Summa de Ecclesia

¹ AD ista quae adversarii inducunt contra clarissimam et fundatissimam sententiam quam posuimus non est difficile ex superioribus respondere. Ad primam autem quae sumitur de veteri testamento: licet supra vacuum sit respondere, cum manifestum sit non facere ad propositum; nihilominus ut hic liquidius pateat respondetur primo negando quod congregatio illa facta in Hierusalem virorum Iuda et Benyamin cum uxoribus et pueris suis fuerit synodus generalis, sicut impraesentiarum de synodo universali est sermo. Secundo etiam dicimus quod falsum sit quod Esdras nomine et auctoritate illius congregationis dederit sententiam in causa separationis uxorum alienigenarum, sed dedit eam auctoritate Regis Artaxerxis cuius erat. Vicarius et princeps constitutus ad reductionem captivi populi in Hierusalem potestatem ab eo habens super omnes transgressores legis Dei, ut patet in cap. 2. eiusdem libri ubi exemplar ponitur epistolae datae sibi auctoritatis. Tertio dicimus quod etiam falsum sit quod punitio non venientium ad illam convocationem fuerit reservata auctoritati illius congregationis, immo reservata fuit Esdrae qui quasi princeps erat, et ut diximus ex regis commissione praefatae congregationis, verum tamen est quod fiendum erat iuxta consilium principum et seniorum, ut dicit textus.

² Ad secundam quae sumitur ex illo Act. 15. respondetur quod in nullo obstat proposito nostro: quoniam licet concederetur quod patres existentes in concilio simul concurrat cum papa in diffiniendo, aut constituendo canones sive sententiando, sicut hic de apostolis et senioribus cum Petro videtur adversariis arguentibus, nihilominus tamen quicquid ibi ageretur principaliter et originaliter ascribendum esset Romano pont. utpote principi totius reip. Christianae. Unde gl. Hieronym. super illo loco, ut parum ante in c. 31. inducta est, commemorato qualiter Iacobus et omnes alii seniores in sententiam Petri transierant dicit Petrum principem fuisse illius decreti, legem post evangelium non esse servandam. Ecce quod Hieronym. dicit Petrum illius decreti quod factum est in illa synodo principem, id est principalem auctorem fuisse, et hoc plane manifestum si quis text. illum attente consideret. Postquam enim Petrus diffinierat non esse imponendum onus observantiae legalis conversis ex gentilitate. Sequitur in textu. Tacuit autem omnis multitudo. Dicit Nicolaus de Lyra iuxta Hieron. consentiens Petro, quam Petri sententiam beatus Iacobus commendans protulit illam dicens, ego iudico ita quod iudicare Iacobi non fuit sententiam auctoritative dare, sed sententiam datam per Petrum principem et verticem congregationis synodalis proferre, erat enim episcopus Hierosolymitanus, licet enim ut ait magister Nicolaus de Lyra ibidem Petrus esset principalis inter apostolos tamen detulit ei in sua diocesi, ut determinationem dubii proferret. Quod vero sequitur tunc placuit apostolis et senioribus cum omni ecclesia eligere viros ex eis et mittere in Anthiochiam, non importat aliquam diffinitionem alicuius dubii, sed iam diffinitam velle illam publicare et notam facere per nuncios suos fratribus existentibus Antiochiae. per hoc vero quod apostoli scribentes fratribus existentibus Antiochiae dicunt visum est spiritui sancto et nobis, non habetur quod ista potestas iurisdictionis sit data illi congregationi apostolorum et seniorum immediate a spiritu sancto sicut adversarii confingunt sed tantum habetur quod diffinitio illa praefatae quaestionis inspiratione spiritus sancti facta fuerit per apostolos et seniores, ut gl. Bede ibi tangit quae exponens praedicta verba ita dicit, placuit spiritui sancto qui arbiter suae potestatis ubi vult spirat, ubi vult loquitur et nobis id est, non solum voluntate nostra, sed instinctu spiritus sancti. haec gl. et ita ex illis verbis nihil aliud habetur nisi quod Petrus et alii apostoli seniores in sententiam illius canonis de lege non observanda post evangelium instinctu spiritus sancti in unum convenerant. plane huiusmodi assistentia qua spiritus sanctus qui est auctor pacis et unitatis sanctis congregationibus assistit spirando et docendo quid agendum sit non abstulit a Petro nec nunc a successoribus suis primatum supra synodum universalem nec unitatem, nec connexionem totius corporis ecclesiae ad unum caput, scilicet Christi vicarium, qui ut dicit Chryso. fuerat vertex collegii et caput apostolici chori. Praeterea quod epistolae illius titulus scriptus communis fuerat omnibus apostolis et senioribus non obviat quin Petrus auctor et princeps fuerit illius decreti, ut dicit beatus Hieron. quoniam titulus epistolae illius formatus est communis omnibus, ut omnis dissensionis tolleretur occasio. unde gl. interli. super verbo apostoli et seniores dicit sic, apostolorum communis titulus praefertur ne aliqua dissensionis relinquatur occasio.

