Summa de Ecclesia

PRAEFATIS obiectionibus perfacile est respondere si sanctorum dicta recte accipiantur. Patrum enim sanctorum dicta attribuentia Romano pon. auctoritatem congregandi universale concilium accipienda veniunt cum unus et indubitatus Romanus pon. residet in apostolica sede et de congregatione non locali ad certum locum tantum, sed de congregatione auctorizativa ad disponendum et ordinandum aliquid in universali ecclesia ab omnibus fidelibus obseruandum quod iuxta sanctorum patrum sententias, ut praediximus in praecedenti c. ad eum qui praesidet Reipublicae Christianae et cui creditum est regimen et gubernatio illius cuiusmodi est Romanus pon. singulariter spectare videtur. Ait enim Pelagius papa in epistola quam scripsit universis episcopis Synodorum congregandarum auctoritas apostolicae sedi privata commissa est potestate. Nec ullam synodum generalem ratam esse legimus quae eius non fuerit auctoritate congregata, vel fulta. hoc attestantur canones, hoc hystoria ecclesiastica roborat, hoc sancti patres confirmant, haec ille. Dicendum ergo est ad rationes in oppositum.

¹ respondetur negando consequentiam, quoniam ad hoc quod alii apostoli cum Petro dicuntur turbam discipulorum ad synodum convocasse sicut nunc faceret papa cum Cardinalibus non sequitur quod Petri auctoritate principaliter facta non fuit illa convocatio licet non exprimatur expresse. maior plane fuit reverentia apostolorum ad beatum Petrum utpote ad caput et principem eorum quod scriptura illa commemorat. Maxime cum beatus Cyrillus in lib. thesaurorum dicat quod apostoli in evangeliis et epistolis affirmarunt in omni doctrina Petrum esse loco domini in eius ecclesia eidem dantes locum in omni capitulo et congregatione in omni electione et confirmatione.

² Ad secundam rationem respondetur quod Imperatores illi non congregaverunt universalia concilia nisi prius habitis consensu et auctoritate Romanorum pontificum. unde Arch. in rosario in c. Mandastis secunda q. 5. ubi dicit tex. Valentinianus Augustus nostra auctoritate synodum congregari iussit super verbo, nostra auctoritate dicit sic ubicumque invenies Imperatorem concilium congregasse intellige secundum istud. unde Imperatores magis fuerunt executores voluntatis et auctoritatis Romanorum pontificum in congregatione conciliorum quam ex eorum auctoritate congregatores. unde in ca. Sexta synodus distinct. 16. dicitur sic. Synodus universalis Constantinopoli celebrata est et graeco sermone conscripta temporibus papae Agathonis exequente piissimo principe Constantino. ecclesia enim illis temporibus non erat ita potens, ut de facto posset compellere nolentes venire et securum accessum dare de longinquis partibus vocatis et congregandis et ideo apostolica sedes per principes faciebat saepe quod per seipsam facere commode non poterat. Postea vero cum disponente domino potuit per se non per principes sed per ipsam fecit et facit. Nec obstat quod in c. Adrianus distinct. 63. dicitur quod Carolus rex Francorum constituit synodum cum Adriano papa, quia non est intelligendum quod rex Carolus concurrerit auctoritative cum papa ad constitutionem synodi cum ad hoc nullam haberet auctoritatem, sed bene concurrit deliberative ut sit sensus quod rex et papa simul deliberarunt ut synodus congregaretur, sed tamen solius Adriani papae auctoritate constituenda et celebranda, unde Arch. in rosario super hunc locum super verbo constituit, dicit sic. Constituit de auctoritate papae ar. 2. q. 5. mandastis, et dist. 17. c. Hinc, unde melius dixisset econverso si Adrianus constituit cum Carolo. haec ille. Ceterum etiam notandum quod etsi aliquando Imperatorum iussu legantur convenisse episcopos non tamen talium episcoporum conventus concilia universalia venient dicenda nisi fulta essent auctoritate Romani pontificis, ut aperte colligitur ex c. Bene quidem dist. 96. et ex ca. Multis dist. 17. Et ideo