Summa de Ecclesia

Ostensa necessitate duplicis potestatis, scilicet secularis, et spiritualis ad conveniens regimen populi Christiani: reliquum est videre de comparatione harum potestatum ad invicem, quae earum alteri praeemineat. Cum autem universitatis regimen ex his duabus potestatibus pendeat iuxta dictum Gelasii Papae in ca. Duo quippe, distinct. 96. Cumque quae a Deo sunt ordinata, ordinata sunt, ut inquit Apostolus ad Roman. 13. necesse est ut altera harum potestatum alteri praeeminear, non autem terrena spirituali, quoniam hoc manifeste rationi repugnat. Consequens est ut spiritualis potestas terrenae sive seculari praemineat sicque illa superior. Videtur autem nobis quod spiritualis potestas praemineat seculari in decem. Primo quidem temporis antiquitate, patet, nam in Abel a quo dicitur ecclesia incepisse, ut dictum fuit supra cap. 22. videtur sacerdotium habuisse exordium in populo Dei, cum ipse in scriptura sancta sacrificium Deo acceptum obtulisse legatur Hebr. 11. Unde Augustini libro 5. ad Orosium dicit, tria maxime iustitiae praeconia in Abel fuisse comprobantur, scilicet virginitas, sacerdotium, et martyrium, in quibus Christi figuram primus gessit. Patet etiam haec antiquitas sacerdotii temporis legis naturae, nam a tempore Noe ante institutionem regalis sive imperialis legitimae potestatis sacerdotium annexum fuit primogeniturae usque ad sacerdotium legis, unde omnes primogeniti a Noe usque ad Aaron sacerdotes esse dicuntur. Unde Melchisedech quem doctores dicunt fuisse Sem filium Noe sacerdos altissimi appellatur Gene. 14. Nec obviat quod rex etiam fuisse dicatur, sicut et sacerdos quoniam sacerdotium in eo cum annexum fuerit primogeniturae, non autem regalis dignitas praecessisse videtur in eo sacerdotalem dignitatem. Ceterum haec prioritas temporis in sacerdotio patet tempore legis, nam in populo Israelitico qui tunc populus Dei erat peculiaris, ut habetur Deutero. 7. sacerdotium praecessit regalem dignitatem, sicut patet 1. Regum 10. ubi legitur quod Samuel sacerdos inunxit de mandato domini Saulem in regem qui primus rex fuit in Israel.

¹

Secundo potestas spiritualis praeminet seculari potestati regali in nobilitate originis, quoniam potestas spiritualis, et maxime data in novo testamento est a Deo immediate, videlicet a Christo illam certae personae tradente, scilicet Petro pro se et suis successoribus. Matth. 16. Tibi dabo claves regni caelorum. Et Ioan. ult. Simon Ioannis pasce oves meas. Potestas autem secularis non fuit sic a principio instituta, quod consideranti sacrae scripturae processum manifestum est, nam potestas secularis quantum ad quatuor imperia scilicet Assyriorum, et Chaldeorum, Medorum, et Persarum, graecorum, et Romanorum non fuit a principio legitime introducta sed per violentiam usurpata. Quod de Assyriorum et Chaldeorum imperio patet, hoc autem incepisse legitur a Nemroth de quo dicitur Gene. 10. quod ipse coepit esse potens in terra, et erat robustus, et venator hominum, id est oppressor, ut ibidem exponit magister hystoriarum, unde per violentiam, et oppressionem aliorum acquisivit sibi regnum, et imperium. Fuit autem principium regni eius Babylon, et Arach, Archad, et Talamie in terra Senar, de qua terra egressus est Assur qui aedificavit Niniven, ut in eodem cap. dicitur. De imperio vero Medorum, et Persarum, quod etiam per violentiam, et oppressionem fuerit introductum aperte colligitur Danielis 2. cap. ubi loquitur quod interfecto Balthasar, rege Babylonis translatum est regnum et imperium in Medos, et Persas. De imperio vero Graecorum quod successit post imperium Medorum, et Persarum, quod etiam per violentiam introductum fuerit patet in principio primi libri Machabeorum, ubi dicitur quod Alexander rex Graecorum percussit Darium regem Persarum, et Medorum, et constituit praelia multa et interfecit reges terrae, et sic obtinuit imperium. De imperio vero Romanorum quod per violentiam, et potentiam secularem surrexit sive introductum etiam fuerit hystoria apertissime docent. Patet ergo quod potestas secularis quantum ad quattuor imperia sibi succedentia non fuit a principio legitime introducta, sed per violentiam, et ambitionem usurpata. In cuius signum haec quattuor imperia seu regna ostensa sunt Danieli in visione in similitudine non hominum sed bestiarum, ut patet Danieli 7. quia non insurrexerunt per viam rationis sed impetu sensualitatis quantum ad suam primam originem. Unde si temporis processu haec regna reducta sunt ad statum legitimum, oportuit quod hoc auctoritate Dei fieret aut consensu populi expresso vel interpretativo.

