Summa de Ecclesia

Audientes tam adversarii quam etiam alii fideles simplices id quod dictum est, videlicet quod Romanus pontifex extra casum haeresis pro sui principatus sublimitate iudicem non habeat in terris qui facta sua mala iudicet aut puniat. Quaerunt quid fiendum sit contra papam si contingeret eum aut moribus cum scandalo etiam fidelium incorrigibiliter deformatum aut potestate sua abutentem, et dilapidatorem esse ecclesiae aut non nisi per simoniam velle beneficia ecclesiastica conferre. Quibus respondemus plura ad hoc esse remedia. Primum est, humilis admonitio et fraterna charitativa correctio, quae ut in superioribus diximus etiam ad superiores se extendit; deberet autem ipse in tali casu tam per dominos Cardinales praelatos quam per alios notabiles praelatos et dominos ac viros religiosos dulciter admoneri, exhortari et obsecrari ut dignaretur vitam suam, quae multis est in scandalum, corrigere et emendare et ut tenetur sic vivere, ut eius vita cunctis sit in exemplum sanctitatis, commemorando etiam exhortationis gratia aliqua dicta de sacra scriptura. Sicut est illud quod Dominus ait apostolis Matth. 18. Qui autem scandalizaverit unum ex his parvulis qui in me credunt expedit ei, ut suspendatur mola asinaria collo eius et demergatur in profundum maris. Quanto magis in damnatione est qui universam ecclesiam scandalizat? Item aliqua de sanctis patribus et doctoribus, sicut est illud beati Gregorii quod habetur in c. Praecipue 1. q. 3. Scire debent praelati quod si perversa unquam perpetrant, tot mortibus digni sunt quot ad subditos perditionis exempla transmittunt. Unde necesse est ut tanto se cautius a culpa custodiant quanto per prava quae faciunt non soli moriuntur. Secundum remedium est, ubi praecedens locum non inveniret, devota oratio. Orandus enim est Deus in illo casu pro domino papa per totam universitatem fidelium, hoc constituentibus praelatis ecclesiae, ut illum Dominus aut illuminaret, aut de medio tolleret. Hoc remedium communiter assignant doctores, quod remedium non parvae virtutis censendum est: quoniam si iuxta scripturam sanctam Iac. 5. Deprecatio unius iusti assidua multum valere dicitur, quanto magis oratio iustorum omnium qui per orbem diffusi Christi sponsam exornant. De hoc ponit exemplum sanctus Thom. in libro de rege et regno dicens, quod si omnino contra tyrannum auxilium humanum non possit haberi recurrendum ad regem omnium Deum, qui est adiutor in opportunitatibus et tribulatione; eius enim potentiae subest ut cor tyranni convertat in mansuetudinem, iuxta illud Salomonis: Cor regis in manu Dei est et quocunque voluerit vertet illud, ipse est qui cor regis assueri crudele convertit in mansuetudinem; quia Iudaeis mortem parabat, ipse est qui Nabuchodonosor crudelem in tantam devotionem convertit quod factus est divinae potentiae praedicator. Haec ille. Hoc remedio adiuta est ecclesia contra Anastasium secundum, qui orationibus iustorum percussus interiit, dum enim assellaret emisit intestina, de quo in c. Anastasius distinct. 19. cum glo. Item hoc remedio usus est beatus Hylarius qui contra Leonem papam secundum alios Liberium orando praevaluit. Tertium remedium ubi praecedentia occulto Dei iudicio non iuvarent, hoc superesset videlicet resistentia. Resistendum enim esset in faciem per duos Cardinales mala eius opera exprobrando ac rationibus convincendo, et etiam scandalis et quae papa vellet attentare se opponendo sicut Paulus restitit Petro, quia non ambulabat ad veritatem evangelii. evangelii ad Gal. 2. Et sicut episcopo vel abbati seu priori dilapidatori ecclesiae subditi resisterent et contravenirent, et ita in proposito, ut si papa prout exemplificat dominus Petrus de Palude thesaurum ecclesiae vellet dare parentibus suis aut ecclesiam sancti Petri destruere et aedificare palatia parentibus suis, aut dare patrimonium sancti Petri quod non licet, vel aliquid huiusmodi quod tamen non est verisimile posse contingere, non esset ei permittendum, sed esset ei resistendum, et non obediendum, sine tamen ipsius depositione. Similiter si vellet contra statum universalis ecclesiae generaliter aliquid attentare, sicut si vellet omnes episcopos deponere aut similia ex quibus universalis turbaretur ecclesia. Et hoc modo dicunt Hostiens. et Innocentius et Archydia. quod non esset papa sustinendus, id est permittendus hoc facere, sed ei tamen cum humilitate et reverentia resistendum foret.