³ Ad tertiam quae sumitur ex synodo Constantinopolitana respondetur quod gesta illius synodi bene considerata in nullo favent adversariorum proposito, sed magis confirmant propositum nostrum. Tum primo, quia licet vicarii et legati papae nondum venissent in locum synodi patres tamen synodi auctoritate papae procedebant, tum quia synodus ipsa auctoritate papae Nicolai esset congregata, tum quia patres ipsi de mente et voluntate summi pont. circa diffinienda erant iam instructi sufficienter, ut praefatus metropolita confitetur dicens praesertim cum ea quae Romae regulariter gesta sunt prae manibus habeamus libellus s. quem papa Adrianus miserat ad synodum Constantinopolitanam secundum cuius formam procedendum esset. Tum quia ibi imminebat casus maximae necessitatis quae legem non habet, unde imminente tanta necessitate sicut ipsi patres describunt, non erat inconveniens ut deliberarent pronunciare sententiam diffinitionis habitae, per eos etiam non praesentibus vicariis papae, maxime quia sicut dictum est ipsi conformantes se menti tam papae Nicolai quam Adriani sententiam suam conceperant. Tum tertio quod inducunt non facit ad propositum adversariorum, quia licet tardantibus vicariis papae consuluisset praefatus metropolita procedere illis amplius non expectatis nihilominus tandem vicarii papae s. Adriani venerunt, videlicet Donatus episcopus Hostien. et Stephanus episcopus Ephesiae ecclesiae et Marinus dyaconus Cardinalis et tenuerunt locum Rom. pon. in omnibus, sicut patet ex gestis eiusdem synodi, et habetur in c. Adrianus dist. 63. unde de iudicio et sententia data per eos in Focium, ita in actione 5. eiusdem synodi habetur. Deinde accipiens Theodorus devotus a secretariis legit quae a sanctissimis vicariis senioris Romae breviter dicta sunt habentia ita. vidistis fratres vidistis, et audistis quae ex multo tempore dicta et gesta sunt de huiusmodi causa, et apparuit omnibus vobis quia irreceptibilis erat promotio huius viri, et quod depositio sanctissimi patriarchae Ignatii de sede sua sine iustitia et sine legibus fuerat, nos ergo non novum aliquod vel recens iudicium iudicabimus, sed vetus ex multo tempore praeiudicatum quidem a sanctissimo et beatissimo papa Nicolao, firmatum autem a sanctissimo patre Adriano, et infra, talem conatum abicimus et anathematizamus ne ulterius contraria ecclesiam Dei quaelibet alia forte in omne seculum malignam introducat actionem. haec ibi. et post infra in fine synodus conformando se sententiae Romanorum pon. dicit sic, propter hoc ergo nollentem intelligere, ut bene ageret Focium nec obedientiam eligentem nec confitentem peccatum suum et iniquissimum praesulatum, sed inobedientem et resistentem huic sanctae et universali synodo repulimus et anathematizamus, atque a tota ecclesia catholica et apostolica facimus alienum, etc. et sic patet propositum nostrum.

⁴ Ad quartam respondetur quod licet in conciliis universalibus ubi papa non praesidet personaliter sententiae et canones nomine concilii proferantur, sicut patet in c. quidam 16. q. 1. de concilio Calcedonen. nihilominus tamen auctoritate Romani pont. statuitur universaliter quicquid ibi concluditur habens vim obligandi ut supra dictum est c. 32. quia cum papa solus sit princeps reip. Christianae ipseque utpote caput catholicae ecclesiae sit solus vocatus in plenitudine potestatis non potest fieri regulariter lex quae omnes fideles liget sive obliget nisi illius auctoritate fulciatur. unde ut habetur in c. bene dist. 96. patres in synodo congregati loquentes de valitudine quarundam scripturarum ad probandum quod praefata scriptura ibidem lecta nullas vires haberet his duabus rationibus utuntur: primo quod canonibus non concordabat, secundo et maxime quia in ea nullus praesul apostolicae sedis interfuisset vel propria subscriptione eam confirmasse monstraretur. ubi super verbo nec canonibus dicit gl. coniuncta accipe haec duo indivisa iuris conceptio auctoritatem apostolici ex postulata.