²

Tertio potestas spiritualis praeminet terrenae sive seculari in dignitate, quoniam quanto vita spiritualis dignior est quam terrena, et spiritus quam corpus, tanto ut inquit venerabilis Hugo de sancto Victore, libro de sacramentis parte 3. potestas spiritualis supra secularem sive terrenam honore atque dignitate praeexcellit. Et hoc modo dicit Innocentius tertius extra de maio. et obe. in cap. Solite, quod spiritualis tanto sunt temporalibus digniora quanto anima praefertur corpori. Quam ob rem beatus Ambrosius ut habetur in cap. Duo distinctio. 96. inquit, quod aurum non tanto praeciosius est plumbo, quanto regia potestate sit ordo sacerdotalis altior.

³

Quarto potestas spiritualis praeminet potestati terrenae sive seculari maioritate auctoritatis. Nam ut inquit Hugo de sancto Victore ubi supra in ecclesia sacerdotalis dignitas regalem potestatem sacrat sanctificat per benedictionem. Cum ergo sicut dicitur ad Hebr. vii. sine contradictione maior est qui benedicit quam qui benedicitur, constat absque dubitatione quod terrena potestas quae a spirituali benedictionem accipit iure inferior illa aestimatur.

⁴

Quinto spiritualis potestas praeminet terrenae potestati sive seculari nobilitate finis ad quem dirigit. Finis autem quem debet intendere utraque potestas, est bonum multitudinis quod principaliter consistit in hoc quod est vivere secundum virtutem, in operatione namque virtutis consistit felicitas quae est perfectum, et finale bonum. Differenter tamen intendit bonum multitudinis potestas secularis, et potestas spiritualis: quoniam secularis bonum multitudinis intendit, ad quod potest pervenire virtute naturae: spiritualis vero ad bonum caeleste, id est supernaturale, quod exuperat omnem sensum, ut ait apostolus ad Philipen. 3. In cuius signum cum salvator noster hanc spiritualem potestatem, et se daturum Petro promitteret, Petro ait. Tibi dabo claves regni caelorum. Sed finis supernaturalis est potior quocunque alio, ergo potestas spiritualis praeminet seculari nobilitate finis.

