Summa de Ecclesia

Quod responsio praefata adversariorum ad rationes inductas in praecedenti cap. pro unitate unius rectoris, et principis qui toti ecclesiae praesideat nulla sit, nec rationes inductae in favorem eorum alicuius sint roboris faciliter ostendemus. Et primo quod responsio data nulla sit sic. Oportet omnem communitatem habere unum caput sive rectorem qui visibiliter cum illa conversetur circa personas illius regiminis (sui ministerium pro varietate temporum locorum ac personarum exercendo sententiando de illa vel de illa, corrigendo hanc vel illam personam secundum communem cursum). Christus autem non conversatur nunc cum fidelibus suis modo praedicto. Necessarium ergo videtur secundum rationes prius factas ad bonum regimen ecclesiae quod aliquis alius a Christo vices tamen eius gerens sit ipsius ecclesiae rector et pastor qui cum ipsa ecclesia visibiliter conversetur. Unde beatus Thom. in 4. contra gentiles c. 76. responsionem praefatam adversariorum tanquam minus sufficientem evacuans ita inquit. Si autem quis dicat quod unum caput, et unus pastor est Christus qui est unus unius ecclesiae sponsus non sufficienter respondet. manifestum est enim quod omnia sacramenta Christus ipse perficit ipse enim est qui baptizat Ioan. 1. et ipse est qui peccata dimittit Ioan. 1. ipse est verus sacerdos qui se obtulit in ara crucis in cuius virtute corpus eius continuo in altari consecratur, ut etiam habetur extra de sum. tri. et fid. cath. ca. 1.6. una de consec. dist. 2. c. quia corpus. Et tamen quia corporaliter non erat cum fidelibus omnibus permansurus elegit ministros per quos praedicta fidelibus dispensaret, eadem ratione qua praesentiam corporalem erat ecclesiae subtracturus, oportuit quod alicui committeret qui loco sui universalis ecclesiae curam gereret. Hinc est quod Petro inquit ante ascensionem suam. Pasce oves meas. Ioan. ult. Et ante passionem. Tu autem aliquando conversus confirma fratres tuos. Luc. 22. haec sanctus Tho. Quod vero rationes quas adversarii in suorum errorum favorem inducunt nullius roboris sint ostendimus. De prima quidem patet. Licet enim unitas corporis Christi quod est ecclesia principaliter sumenda sit ex ordine ad Christum qui principale caput eius est, cui omnes fideles qui eius vera membra sunt fide spe, et charitate connectuntur: nihilominus ecclesia unitas quantum ad gubernationem exteriorem secundum quam ex divina institutione est ordo inter ipsos ecclesiae praelatos et rectores etiam assumenda est et assumitur ex ordine ad unum principalem Christi vicarium totius universalis ecclesiae principem et pastorem. Est autem huiusmodi unitas ostensius, et conseruatiua unitatis interioris ecclesiae ad Christum. Ostensua quidem. Dicit enim Cyprianus in epistola ad Magnum. Dominus insinuans nobis unitatem de divina auctoritate venientem ponit et dicit. Ego et pater unum sumus, ad quam unitatem redigens ecclesiam suam ait. Et erit unus grex et unus pastor. Item in c. loquitur 24. q. Cyprianus ita inquit. Loquitur dominus ad Petrum. Ego dico tibi quia tu es Petrus et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. Super unum aedificat ecclesiam. Et infra. Exordium ab unitate proficiscitur, ut ecclesia Christi una monstretur. Ceterum unitas haec in ecclesia penes ordinem ad unum generalem gubernatorem et rectorem ecclesiae est conseruatiua unitatis interioris fidelium ad Christum. Dicit enim gl. super illud Matth. 16. Tibi dabo claves etc. Specialiter potestatem clavium Christus Petro concessit, ut ad unitatem nos invitaret. Ideo enim eum principem apostolorum constituit, ut ecclesia unum principalem Christi haberet vicarium ad quem diversa membra recurrerent si forte inter se dissentirent: quod si diversa capita essent in ecclesia unitatis vincula rumperentur: haec ibi. Et Hiero. ait. Ex 12 unus eligitur ut capite constituto scismatis tolleretur occasio.

