Summa de Ecclesia

QUINTO obiectum¹ est per adversarios ex illa nominatione qua ecclesia Dei dicitur mater omnium fidelium, et per consequens papae. Ad quam obiectionem respondetur negando consequentiam. Pro cuius intelligentia duo faciemus. In primis ostendemus pro pleniori illustratione veritatis qualiter ecclesiae universali convenit ratio maternitatis respectu papae et aliorum fidelium. Secundo explicabimus quod ex tali maternitate nulla auctoritatis, aut potestatis iurisdictionis superioritas necessario arguatur in ecclesia supra papam. Circa primum notandum, quod ecclesia dicitur mater fidelium, ut dicit beatus August. super psalm. 127. quia per baptismum continue dicitur parere Christianos, ubi secundum quod ait Augustinus super Ioannem tractans illud Ioan. 3. Nunquid potest homo in ventrem matris suae iterato introire? Aqua baptismi locum materni uteri habet, et ideo baptismus dicitur, ut inquit Apostolus ad Thitum 3. lavachrum regenerationis. Sed nec hoc ita ecclesiae attribuitur quod ipsa universitas ecclesiae ministerium baptisinatis per seipsam alicui tribuat, hoc enim non videtur bene possibile, sed pro tanto mater dicitur quia baptismus quo quis regeneratur in filium Dei, et ecclesiae a quocunque detur in fide ecclesiae tribuitur et efficaciam habet. Ubi advertendum, quod sicut in generatione carnali hominis concurrit virtus patris principaliter et virtus matris quasi dispositive, sic in generatione ista spirituali concurrit virtus divina tanquam semen, unde Augustinus super Ioannem, ubi supra dicit. Ex semine enim veri Abrahae sunt nati fideles sive per liberam sive per ancillam. Et in fine libri de trinitate inquit ipse. Sacri fontis irriguum illa qua dudum Mariam locupletavit virtute foecundat. Hinc est quod per baptismum dicuntur generati filii Dei Ioan. primo, et per consequens consortes naturae divinitatis, ut inquit beatus Petrus 2. Petri primo. Est ergo agens in generatione ista spirituali ipse Deus per auctoritatem, et ipse Christus secundum quod homo meritorie, cuius meritu in baptismo operatur. Secundo concurrit tanquam virtus dispositiva fides ecclesiae secundum illud Rom. 3. Iusticia Dei per fidem Iesu Christi, fides n. praecipue operatur in sacramentis: quoniam per illam quodammodo sacramenta sive causae principaliter agenti continuantur, et etiam ipsi recipienti. Unde sanctus Thom. in 4. distin. 1. ad propositum ita loquitur. Instrumentum non recipit virtutem nisi secundum quod principali agenti continuatur et virtus eius quodammodo in instrumento transfunditur. Principale autem et per se agens ad iustificationem est Deus sicut causa efficiens, et passio Christi sicut meritoria, huius autem causa continuatur sacramentum per fidem ecclesiae, quae instrumentum refert ad principalem causam, ut signum ad signatum. Et ideo efficacia sacramentorum vel virtus est ex tribus, videlicet ex institutione divina sicut ex principali agente, ex passione Christi sicut ex causa meritoria, ex fide sicut ex continuante instrumentum principali agenti. Et hoc est quod dicit sanctus Tho. in 3. parte quod virtus passionis Christi quae operatur in sacramentis copulatur nobis per fidem secundum illud Rom. 3. Quem proposuit propitiatorem per fidem in sanguine eius. Ex quibus haec manifesta luce colligimus quod fides ecclesiae sit dispositio ad consecutionem effectuum sacramentorum cuius ecclesiae fidem repraesentare videntur offerentes parvulos ad baptismum qui interrogati pro parvulis fidem ecclesiae in persona eorum profitentur dicentes: credo. Unde Aug. in lib. de meritis et remissione peccatorum et habetur de consecra. dist. 4. c. mater dicit sic. Mater ecclesia os maternum parvulis praebet, ut sacris mysteriis imbuantur, quia nondum possunt corde proprio credere ad iustitiam nec ore proprio confiteri ad salutem. Quare dicit beatus Thom. in 3. parte q. 69. quod pueri credunt non per actum proprium, sed per fidem ecclesiae, quae eis communicatur, et huius fidei virtute conferuntur eis gratia et virtutes. Et idem dicit in 4. quod pueris pro dispositione ad salutem est fides ecclesiae pro effectivo salutis virtus