optime dicit Pelagius papa in auctoritate supraposita quod nullam synodum generalem ratam legimus quae non fuerit apostolica auctoritate congregata vel fulta. Nota alternativam unde episcopi qui convenerant Romae ad praeceptum regis Theodorici tempore Symmachi papae, videntes quod congregatio illa ad praeceptum regis facta non poterat dici synodus nisi auctoritate Romani pontificis fulciretur, dixerunt oportere ipsum Symmachum papam synodum convocare quae convocatio sive congregatio non potest intelligi nisi auctoritatis suae interpositio cum ia localiter essent ubi debebant congregari. Aliud enim est praecipere ut congregentur praelati ad aliquem locum quod quandoque leguntur fecisse Imperatores et frequenter faciunt reges in suis regnis, et aliud est congregare concilium universale: hoc enim non solum dicit congregationem praelatorum ad certum locum, sed auctorizatio quandam sive influxum auctoritatis ad diffiniendum disponendum et ordinandum ea quae sunt ecclesiae commoda et necessaria eis dare quam auctoritatem Imperatores dare non possunt quibus cum sint laici de disponendis ecclesiasticis rebus non est data facultas, ut in d. c. Bene quidem dist. 96.

³ plura dicenda veniunt. Primo quod casus ille non videtur admissibilis. non enim videtur possibile quod possint pericula talia in ecclesia contingere quibus provideri non posset nisi per concilium generale, sive universale. Quod patet ex duobus. Primo quia ut adversarii arguunt sequeretur quod in potestate unius hominis puta unius principis potentis impedire ne celebraretur concilium universale esset Christianam fidem et universalis ecclesiae statum subvertere. Tum secundo quia cum propter bellorum dissidia impediri posset celebratio universalis concilii, sicut Isido. dicit factum esse ante tempora Constantini ut in c. Canones dist. 15. habetur tunc possibile esse fidem et ecclesiae statum periclitari quod maxime falsum est cum sit contra illam Christi pollicitationem dicentis. Ego autem vobiscum sum usque ad consummationem seculi Math. ult. unde dicitur quod nullus casus posset contingere in ecclesia cui per Romanae ecclesiae diligentiam provideri non posset, in cuius manifestissimum testimonium sancti patres docuerunt ad apostolicam sedem in maioribus causis recurrendum esse ut in c. Rogamus 24. q. 1. Et etiam cum ratio fidei ventilanda venit ut in c. Quotiens ea. causa et q. unde beatus Thom. in q. de potentia quaest. decima art. 4. dicit quod ad explanationem fidei faciendam non est necessarium quod papa universale concilium congreget cum quandoque id prohibeant bellorum dissidia. Secundo respondetur quod difficile valde esset piis mentibus ad credendum quod aliquis verus Romanus pontifex certificatus periclitari fidem et universalis ecclesiae statum nisi concilium generale celebraret nollet concilium universale congregare cum de Romano pontifice semper bene praesumendum sit ut in c. Non nos 40. dist. et papa dicat in c. officii nostri 24. quaest. 2. sibi maiorem cunctis Christianae religionis zelum incumbere. Tertio dicitur quod dato quod talis casus immineret ecclesiae universali tunc si papa requisitus per dominos Cardinales et per alios catholicos maxime ecclesiae praelatos et principes nollet congregare universale concilium nec dare auctoritatem congregandi, quia talis habendus esset suspectus de haeresi et per consequens dubius in papatu iam ad alios pertineret universale concilium congregare. Sicut in responsione ad quartam rationem dicturi sumus quod vero papa in praedicto casu suspectus in fide redderetur probatur aperte ex c. Error 83. dist. ubi dicit Inno. Error cui non resistitur approbatur, et veritas cum minime defensatur opprimitur. Negligere quippe cum possis perturbare perversos nihil aliud est quam fovere, nec caret scrupulo societatis occultae qui manifesto facinori desinit obuiare. In hoc ergo casu quando papa nollet concilium