¹

Secunda ratio adversariorum etiam nullius est roboris, quoniam falsum est quod aiunt, videlicet quod principatus ecclesiae respectu papae non sit monarchicus sive regalis. Hoc enim videtur contrariari et sacrae scripturae, et rationi. Sacrae quidem scripturae contradicit, quae habetur Ioan. 10. Erit unum ovile, et unus pastor. Item scripturae sanctae illi ubi beatus Ioan. Apoca. 21. ait. Vidi civitatem sanctam Hierusalem, novam descendentem de caelo, etc. ubi ecclesia militans dicitur imitatione descendere a caelo, quia formam ordinis caelestis habet, sicut beatus Bernard. ait 3. de consideratione ad Eugenium papam ita dicens, sicut fuit supra in secundo capite inductum. Non vilem reputes formam hanc quae in terris est, formam habet in caelo, vide enim hoc qui dicebat, vidi civitatem sanctam Hierusalem novam descendentem, etc. sicut enim ibi Seraphyn, et Cherubyn, et ceteri ordines sunt sub uno capite Deo: ita et hic Patriarchae archiepiscopi et reliqui sub uno pontifice summo, quod non est parvipendendum quod Deum habet auctorem, et quod de caelo sumpsit originem. haec ille. Ex quibus patet quod adversariorum fallacia sacrae scripturae adversatur. Quod adversatur etiam rationi patet. Tum quia eadem species politiae manet in principatu respectu principalis, et respectu vicarii instituta a principali cum plenitudine potestatis: unde idem consitorium reputatur episcopi et sui vicarii, ut in c. Romana extra de appell. lib. 6. Tum quia ecclesiae regimen non solum in praesentia corporali Christi debuit optime disponi, quod est disponi, et ordinari sub suprema et nobilissima specie regiminis, sive politiae, cuiusmodi est regalis: sed etiam in eius absentia corporali. Sunt etiam ad hoc rationes factae supra in secundo capite. Facit etiam ad hoc. Primo, quia naturalior est principatus unius in multos quam possit esse multorum in unum. Natura enim principiorum amat singularitatem, ut ait beatus Augustin. primo de nuptiis et concupiscentia. Hinc Aristoteles probans unitatem primi principii 12. metaphysicae ait. Entia nolunt male disponi, neque bona pluralitas principatuum: unus ergo princeps. In apibus etiam unus est princeps, et grues unam sequuntur ordine litterato ait beatus Hier. in cap. in apibus 7. quaest. 1. Secundo, quia inter species regiminis humanarum civilitatum nobilior et praestantior est species regalis regiminis in quo summa potestatis, et principatus auctoritas est apud unum, ut 3. polyticorum. Aristot. docet. Tertio, quia huiusmodi regiminis dispositio magis assimilatur divino regimini in quo Deus praesidet toti mundo unus Deus omnium gubernator et rector. Ecclesiastici 1. Unus est altissimus creator omnium. Quarto, quia in triumphante ecclesia a qua ecclesia militans exemplariter descendit Apocal. ultimus Hierarcha. unus supremus est cunctis ordinibus praesidens, in quem omnis Hierarchia consummatur, ut ostendit divus Dyon. 5. eccle. Hierar. Quinto, quia in lege veteri quae figura novae legis fuit, unus summus sacerdos divina dispositione fuit constitutus cui ceteri omnes parere deberent. Sexto, quia uno toti ecclesiae praesidente, nulli dubium quod unitas fidei per quam ecclesia maxime una dicitur melius conservatur, de qua Apostolus 1. ad Corinth. 