Quarto attento quod ut dicit sanctus Thom. in 2. 2. q. c. arg. 2. papa potest incurrere symoniam sicut et quilibet alius homo, et oppositum dicere sit erroneum, ut idem dicit in quarta distinct. 25. tale remedium posset dari videlicet non acceptare ea quae male et contra reverentiam et legem Dei gesta essent per eum, ut promotiones provisiones beneficiorum collationes manifeste symoniace factas: quoniam cum tales in ecclesiam non per Christum qui est ostium, sed aliunde intrare praesumpserint, non pastores ecclesiarum, sed fures et latrones arbitrandi sunt, ipsa veritate testante Ioan. 10. Amen amen dico vobis quod qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde ille fur est et latro. Unde Grego. papa septem falsas talium iudicat ordinationes in cap. Ordinationes 1. q. 1.

Quintum remedium est convocare concilium generale, quae convocatio esset facienda per Cardinales ubi ipse papa id nollet congregare, aut per alios illis negligentibus, et hoc non ad deponendum papam, quia iuxta superius probata talem potestatem habere non posset. Sed ad tria praedicta faciendum cum maiori solennitate et auctoritate, videlicet primo ad monendum et exhortandum papam de correctione sua denunciando ei qualiter perniciosae vitae suae exemplo universam ecclesiam scandalizaret et conturbaret, quae exhortatio sic a tota ecclesia facta non dubium quin magnae efficaciae et virtutis esset ad eius animum in bonum commouendum. Hoc remedio usum videtur esse concilium congregatum contra Marcellinum, de quo habetur distin. 21. in c. Nunc autem, qui cum audiret patres congregatos cum Dei charitate sciscitantes si res ita se habere sicut fama ad eos deduxerat quod Idolis thurificasset, ille cum omni humilitate confessus est reatum suum adiiciens se paratum obedire quid illi voluissent imponere. Secundum quod concilium facere deberet, ubi primum non sufficeret, est devotissimis precibus et ieiuniis et operibus rectis divinae clementiae aures propulsare, ut dignaretur ecclesiae suae misereri ut eorum pontificem aut illuminare dignaretur, aut auferre de medio. Hoc plane remedium esset magnae virtutis. Tum quia si Dominus pollicetur Matth. 18. quod si duo consenserint super terram de omni re quacunque petierint fiet eis a Patre meo qui est in caelis; quanto magis ubi tot et tanti patres ecclesiae congregati uno animo et una communi intentione consentientes concurrerent, et potissime de re maxime necessaria ecclesiae ipsi universali. Credendum namque est quod nisi peccata nostra obsisterent quod Deus preces ecclesiae suae non despiceret, nec pateretur sponsam suam pro qua mortem amarimam pertulit per unius hominis malitiam funditus demoliri aut in tanta necessitate relinquere. Tertium quod concilium deberet facere ubi priora occultis nobis causis usquequaque non perficerent, etiam cum invocatione brachii secularis ut puta Imperatoris vel aliorum principum providere de modo et forma resistendi malis quae papa tentaret facere ne ecclesia periclitaretur ut dictum est. Sextum remedium, ubi occulto Dei iudicio omnia praecedentia non haberent locum, esset ad tempus patienter tolerare quod divina iustitia tolerat: quoniam non est verisimile quod talis diu a Deo toleraretur. Sicut exemplum de Ioanne 12. de quo supra locuti sumus experientia nos docet. Unde psalm. 