congregare ad Cardinales spectaret convocatio concilii universalis ad faciendum ea quae in tali casu necessario essent facienda. ⁴ Ad quartam respondetur quod ratio non videtur facere ad propositum quoniam ut diximus nos non loquimur de congregatione universalis concilii super facto papae, sed super diffinitione et constitutione canonum et legum ad regimen universalis ecclesiae et directionem et reformationem omnium fidelium quorum princeps pastor et director ac magister est Rom. pon. unde ad eius tantum auctoritatem spectat sicut ad principem ecclesiae congregare universale concilium. Ad huiusmodi nihilominus respondemus quod in casu in quo papa diffamatus esset vehementer et maxime apud graves et doctos viros de haeresi, quae infamia sine scandalo ecclesiae vel periculo fidei dissimulari aut tolerari non posset, tali videtur nostro iudicio practica servanda ut primo per Cardinales requireretur, aut per aliquos alios fideles illis negligentibus ut aboleret a se praedictam infamiam publice catholicam fidem confitendo maxime circa articulum sive articulos de quo vel quibus diffamabatur, et huiusmodi confessionem per bullas denunciaret illis apud quos eis infamia decurrit. Istam practicam pro parte principaliori legimus observatam circa apostolum Paulum Act. 20. qui cum diffamatus esset apud credentes ex Iudaeis quod praedicaret legem Moysi non esse servandam consilio beati Iacobi et seniorum qui Hierosolymis congregati erant cum eo ingressus templum et purificatus more Iudaeorum abolevit infamiam suam sicut supra commemoratum est cap. 2. Si vero contingere quod papa requisitus nollet hoc facere, tunc requirendus esset ut congregaret concilium universale aut auctoritatem daret illud congregandi. Si hoc faceret tunc concilium congregatum inquireret de veritate. Si vero nec congregare, nec congregandi auctoritatem dare vellet tunc iudicio nostro domini Cardinales qui praestantiora membra ecclesiae Romanae sunt quibus potissime incumbit necessitatibus ecclesiae universalis providere et imminentibus periculis obuiare deberent convocare et congregare praelatos ecclesiae ad inquirendum de veritate infamiae an scilicet papa veraciter esset haereticus an non. Ubi vero Cardinales hoc nollent facere Imperator aut principes Christiani possent hoc facere vel etiam ipsimet praelati ecclesiae intelligentes talem vehementem suspicionem de papa possent seipsos congregare sicut factum est tempore Marcellini papae ut habetur in cap. Nunc autem distinct. 21. Congregatis autem praelatis et aliis qui vocati essent in aliquo loco requirendus esset papa ut auctoritate sua auctorizet illam congregationem sicut factum legitur in praecedenti casu Symmachi papae, de quo in c. Hinc etiam distinct. 17. Si vero papa vellet auctorizare congregationem sicut fecit Symmachus papa bene quidem. Si vero nollet tunc congregatio praelatorum illa deberet procedere ad inquisitionem veritatis etiam papa nolente. Et si quaeras qua auctoritate. Respondetur quod tam auctoritate iuris divini quam humani divini quidem quod habetur Ioan. 12. ubi dicitur. Qui spernit me et non accipit verba mea, habet qui iudicet eum. Sermo quem locutus sum, ille iudicabit eum in novissimo die. Unde sanctus Thom. super epistolam ad Gal. super illud apostoli in 1. cap. Si quis vobis evangelizaverit praeter id quod accepistis anathema sit, quaerit cum par in parem non habeat imperium, et multo magis non habeat in superiorem videtur quod apostolus non potuerit excommunicare apostolos qui erant sibi pares, et angelos qui sunt superiores, et respondendo dicit ad hoc sic dicendum quod apostolus protulit hanc sententiam non propria auctoritate, sed auctoritate evangelicae doctrinae, cuius doctrinae auctoritas habet, ut quicumque contra illam dicunt excludendi et repellendi sunt, ad hoc inducit auctoritatem illam Ioan. 12. supra positam. Secundo auctoritate iuris humani sive canonici c. si papa, quod est sancti Bonifacii papae et martyris dist. 40. quia cum huius criminis scilicet haeresis in papa competens iudex videatur esse concilium universale dumtaxat ut colligitur distinct. 