passionis Christi. Cum ergo gratia qua iustificamur in baptismo et efficimur filii Dei a Deo infundatur disponente fide universalis ecclesiae, ut sic sit quodammodo conformitas geniti ad gignentem: patet quod recte dicatur quod in generatione ista spirituali Deus sit pater, et ecclesia mater. Unde etiam si haereticus, aut infidelis baptizet dum tamen intendat facere quod ecclesia facit Christo, et ecclesiae dicitur parere filios non aut haeresi aut infidelitati suae. Sicut n. Iacob genuit filios per liberas et ancillas, ita Christus per catholicos et haereticos bonos, aut malos, ut Aug. dicit contra Donatistas. Mater ergo omnium fidelium est ecclesia. Unde idem Aug. lib. de symbolo dicit. Si quis ab ecclesia inventus fuerit alienus, alienus erit a numero filiorum Dei, nec habebit Deum patrem qui ecclesiam noluit habere matrem. Et hoc sit pro primo. Iam videndum est secundo loco quod ex praefata ratione maternitatis nulla necessitas sit dicendi, quod universalis ecclesia superior sit auctoritate sive potestate iurisdictionis Rom. pon. quod etsi satis de se appareat ostenditur tamen ex hoc, quod si ratio maternitatis attribuatur ecclesiae, ut dictum est, ministris tamen ratio paternitatis convenit. Unde Aug. in sermone de epiphania ut refert sanctus Tho. in 3. parte q. 67. Locum patris obtinet qui baptizat, matris autem aqua baptismi. Et maxime ratio paternitatis convenit summo ministro Dei, scilicet Romano pontifici quocirca dicitur pater patrum. Unde clare patet quod esse praedicto modo matrem non arguit superioritatem potestatis iurisdictionis spiritualis super filios, immo stat bene quod aliquis sit filius ecclesiae, et alia ratione pater ecclesiae. Sicut quod convenit saepe quod aliquis sit genitura filius alicuius mulieris, et sit cura spiritualis regiminis pater eius, et quod ita sit de ecclesia exemplariter ostenditur in multis. Primo quidem in Christo, Christus quandoque dictus est filius synagogae, unde gl. super illud Ioan. 1. Nudus egressus sum de utero matris meae, dicit sic. Mater Christi synagoga est, quae in se eum operum littera tenuit, nec nudum in divinitate vidit, sed ab ea nudus ad gentes exivit. Item Christus quandoque est dictus filius ecclesiae, unde ipse ait Marc. 3. de discipulis suis: ecce mater mea et fratres mei, ubi dicit glos. Soror et frater credendo mater praedicando, dum per verba praedicationis amor Christi quasi ipse Christus in corde auditoris generatur. Item hoc verbum pertractans beatus August. psalm. 127. dicit, quomodo mater eius est ecclesia nisi quia ipse Christus est in Christianis quos per baptismum continue parit ecclesia. Item ipse Christus est filius beatissimae virginis Mariae: nihilominus super omnes istas matres superior est auctoritate, et eminentia potestatis. Similiter non est inconveniens quod papa cum sit hoc quod filius ecclesiae quia sacramento baptismi regeneratus, sit etiam pater ecclesiae, unde etiam pater patrum appellatur et ipse universitati fidelium scribens ait² in cunctis litteris suis dilectis filiis, etc. Nec hoc videtur magis inconveniens quam quod dicatur princeps caput pastor, et magister ecclesiae, quae a sanctis patribus attributa leguntur Romano pontifici. Verum hoc etiam auctoritate scripturae firmamus, scribitur enim psal. 44. et est dictum prophetae ad ecclesiam. Audi filia et vide, etc. ubi dicit glos. Aug. Sic alloquitur propheta reginam istam, audi filia et vide, alloquitur eam tanquam unus de patribus. Item in eodem psalm. super illud. Pro patribus tuis nati sunt tibi filii. dicit idem Aug. et habetur in c. quorum vices distin. 