⁵

Sexto potestas spiritualis praeminere videtur potestati seculari quodammodo causalitate, et hoc in triplici genere (ut videtur) causalitatis efficientis, scilicet formalis, et finalis. Efficientis quidem quodammodo, et hoc dupliciter. Tum primo quia per sacerdotium Deo ordinante, et iubente ordinata est primo in populo Dei regalis potestas, ut patet 1. Regum 8. ca. ubi legitur quod cum filii Israel peterent a Samuele sacerdote ut regem illius constitueret, illeque consuluisset dominum, dominus ait ad eum. Audi vocem eorum et constitue super eos regem. Quod vero Samuel fuerit sacerdos negari non potest, cum de ipso legatur sacrificium obtulisse, et reges unxisse scilicet Saulem, et David. Et beatus Aug. lib. 17. de ciui. Dei, ca. 4. dicit, quod Hely reprobato substitutus est in Dei ministerio Samuel, et idem habetur in glo. ad Heb. 7. Tum secundo in ratione causae efficientis potestas secularis a spiritali dependere quodammodo videtur. Nam potestas secularis veram, et perfectam rationem potestatis fortitur ex formatione seu ex derivatione potestatis spiritualis. Pro quo notandum quod quemadmodum dum virtutes morales sine fide Christi, non habent rationem completam virtutis; quia ut inquit sanctus Thomas in prima secundae non ordinant hominem ad finem ultimum simpliciter, quod est superna beatitudo, sed ad ultimum finem secundum quid in aliquo genere, videlicet ad eum qui non excedit facultatem hominis, et ideo ut habetur in cap. Omnes xxviii. q. i. inquit August. Ubi non est agnitio incommutabilis veritatis falsa est virtus etiam in optimis moribus. Item idem Aug. ut habetur in c. Ubi sana. xxiiii q. i. inquit. Ubi sana fides non est, non potest esse iustitia. Ita videtur dicendum de potestate regitiva populi, cuius intentio est subiectos inducere ad virtutes, ut dicitur 2. Ethicorum, quod ipsa non habet perfectam rationem potestatis, ut subiectos suos regulet aliquo modo, etiam in ordine ad finem beatitudinis supernae. Unde beatus August. lib. 3. contra Cresconium grammaticum inquit. In hoc enim reges sicut eis divinitus praecipitur Deo serviunt inquantum reges sunt, si in regno suo bona iubeant mala prohibeant, non solum quae pertineant ad humanam societatem, verum etiam quae ad divinam religionem. Item libro de correctione Donatistarum ad Bonifacium comitem ita inquit. Et nunc reges intelligite, etc. Quo modo ergo reges serviunt domino in timore nisi ea quae contra iussa domini fiunt religiosa severitate prohibendo atque plectendo? aliter enim servit quia homo est, aliter servit quia rex est. quia homo est servit fideliter, quia vero enim rex est servit leges iuste praecipientes, et contraria prohibentes convenienti rigore sanciendo, sicut servivit Ezechias lucos, et templa idolorum, et illa excelsa quae contra Dei praeceptum fuerunt constructa destruendo. haec August. Cum autem potestas secularis, ut sic accepta nihil noverit de felicitate superna nec de his quae ad illam homines disponunt, necessario in hac potestate perfectione pendet ex potestate spirituali cui per se, et directe competit homines inducere ad finem supernae felicitatis, et nulli alii nisi ex directione huiusmodi. Patet ergo quod potestas secularis in republica Christiana in sua perfectione modo iam dicto pendeat a potestate spirituali etiam in genere causae efficientis quasi ab ea formata. Videbimus enim quod calor naturalis informatus virtute animae vegetativae agit ad generationem carnis, et sanguinis in animali ad quod non potest virtute propria tantum, et ita suo modo videtur dicendum in proposito. Unde ut in c. Si imperator. distincta. xcvi. dicitur, quod imperator filius est ecclesiae non praesul, et ideo quod ad religionem competit discere ci competit non docere, propter quod Hugo de sancto Victore, ubi supra inquit, quod Spiritualis potestas terrenam instituere habet ut sic, et iudicare si bona non fuerit. Secundo potestas secularis dicitur dependere ex potestate spirituali in genere causae formalis, sicut enim charitas ut inquit beatus Ambros. dicitur forma aliarum virtutum, non quidem per modum inhaerentiae, sed per modum cuiusdam directionis, ordinat enim actus aliarum virtutum ad finem ultimum. Simili modo potestas spiritualis potestati seculari regulam et formam regiminis, et directionis dat. Est autem hoc commune in artibus ordinatis, ut ea ad quam pertinet ultimi finis consideratio, leges et regulas det aliis artibus quarum fines ordinantur ad finem eius: sicut medicinalis pigmentariae, et militaris equestri. Hinc dicitur quod leges imperiales non solum, non dedignantur sacros canones imitari, ut dicitur in c. Clerici, extra de iudi. immo ut in c. Constitutiones dist. x. Felix papa dicit. Constitutiones principum contra canones, et decreta praesulum romanorum, vel bonos mores nullius sunt momenti. Tertio potestas secularis pendet a spirituali in ratione causae finalis, quoniam sicut finis potestatis secularis, quae est felicitas politica ad quam ex naturalibus pervenitur, ordinatur (ut dictum est) ad finem potestatis spiritualis quae est superna beatitudo totam facultatem humanae naturae transcendens; ita potestas ad potestatem similiter ordinari videtur, hinc potestas secularis dicitur data in obsequium spiritualis. Unde in c. Principes 23. q. v. dicit Ambrosius. Principes seculi nonnunquam intra ecclesiam potestatis adeptae culmina tenent, ut per eandem potestatem disciplinam ecclesiasticam muniant. Caeterum intra ecclesiam potestates necessariae non essent nisi ut quod non praevalent sacerdotes efficere per doctrinae sermonem potestas hoc impetret per disciplinae terrorem. Saepe per regnum terrenum coeleste regnum proficit, ut qui intra ecclesiam positi contra fidem, et disciplinam agunt rigore principum conterantur. Et infra. Cognoscant principes seculi Deo se debere esse reddituros rationem propter ecclesiam quam a Christo tuendam suscipiunt.