17. c. Hinc ipso facto quod papa non vult dare auctoritatem congregationi, ipsum ius intelligitur dare sibi auctoritatem, alias frustratoria esset provisio iuris quod in casu haeresis disposuit quod concilium universale possit iudicare papam haereticum si per negationem papa pertinaciter in haeresi sua persistente auferretur. Nam frustra essent iura nisi eis assignaretur minister ut dicit text. de elect. ubi periculum lib. 6. Auferretur autem proculdubio iuris dispositio si in casu illo concilium procedere non posset. Inquisitione autem debite facta, et invento quod papa veraciter in haeresi lapsus fuerit tunc concilium deberet illum informare de veritate ostendendo per sacram scripturam aut per universalis ecclesiae determinationem erroneum esse quod teneret, et requirere illum charitativa admonitione ut dictum errorem abiuraret sive revocaret fidei veritatem publice confitendo. Et fortassis expediret ad maiorem cautelam assignare sibi terminum infra quem revocaturus esset praefatum errorem, quod si infra terminum sibi assignatum fecerit nihil potest concilium ulterius contra ipsum, ut expresse notavit Hug in c. Nunc autem dist. 21. et in ca. Si papa distinct. 40. super verbo a fide devius. Sed ipsemet papa in foro conscientiae quantum culpabilem se fuisse cognosceret per confessorem suum animae suae provideri faciat de poenitentia salutari. ar. distinct. 31. Nunc autem. Si vero hoc agere papa noluerit tunc procedendum est contra eum, ut in sequenti responsione dicetur. ⁵ Ad quintam rationem respondetur sub tali distinctione aut est notorium papam esse haereticum utputa quod inciderit in haeresim damnatam illam publice asserendo et praedicando, aut non est notorium. Si notorium, ut diximus tunc videtur iudicio nostro talis practica observanda, debent enim domini Cardinales aut etiam alii catholici illum monere ut abneget praedictum errorem in quem lapsus est fidem catholicam inviolatam integramq profitendo, sicut tenetur facere quilibet bonus fidelis, ostendendo illi per sacram scripturam aut universalis ecclesiae determinationem quod id quod tenet sit erroneum et a fide catholica alienum, et si paratus sit corrigi et abnegatis erroribus fidem Christi tenere et confiteri, tunc ut in responsione praecedentis rationis diximus universale concilium non habet in eum aliquam auctoritatem. Si vero nollet revocare errorem, sed pertinax et incorrigibilis in eo persisteret, tunc primo Cardinales ab eo recedere debent iuxta illud Ioan. in canonica 2. c. 1. de Christi fide loquentis. Si quis venerit ad vos et hanc doctrinam f. Christi non habet nolite eum recipere in domum nec ei ave dixeritis, ubi gl. ordinaria dicit nolite etc. i. non tantum non assentiatis, sed nec ad horam recipiatis. hoc etiam colligitur ex ca. Anastasius distinct. 19. Secundo ipsi Cardinales debent denunciare praelatis ecclesiae casum praesentem et convocare eos ut veniant sicut tenentur ad succurrendum ecclesiae in hoc horribili casu et providendum ecclesiae quia iam ille a petra fidei super quam fundata est ecclesia Math. 16. pertinaciter et incorrigibiliter cadendo cecidit. tunc vero ut in praecedenti casu diximus concilium praelatorum congregatum debet iuris auctoritate procedere ad depositionem illius, ut quibusdam placet vel ut nobis plus gratum est iuxta iam dicta ad declarationem quod ille non sit amplius papa et q vacet apostolica sedes huiusmodi enim criminis proprius iudex est universale concilium, ut dictum est. Si vero non sit notorium papam esse haereticum, sed solum apud aliquos graves tantum et bonae fidei homines fama sive praesumptio processerit tunc procedendum videtur ut in responsione ad quartam rationem dictum est.

