causa secunda, ut in l. de causis dicitur, et sic se habet potestas Dei ad omnem creatam potestatem, sic etiam se habet potestas imperatoris ad potestatem proconsulis, sic etiam se habet potestas papae ad omnem spiritualem potestatem in ecclesia, quia ab ipso papa gradus dignitatum diversi in ecclesia, et disponuntur, et ordinantur, unde eius potestas est quoddam ecclesiae fundamentum ut patet Matth. 16. et ideo in omnibus magis tenemur obedire papae quam episcopis vel archiepiscopis vel etiam monachus abbati absque ulla distinctione. Potest iterum potestas superior et inferior ita se habere quod ambae oriantur ex una quadam suprema potestate, quae unam alteri subdi secundum quod vult, et tunc una non est superior altera nisi in illis in quibus una supponitur alteri a suprema potestate, et in illis est tantum magis obediendum superiori quam inferiori. Et hoc modo se habent potestas episcopi et archiepiscopi descendentes a papae potestate. Et ita patet responsio ad rationem quod etiam dicebatur quod potestas inferior esset magis immediata, falsum est, immo potestas papae cum sit causa potestatis inferioris cum ab ea emanet, et descendat magis est immediata quam inferior, ut patet ex dictis. Unde ut sanctus Thomas dicit in tractatu contra impugnantes religionem, papa habet immediatam iurisdictionem in omnes Christianos quia Romana ecclesia nullis synodicis constitutionibus ceteris praelata est ecclesiis sed evangelica voce domini, et salvatoris sui primatum obtinuit, ut habetur in decretis distinct. 22. cap. quamvis colligitur etiam in c. per principalem 9. q. ultima.