⁶

Septimo spiritualis potestas supereminet potestati seculari iurisdictione, quoniam potestas spiritualis iudicat terrenam si eam deviare contingat non autem econverso. Hanc superioritatis praeminentiam tangit venerabilis Hugo ubi supra ita dicens. Potestas spiritualis terrenam iudicare habet si bona non fuerit, ipsa vero spiritualis a Deo primum instituta est, et cum deviat a solo Deo iudicari habet et potest, sicut scriptum est, 1. Cor. 12. Spiritualis homo omnia iudicat, et ipse a nemine iudicatur. Ad hoc facit canon Gelasii papae in ca. Cuncta. ix. q. iii. ubi sic ait. Cuncta per mundum novit ecclesia quod sacrosancta romana ecclesia fas habeat de omnibus iudicandi, nec cuiquam de eius liceat iudicare iudicio. Ad idem est ca. Nemo, etc. Aliorum eadem causa, et q. Quod vero a potestate spirituali, potestas secularis cum eam errare contigerit veniat iudicanda aperte colligitur ex multis. Primo quidem ex eo quod ut habetur in c. Alius. xv. q. vi. Gelasius papa scribens Anastasio imperatori inquit. Romanus pontifex Zacharias regem Francorum non tam pro suis iniquitatibus quam pro eo quod tantae potestatis erat inutilis a regno deposuit et Pipinum Caroli imperatoris patrem in eius loco substituit. Idem testatur Gelasius papa in c. Duo dist. xcvi. Innocentius papa excommunicavit Archadium imperatorem. Item Stephanus papa secundus transtulit imperium a Graecis ad Germanos in persona Caroli magni, ut inducit Innocentius tertius in ca. Per venerabilem, extra de iudiciis. Item Honorius tertius, ut legitur in Cronicis, Fredericum Imperatorem anathematizavit, et barrones ab eius fidelitate absoluit, quem postea Innocentius quartus deposuit ab imperio, et omni regno in concilio Lugdunensi. Beatus etiam Ambrosi. ut legitur in ca. Duo distin. xcvi. licet non esset universalis pontifex Theodosium magnum imperatorem excommunicans ab ecclesia excludit.

⁷

Octavo potestas spiritualis praeminet seculari superioritate praelationis, patet hoc, quia spiritualis potestas, ut saepe commemoratum est ad superiorem finem dirigit ad quem finis potestatis terrenae ordinatur. Sententia autem Arist. est 1. Ethicorum, ut virtus vel ars praecipiva sit omnium aliarum, ad cuius finem fines aliarum ordinantur, et reducuntur. Hinc beatus Grego. in cap. Quis dubitet. distinct. xcvi. dicit. Quis dubitet sacerdotes Christi regum, et principum omniumque fidelium patres, et magistros censeri? Quocirca Gregorius Nazianzenus imperatoribus constantinopolitanis, ut in cap. Suscipitis. distin. 10. ita scribit. Lex Christi sacerdotali vos subicit potestati atque istis tribunalibus subdit. dedit enim nobis potestatem, dedit et principatum multo perfectiorem principatibus vestris. an numquid iustum vobis videtur si cedat spiritus carni, si a terrenis coelestia superentur, si divinis praeferantur humana? quasi dicat non.

⁸

⁹

Nono spiritualis potestas praefertur terrenae sive seculari amplitudine principatus. amplitudo enim principatus spiritualis potestatis extenditur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrarum, psalm. lxxi. secundum quod exposuimus superius in cap. xxxiiii. Unde de apostolis dicitur psalm. xliii. Constitues eos principes super omnem terram. Et Petro dictum est a domino. Ego constitui te principem super plebem meam. Item ei dicitur Matth. 16. Quodcunque ligaveris super terram ligatum erit in coelo. Et Ioan. ultim. Symon Ioannis pasce oves meas, non discernens inter has, et illas, sed quascunque ei commendat, ut ait Bernardus. Haec autem praerogativa potestatis spiritualis satis evidenter designata videtur, ut inquit Innocentius tertius in cap. Novit. extra de maior. et obed. Hierem. 1. ubi dictum a domino Hierem. legitur qui sacerdos erat. Ecce constitui te super gentes et regna, ut euellas, et dissipes, et aedifices, et plantes. Quam praeminentiam potestatis spiritualis maxime in Romano pontifice, beatus Augu. admirans in sermone quodam apostolorum Petri, et Pauli qui incipit. Fortis et humilis, ita inquit. O mira potentia et inestimabilis gratia salvatoris, quis plebeium piscatorem apostolorum facile crederet principem et regibus obsistere, reges sanctificare, regibus omnibus impetrare, mundum refrenare legibus, etc. Decimo potestas spiritualis praeeminet seculari robore firmitatis et fortitudinis, patet hoc quoniam potestates seculares parvae durationis, et exiguae firmitatis sunt, sicut dicitur de quattuor imperiis supra nominatis. Dan. 7. Unde bene dicitur Eccles. 10. Omnis potentatus brevis vita, potestas vero spiritualis stabilis semper perseverat. Unde cum a Christo dictum fuisset Petro Matth. 16. Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, immediate de firmitate eius sequitur. Et portae inferi non praevalebunt adversus eam. Unde signanter stabilitas potestatis spiritualis maxime in apostolica sede figurata videtur per stabilitatem throni Davitici de quo 2. Reg. 7. dicitur. Stabiliam thronum regni eius usque in sempiternum. Et infra. Thronus eius erit firmus iugiter.