⁵ Ad quintam respondetur quod textus ille, ut manifestum est, loquitur de concilio provinciali in quo omnes episcopi sunt coniudices, non sic autem in concilio universali. Et si huiusmodi diversitatis ratio petatur, dicendum quod ratio diversitatis est multiplex. Primo quia non ita pendet auctoritas episcoporum ab archiepiscopo sive primate aut patriarcha sicut a papa a quo omnes gradus dignitatum in ecclesia disponuntur iuxta ca. omnes dist. 22. Secundo quia a papa derivatur omnis potestas iurisdictionis aliorum praelatorum ut in cap. ita dominus dist. 19. ut supra 2. lib. cap. 54. amplissime ostendimus. Tertio quia episcopi non subiiciuntur in omnibus archiepiscopis primatibus aut patriarchis, nisi in illis tantum in quibus Romanus pon. a quo potestas et ordo illorum pendet illos illis subiecit, ut dicit sanctus Thomas in 2. sententiarum dist. ulti. in expositione litterae. Dicit etiam papa Nicolaus in ca. conquestus 9. quaest. 3. primates et patriarchas nihil privilegii habere prae ceteris episcopis, nisi quantum sacri canones concedunt.

⁶ Ad sextam quae sumitur ex epistola papae Nicolai non est opus respondere: quia prius auctoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli quae residet in apostolica sede papa Nicolaus pronunciat sententiam quam auctoritate sex conciliorum: auctoritatem autem conciliorum post suam subiungit ad maiorem exaggerationem poenae sive sententiae contra Focium, non autem ad necessitatem, quoniam potestas illa primatus Romani pon. qua potest quemlibet iudicare non dependet a conciliis sed ab ipso omnipotente Deo ut saepe repetitum est, et habetur in cap. quamvis distinct. 32. quod manifeste patet ex eo quod idem Nicolaus in eadem epistola condemnans Gregorium Syracusanae ecclesiae episcopum quia Focium consecraverat scribit ita dicens, iuxta canonicam deliberationem apostolica auctoritate diffinimus atque statuimus omni sacerdotali carere et privari ministerio, ita quod nullo modo liceat ei in quacunque synodo restitutionis spem habere.

⁷ Ad septimam cum arguitur de subscriptionum pariformitate respondetur dupliciter. Primo negando antecedens: quoniam falsum est quod regulariter pariformis sit subscriptio papae ac legatorum eius et aliorum episcoporum. unde quod subscriptio papae alia sit a subscriptione aliorum praelatorum communiter aperte colligitur ex omnibus illis locis in decreto et decretalibus sexto et Clementinis quae inducta sunt supra ca. 3. in quibus papa solus describitur statuere de consilio aut approbatione patrum consilii ubi consultatio et assensus sive approbatio tantum tribuitur consilio patrum statuere, vero Rom. pon. Item diebus nostris in decreto unionis graecorum facto Florentiae sub sanctae memoriae domino Eugenio solus Eugenius in subscriptione dicit diffiniens subscripsi, unde verba sunt ista. Eugenius catholicae ecclesiae episcopus ita diffiniens subscripsi. Alii ut praelati tam Latini quam Graeci tantum dicunt subscripsi. patet et falsitas antecedentis illius adversariorum ex varietate subscriptionum legatorum papae et aliorum praelatorum. Unde in libro conciliorum habetur sic legatus papae se subscripsit in concilio Calcedonen. Paschasius episcopus civitatis Lucanae vicarius domini mei beatissimi atque apostolicae et universalis ecclesiae papae Leonis urbis Romae synodo praesidens statui consensi et subscripsi. nullus vero praelatorum aliorum statui nec diffiniens subscripsi, sed tantum subscripsi. Secundo respondetur negando consequentiam illam adversariorum: quoniam ex hoc quod aliquando simili modo papa et alii in conciliis se subscribunt non sequitur quod pari sive aequali auctoritate simul concurrant praelati cum papa in statuendo diffiniendo aut iudicando aliquid in conciliis, cum omnis huiusmodi potestas aliorum praelatorum pendeat a Rom. pont. ut in superioribus maxime in 2. lib. cap. 54. clare ostendimus. Sicut per hoc ⁸ Quod causae secundae dicantur simul cum causa prima operari aliquem effectum: non propter hoc sequitur quod pari virtute concurrant omnes ad effectum illum. Ad octavam respondetur quod ratio facta non arguit quin regulariter sit verum quod dictum est, licet in aliquo particulari casu possit contingere contrarium: sicut inferius dicemus, nihilominus in casu inducto ex adverso de accusatione Symachi papae auctoritate ipsius Symachi synodus ipsa fecit quicquid fecit, ut ex ipso tex. patet. Ad nonam respondetur quod non facit ad propositum. Tum quia concilium illud Toletanum non fuit universale sed prouinciale. In provincialibus autem conciliis aliud est ut supra diximus respondendo ad quartum: quoniam in universalibus tota potestas auctoritatis pendet ex Romano pontifi ut, praediximus, et ita dicendum est ad multas alias allegationes similes de conciliis provincialibus, unde in hac argumentatione adversariorum, qua ex conciliis provincialibus arguunt ad universale est maximus error, non enim est similitudo, ut in superioribus ostendimus. fatemur tamen et quandoque papa exaggerando prohibitionem vel volendo honorare patres in concilio congregatos aliquando dicit sacri concilii auctoritate prohibemus, et alibi dicit generalis concilii decrevit auctoritas, alibi dicit nostrorum episcoporum omniumque ceterorum sacerdotum, et levitarum auctoritate, et consensu atque reliquorum fidelium, et cunctorum conciliariorum nostrorum consultu diffinitum est.