1. Idipsum dicatis omnes, et non sint in vobis scismata. Quod vero adversarii arguunt quod si principatus ecclesiae esset regalis respectu alterius quam Christi, alius quam Christus rex ecclesiae dicendus veniret, quod inconveniens esse putant. putant. Hoc parum valet. Tum primo, quia non est inconveniens reputandum papam dici regem ecclesiae sub Christo tamen sicut eius vicarium, licet hoc usus non habeat: quoniam cum papa rector ecclesiae sit quantum ad interpretationem vocabuli non dubium quin rex recte et veraciter dici possit. Dicitur enim rex, ut ait Isid. a regendo. Praeterea non videtur magis inconveniens quod papa rex nominetur quam quod princeps. Legitur autem a Christo nominatus princeps secundum illud quo ecclesia dictum esse a Christo Petro commemorat cum ait: Symon Petre antequam de navi vocarent te noli te et super plebem meam principem te constitui. Ceterum hoc nomine etiam omnes apostoli a spiritu sancto per os prophetae appellati legantur, psalm. 44. Constitues eos principes super omnem terram. unde etiam episcopi loca apostolorum tenentes principes nominantur in c. ecclesiae principes dist. 35. Quocirca non mirum si etiam reges nominantur, attento maxime quod apostoli ipsi eorumque successores sub regis nomine a spiritu sancto describuntur, psalm. 44. ubi dicitur: Delectaverunt te filiae regum. Quod verbum Aug. exponens super psalm. 44. ita inquit. Etenim omnes ecclesiae, quae illis evangelizantibus et praedicantibus natae sunt, filiae regum sunt, et ecclesiae filiae apostolorum filiae regum sunt. ille enim rex regum, illi autem reges de quibus dictum est. Sedebitis super duodecim sedes iudicantes duodecim tribus Israel: haec Augu. Nihilominus tamen licet papa, et praelati ecclesiae reges nuncupari veraciter possent: hoc tamen non fit duplici de causa ut tangit dominus Alvarus in lib. suo de potestate ecclesiastica. Prima est propter superbiam vitandam, quae nomine regis importari videtur, secundum illud apostoli Petri. Regi quasi praeexcellenti. 1. Petri 2. Christus enim humilitatis magister, iuxta illud Matth. 11. Discite a me quia mitis sum, et humilis corde, suos discipulos ac vicarios voluit per omnia humilitatem servare. Unde Lucae 22. dicebat. Qui maior est vestrum fiat sicut minor, et qui praecessor sicut ministrator. propter quod illos non solum superbiam, verum etiam superbiae vocabula voluit declinare, maxime cum nihil in episcopali cervice splendidius fulgeat quam humilitas, ut in cap. contra morem di. c. Secunda causa est, ut quemadmodum inter spirituales, et temporales principes est discretio potestatis, ita etiam sit in nominibus differentia. Assumpserunt ergo sibi seculares principes nomen mundanae gloriae expressivum scilicet nomen regis. Spirituales vero aliis humilioribus proprium officium designantibus, et ultimum finem demonstrantibus nominibus nuncupantur. Dicuntur enim pastores rectores iudices sacerdotes praepositi pontifices etc. Unde in cap. duo sunt, distinct. 69. dicitur. Duo sunt quibus principaliter hic mundus regitur, auctoritas sacra pontificum, et regalis potestas. Patet ergo quod licet papa ratione humilitatis rex non nominetur ecclesiae: ex hoc tamen non sequitur quod principatus ecclesiae non sit monarchicus sive regalis, et quod regimen ecclesiae non sit Monarchicum sive regale: quia propria ratio regni in hoc consistit, quod regimen, et principatus eius sit apud unum, qualicumque nomine nominetur ille unus, sive regis nomine, sive ducis aut pontificis, sive pastoris, sive imperatoris.