36. Inimici vero Domini mox honorificati fuerunt in exalta. desi. quemad. fu desi. Huiusmodi autem habendae patientiae causa posset assignari: quoniam ut inquit Grego. libr. 25. moral. pro qualitatibus subditorum disponuntur acta regentium, ut saepe pro malo gregis etiam viri boni delinquat vita pastoris, quia secundum meritum plebium disponuntur corda regentium. Unde idem Greg. in ca. Ex merito 7. q. 1. ait. Ex merito plebis nonnunquam episcopi depravantur, et secundum merita aut demerita populorum disponitur a iusto iudice vita praelatorum. Unde in ultione peccati populorum quandoque permittitur regnare malos, secundum illud Osee 13. Dabo vobis regem in furore meo. Et Ioan. 34. dicitur. Qui regnare facit hominem hypocritam propter peccata populi. Item Hieron. et habetur in c. Audacter 8. q. 1. Audacter fortasse aliquid dicimus, tamen quod scriptum est non semper princeps populi et iudex ecclesiae per Dei arbitrium datur, sed prout merita nostra deposcunt. Merito ergo tolerandum esset. Tum quia forte tale malum in capite ecclesiae meritis subditorum eveniret. Tum, quia ut dicit Augustinus non est magnum tolerare qui a Domino toleratur, nec etiam timenda videtur ex huiusmodi tolerantia imminere periclitatio totius ecclesiae universalis sicut adversarii aliquando arguunt. Tum quia non est verisimile quod ob turpem vitam aut mores unius summi pontificis ecclesia ipsa cum qua Christus pollicitus est esse tanquam protector fortis usque ad consummationem seculi debeat omnino perire. Sicut enim ait Leo papa sanctissimus scribens ad pulcherrimam Augustam. Non deserit ecclesiam suam divina protectio dicente Domino: Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem seculi. Idem scribens clero et plebi civitatis Constantinopolitanae ait. Nolite arbitrari dilectissimi quod sanctae ecclesiae suae desit aut defutura sit divina protectio. Tum etiam, quia non est diffidendum in simili articulo de clementia Salvatoris qui etsi aliquando permiserit naviculam ecclesiae suae multis persecutionum procellis agitari, nunquam tamen passus est illam perpeti naufragium, assecurante et dicente Domino Matth. 16. Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Ecce remedia ad quae convenientius et consultius in articulo necessitatis sive casus praedicti confugiendum foret quam usurpando divinum iudicium et inuoluendo se infinitis difficultatibus multiplicando scandala scandalis tentare ad veri et indubitati pontificis Romani depositionem, cuius rei practica non modo divinae maiestatis cuius iudicium usurparet esset offensiua, sed etiam nimis difficilis et scismatis introductiva quae longe scandalosior et damnosior ecclesiae esse posset quam vita turpis unius pontificis. Quocirca sancti patres maximo studio prohibuerunt ne oves pastorem suum nisi ex fide exorbitaverit reprehendere audeant. Unde sanctus Anacletus in epistola quam omnibus episcopis et sacerdotibus Christi scribit ita ait. Doctor vel pastor ecclesiae si a fide exorbitaverit erit a fidelibus corrigendus, sed pro reprobis moribus magis est tolerandus quam distringendus. Idem Fabianus papa omnibus episcopis scribens. Idem papa Eusebius, ut in c. Oves 2. q. 7. Quorum omnium patrum sententiam beatus Gregorius complexus ita ait in moralibus ubi supra. Certum vero est quod ita sibi invicem et rectorum merita connectantur et plebium, ut saepe ex culpa pastoris deterior fiat vita plebium, et saepe ex merito plebium mutetur vita pastorum. Sed quia rectores habent iudicem suum, magna cautela subditorum est non temere iudicare vitam regentium, neque frustra per semetipsum Dominus aes nummulariorum fudit et cathedras vendentium columbas euertit, nimirum significans quia per ministros quidem vitam iudicat plebium, sed per semetipsum vitam examinat ministrorum. Et infra. Dum igitur salva fide res agitur, virtutis est meritum si quid prioris est toleratur, debet tamen humiliter suggeri si fortassis valeat quod displicet emendari. Haec Gregorius. Et haec pro nunc sufficiant.