⁹ Ad decimum respondetur quod regula sive lex ecclesiae non potest dici regulariter esse concilium universale nisi plenarium in quo auctoritas et consensus intervenit apostolicae sedis cum plura concilia exorbitasse legantur a fide, ut de Ariminen. et Ephesino secundo, et de aliis quae infra commemorabuntur, et etiam colligitur ex glo. ipsi sunt canones 9. quaest. 3. sed lex illa, et regula est apostolica sedes quae nunquam exorbitasse a fide catholica legitur dicente Domino Luc. 22. beato Petro: Ego pro te rogavi petrae, ut non deficiat fides tua, quod sancti doctores de firmitate et inobliquitate fidei apostolicae sedis exponunt sicut diffusae supra in 2. lib. cap. 109. ostendimus. unde hac ratione mater fidei, et magistra dicitur ecclesia Romana, ut in cap. omnes dist. 22. Et ad probationem respondemus quod nulla est. Pro quo notandum quod prout supra secundo lib. circa cap. 84. distinximus dupliciter aliquid dicitur finis alicuius rei, uno scilicet modo in quo tendit res illa ex ordine sibi dato aut naturali aut supernaturali sive id quod est intentum ab agente. Alio modo dicitur finis id ad cuius utilitatem est ordinatum opus agentis, cuius exemplum potest poni in arte medicinae. Uno modo dicitur finis artis sanitas quam inducere intendit. Alio modo infirmus sive corpus humanum sicut ad cuius utilitatem ordinatum est totum opus artis. Item finis politiae videtur esse pax et tranquillitas ordinis cum hoc videtur bonum ipsius ad quod universum regimen eius respicere, et tendere videtur. Ipsa vero communitas dicitur finis regiminis sive potestatis publicae sicut ad cuius utilitatem ordinatum est opus praesidentis, et agentis ita finis potestatis papalis non est ipsa ecclesia universalis, sicut id ad quod est finaliter ordinatum sed id ad quod per usum eius ipsa ecclesia recta gubernata perducitur quod est ipsa beatitudo caelestis. Secundo vero modo, scilicet sicut id ad cuius utilitatem potestas ipsa ordinata est, bene dicitur finis eius ipsa universalis ecclesia. Qua distinctione habita. dicimus ad antecedens quod regula regiminis, et lex ordinationis eorum quae sunt ad finem non capitur a fine secundo modo dicto sed primo: nam medicus non capit regulas medicandi a curandis, nec dux regulam militandi ab exercitu suo, nec princeps a populo leges regendi sed e contra, unde ratio illa adversariorum nullius videtur esse virtutis licet apud eos aliter videatur. Et ad probationem quam inducunt ex apostolo respondemus quod per illam auctoritatem non probatur nisi quod ecclesia potestatis papalis sit finis modo assignato, unde leges, et regulae quibus aedificari debet ecclesia non sunt sumendae ab ipsa ecclesia aedificanda, et regenda sed ab aedificatore Christo qui sicut est principium ecclesiae ita est finis ad cuius amplexum per regimen sui generalis vicarii, scilicet summi pon. qui vices eius gerit in terris perducenda est; hinc optime in diffinitione ecclesiasticae potestatis dicitur quod est ad aedificationem ecclesiae secundum leges evangelicas, et apostolicae sedis quae mater cunctarum ecclesiarum, et caput existit atque fidei ac legum magistra sanctiones, et decreta. Unde potestas papalis non dicitur esse in ecclesia sicut in regulante sed sicut in regulato. In vero autem vicario Christi est sicut in regulante, et dirigente, unde rector ecclesiae est et pastor ac princeps, cuius est oves, et plebem sibi commissam pascere regere, et gubernare iuxta leges, et mandata Christi cuius est vicarius.