Ad sextam rationem responderur dupliciter. Primo quod si certum sit quod alter contendentium sit verus et apostolicus, utputa quia a duabus partibus cardinalium electus cum alius per consequens esse non possit nisi intrusus et per consequens non apostolicus sed apostaticus sive profanus, ut in ca. Factus est 7. q. 1. tunc cum non occurrat dubitatio rationalis quis sit verus papa, non est necessaria universalis concilii convocatio ad iudicandum de electione illius quae praesumitur iam canonica, sed ad condemnationem intrusi et ad mandandum quod omnes fideles pareant et obediant vero apostolico iuxta c. Si quis pecuniam distinct. 79. sicut factum legitur tam tempore Damasi papae contra Ursinum quam tempore Cornelii contra Novatianum, et de tali contentione non intelligitur c. Si forte duo, ut dicit Gratianus et bene in 6. sequenti ibidem. Secundo respondetur si fieret contentio inter aliquos super iure electionis quae illarum electionum fuerit canonica tunc iudicio nostro si contendentes vellent se submittere iudicio alicuius sapientis, vel aliquorum, ut staretur iudicio illorum tunc non videretur necessaria concilii universalis convocatio, sicut factum est tempore quo Symachus et Laurentius contendebant de papatu, ubi cum neutra pars alteri cedere vellet constituerunt ut lis iudicio regis Theodorici finiretur, qui Ravennae positus dum utriusque partis legatos audisset decrevit ut qui prior ordinatus esset, aut quem maior pars cleri et populi simul elegisset in sede apostolica sederet. Ubi vero contendentes nollent se submittere iudicio aliquorum sapientum tunc congregandum foret concilium generale ut de iure electionis discernat et iudicet, quia ut in praefato cap. Si forte dicit glo. Concilium est iudex in isto casu. Hic autem insurgit quaestio. Si ambo contendentes essent in possessione papatus ita quod uterque pro summo pontifice haberetur a catholicis viris, videtur nobis saluo meliori iudicio quod ambo deberent congregare praelatos suarum obedientiarum ad aliquem locum et ex ambobus congregatis concilium constitutum iudicaret. Si vero praefati contendentes hoc facere nollent, tunc domini Cardinales deberent etiam contradicentibus contendentibus concilium congregare. Ubi vero ipsi nollent aut negligentes forent, ipsi praelati ecclesiae habentes zelum Dei possent se congregare ad incendium ecclesiae extinguendum, aut ipse Imperator cuius interest ut pax sit in urbe, et fortius in toto orbe, quae esse non potest stante contentione super summo pontificatu dicente Christo Math. undecimo. Omne regnum in se divisum desolabitur. Sed de his fortassis aliquid plus dicemus auxiliante domino in sequenti li. ubi de scismate erit sermo. ⁶ Ad septimam rationem respondetur quod in illo casu ubi Cardinales ad electionem procedere non vellent iam provisum est a iure sufficienter in cap. Fundamenta de elect. lib. 6. et cap. ne Romani c. 10. in clementis. Nihilominus ubi Cardinales fugerent vel deficerent tunc pro maiori securitate videretur convocandum universale concilium, et hoc per Imperatorem aut clerum Romanum et ibi providendum esset necessitati ecclesiae, cum in talibus necessitatibus quae respiciunt totam rempublicam deficientibus ordinariis ad ipsam rempublicam spectare videatur provisio. ⁷ Ad octavam rationem respondetur quod cum in casu in quo papa factus esset demens dementia incurabili per naturam iudicandus veniat quasi mortuus cum non possit agere sive exercere actus officio summi pontificatus incumbentes ar. de cle. egro cap. primo lib. 6. Tunc domini Cardinales debent hoc demandare praelatis ecclesiae et inuitare eos, ut convenientes in unum consulant quid agendum sit an scilicet alius eligendus sit, cum ecclesia quasi vacare videatur in praefato casu, vel dandus sit illi adiutor. ⁸ Ad nonam respondetur sicut ad septimam. ⁹ Ad decimam videtur respondendum quod in casu illo auctoritate papae concilium convocandum esset si sine concilio causa illa terminari non posset, iuxta ea quae legimus de papa Sixto in c mandastis 2. q. 6. Et de papa Symacho, et hinc etiam distinct. 17.