²

³

Tum secundo ratio adversariorum vacua est, quia non est inconveniens ut alius in persona a Christo dicatur rex aut rector aut pastor, aut princeps ecclesiae, dum tamen non sit alius auctoritate. Papa enim cum vicarius sit Christi vices eius gerens in ecclesia non est alius rex ecclesiae alietate auctoritatis quam Christus.

⁴

Ceterum tertia ratio etiam non militat duplici de causa. Prima, quia praesupponere videtur quod in universitate Christiana non sit unus qui tam in spiritualibus quam in temporalibus praesideat universis, quod simpliciter et absolute negare non videtur nobis convenienter dici: quoniam ut nos infra auxiliantem Deo ostensuri sumus, papa qui est ille unus qui vice Christi omnibus praesidet non solum in spiritualibus, sed etiam aliquo modo inferius exponendo, in temporalibus principatum sive potestatem habet in tota repub. Christiana disponente eo cuius vicarius est. In cuius femore scriptum est rex regum, et dominus dominantium Apocal. 19. Secunda causa propter quam ratio adversariorum non valet, dato quod ille unus non praesideat in temporalibus, est quia non est eadem ratio de praesidendo unum in temporalibus et in spiritualibus. Primo quia scissura unitatis id est fidei in ecclesia, ad quam conservandam maxime institutum est, ut in 2. cap. ostendimus, quod unus praesideat toti ecclesiae est maxime periculosum et deterius: cum extra illam non sit salus iuxta illud Mar. ult. Qui vero non crediderit condemnabitur. Et illud Apostoli ad Hebr. 11. Sine fide impossibile est placere Deo. Non sic autem est de aliqua alia unitate in quacunque politia inter fideles observanda, cum non sit necesse omnes eos convenire in politia communi, sed possunt secundum diversitatem climatum et linguarum, et conditionum hominum esse diversi modi vivendi et diversae politiae sicut sunt, propter quod non est ita necesse mundum regi per unum in temporalibus plenam in omnibus potestatem habentem sicut in spiritualibus. Secundo quia non est necessarium leges civiles quibus regna et provinciae reguntur esse conformes sive easdem apud omnes nationes, propter varietatem morum et conditionum hominum in diversis provinciis, immo secundum varietatem nationum variantur, quia non omnibus eaedem leges convenire possunt: nec etiam omnes omnibus secundum naturam et consuetudinem possibiles esse possunt quod tamen est de ratione legis secundum illud Isid. lib. e. chy. et habetur dist. 4. c. erit autem ubi dicitur. Erit autem lex honesta possibilis secundum naturam, et secundum consuetudinem patriae loco temporis conveniens. Est autem necessarium ut observantia divinae legis per quam est ingressus ad vitam secundum illud Matth. 19. Si vis ad vitam ingredi serva mandata uniformiter in tota rep. Christiana ab omnibus observetur. Et quia ad hoc multum operatur, ut supra probavimus quod unus in tota politia Christiana rector et magister praesideat: ideo magis est necessarium ut in spiritualibus praesideat unus in rep. Christiana quam in temporalibus: tertio quia facilius unus potest praeesse toti populo Christiano in spiritualibus quam in corporalibus. Tum propter diversitatem, et variam multiplicitatem quae in temporalibus negotiis maior quam in spiritualibus invenitur: tum quia mucro quo princeps ecclesiae contra rebelles et errantes utitur quae est excommunicatio, facilius extenditur in quantumlibet longinquas nationes quam facit gladius materialis quo principes seculares utuntur. De quo Apostolus ad Rom. 14. inquit, quod non sine causa gladium portat. Quarto quia quod unus praesideat in tota ecclesia in spiritualibus est iure divino, et divina institutione, iuxta illud Ioan. ult. Symon pasce oves meas. Quod vero unus plene in temporalibus in toto populo Christiano praesideat nec naturali iure nec divino videtur haberi expressum: quoniam licet phylosophus in polyt. dicat dominationem esse in singulis civitatibus, vel religionibus non autem dicit imperii, vel Monarchiae. Unde Aug. 4. de ciui. Dei, dicit, quod melius, id est magis pacifice regebatur resp. quando uniuscuiusque regnum suae patriae terminis finiebatur. Ex dictis in hoc c. clarissime convincitur error dicentium, quod non est scintilla apparentiae quod oporteat esse unum caput in spiritualibus regens ecclesiam quod semper conversetur cum ea. qui error inter errores Ioan. Hus condemnatus est in concilio Constantien. ut patet in bulla domini Papae Martini 5.