68. Sic genuerunt te apostoli, ipsi missi sunt, ipsi praedicaverunt, ipsi patres, sed nunquid nobis cum corporaliter esse poterant usque in posterum: ergo illorum abscessu deserta est ecclesia? Absit. Pro patribus tuis (inquit) nati sunt tibi filii, patres missi sunt apostoli, pro apostolis filii nati sunt tibi constituti sunt episcopi, hodie enim episcopi qui sunt per totum mundum, unde nati sunt tibi? ipsa ecclesia patres illos appellat, ipsa illos genuit et ipsa illos constituit in sedibus patrum. Non ergo putes te desertam quia non vides Petrum, quia non vides Paulum, quia non vides eos per quos nata es, de prole tua tibi crevit paternitas, pro patribus tuis nati sunt tibi filii: haec August. Ex quibus clarissime patet simul ista stare, quod Romanus pontifex sit filius ecclesiae quia per baptismum regeneratus et sit pater ecclesiae ratione praelationis et auctoritatis qua praeest ecclesiae, ut rector et gubernator. Unde beatus Bernardus scribens civitati Pisanae in quadam epistola ita inquit de Innocentio papa. Honora tuum et universitatis patrem, et ideo non mirum si sicut ratione filiationis papa veneretur ecclesiam ut matrem, ita et ratione praelationis praeferatur ecclesiae, ut pastor gregis, ut princeps plebis et ut rector familiae. Ad quod satis opitulatur illud quod Apostolus ad Romanos ult. salutando quosdam obseruauit filium enim quia erat in ordine ecclesiastico constitutus praeponit in salutando matri suae sic dicens. Salutate mihi Rufum electum in domino et matrem scilicet carne secundum glos. et meam scilicet beneficiis, ubi glos. ordinaria dicit, quod apostolus filium matri praeponit pro ecclesiastico officio. Quod autem dicit adversarius quod papa non potest dici pater ecclesiae quia nullus potest dici pater suae matris. Dicendum est quod falsum est, diverso enim respectu, et secundum aliam et aliam rationem potest quis dici pater alicuius et filius illius. Nam Christus dicitur et filius David, et pater David, et filius beatae Virginis, et pater eius et episcopus filius est mulieris cuius est pater spiritualis. Quod autem inducitur ex Salvatore Matth. 23. Unus est pater, etc. non est ad propositum: quoniam Christus in illis verbis, ut habetur ex glo. non vult dicere nisi quod unus sit pater principalis auctor vitae naturae, et gratiae et gloriae utpote in quo vivimus moriemur et sumus, non aute vult negare quin aliquo modo participatione quadam aliquibus aliis nomen et ratio paternitatis conveniat, unde Iacobi i. dicitur. Omne datum optimum et omne donum perfectum de sursum est descendens a patre luminum a quo est omnis paternitas in caelo et in terra. Praeterea scriptura sancta plena est de honore impendendo patri et matri Exod. 20. Et in proposito dicimus quod papa participatione potestatis divina sibi data a Deo est pater omnium fidelium. Non est autem hic praetereundum quod ecclesia Romana dicitur mater nostra sive fidelium. Unde Mar. 7. super illud, mulier enim statim ut audivit eos dicit glos. Mulier est mater nostra Romana ecclesia, quod ideo putamus dictum esse. Tum primo quia ecclesia Romana est magistra fidei per quam efficimur filii Dei, ut in c. omnes dist. 22. Tum secundo quia ipsa est mater omnium ecclesiarum Christi in quibus fit generatio filiorum Dei, ut in c. non decet distin. 12. dicitur Calixtus papa. Tum tertio quia veluti mater omnibus fidelibus subvenire solita est, unde Zepherinus papa in decretis suis inquit. Tantam a domino huiusmodi sanctae sedis et apostolicae ecclesiae fundatore beato Petro apostolorum principe accepimus fiduciam, ut pro universali Christi sanguine redepta ecclesia impigro vigilemus affectu, et omnibus domino famulantibus succurramus, et cunctis pie viventibus opem feramus, haec ille. Quocirca Adrianus papa in epistola quadam ad Basilium Imperatorem 4. inquit. O inquam est laudabilis et merito a cunctis mortalibus efferenda apostolica sedes, quae semper catholicis subvenire consuevit, quae semper gaudere cum gaudentibus et flere cum flentibus non cessavit: haec ille. Propter quam rationem inquit sanctus Sixtus papa in cap. vos 2. q. 6. Omnes episcopi qui in aliquibus pulsantur, vel criminantur gravioribus causis quotiens necesse fuerit libere apostolicam sedem appellent atque ad eam quasi ad matrem confugiant, haec ille. Et papa Zepherinus in c. ad Romanam ecclesiam eadem causa, et quod ita ad propositum inquit. Ad Rom. ecclesiam ab omnibus maxime tamen oppressis est appellandum, et concurrendum quasi ad matrem, ut eius uberibus nutriantur et auctoritate defendantur et a suis oppressionibus releventur, quia non potest nec debet mater oblivisci filium suum: haec ille.