Summa de Ecclesia

DELU CIDATA in superioribus amplitudine, et superioritate primatus Romani pontificis luce clarissima patet, quod Romanus pontifex verus, et indubitatus extra casum haeresis pro sublimitate principatus sui iudice non habeat superiorem in terris. Quae conclusio licet in superioribus apertissima sequela habeatur, nihilominus pro ampliori illustratione veritatis multiplici via demonstratur. Primo rationibus. Secundo sacrae scripturae exemplis. Tertio sanctorum patrum auctoritatibus. Quarto sacrorum conciliorum diffinitionibus. Quinto apostolicae sedis determinatione. Sexto clarissimorum doctorum sententia et doctrina. Circa primam viam¹ scilicet per rationes arguitur. Primo sic: ille qui est omnibus superior in terris non habet iudicem superiorem in terris. Ista propositio patet, quoniam idem non potest respectu eiusdem vel eorundem esse superior et inferior: sed papa est omnibus catholicis superior cum sit princeps, et caput eorum, ut superius tam ex sacrae scripturae quam sanctorum patrum testimoniis ostendimus. Ergo Romanus pontifex non habet iudicem superiorem in terris. Unde glossa super illud Psal. Tibi soli peccavi, inquit: quia rex est omnibus superior, ideo a Deo tantum qui est maior eo puniendus est, si quis de populo errauerit, et Deo peccat, et regi. Rex vero non habet hominem qui sua facta diiudicet. et ideo ait: Tibi soli peccavi. Confirmatur ista ratio. Si papa haberet iudicem aliquem in terris extra casum haeresis superiorem, iste iudex aut esset potestas alicuius secularis principis aut potestas concilii universalis, hoc videtur manifestum a sufficienti divisione. Non potestas secularis, ut patet et aperta luce colligitur ex multis, ut ex cap. Suscipitis, distinctione decima, quod est Gregorii Nazanzeni, et ex capit. Diffinimus, quod est octauae synodi universalis. Non potest etiam dici quod sit concilium universale, patet quia concilium non habet potestatem superiorem potestate papae: immo potestas ipsa concilii cum sit a potestate papae, ut in capitulo Significasti, de electione, et distinctione decima septima per totum, una et eadem est cum illa unitate ordinis et dependentiae sicut de lumine stellarum et solis dicimus, et per consequens concilium universale non potest esse iudex papae, veri et indubitati, cum ordinarium iudicium non habeat fieri nisi per potestatem superiorem, ut in cap. Inferior distinct. 21. Secundo sic: in omnibus ordinatis adinvicem prima agunt in posteriora, et non econverso, sed Romanus pontifex est primus et supremus in toto ordine ecclesiae: ergo ipsius est corrigere et iudicare alios, et non econverso. Consequentia est manifesta, et antecedens patet. Tertio sic, confirmando eandem rationem: sicut in ordine totius universitatis quo ad esse naturae in genere mobilium et moventium non est processus in infinitum nec ordinis retrogradatio, ut Aristoteles demonstrat, sed devenitur ad unum quod sic omnia movet quod a nullo alio movetur in genere illo, ita videtur dicendum in ordine universitatis ecclesiasticae quo ad esse disciplinae quod sit deveniendum ad unum qui omnes habet corrigere et iudicare, et a nemine in ordine isto iudicari possit. Consequentia videtur nota: quoniam non minus resplendet pulchritudo divinae sapientiae in genere gratiae quam in genere naturae. Hic autem est Romanus pontifex qui in genere rectorum et iudicum habet supremum locum utpote totius ecclesiae princeps et rector. Ergo in terris non habet iudicem superiorem. Quarto sic: ille cuius auctoritate maius non est iudicium in terris non habet iudicem superiorem in terris. Ista est manifesta de se et colligitur aperte ex cap. cum Inferior distinct. 19. Sed Romanus pontifex est hic: dicit enim Nicolaus papa in cap. 9. quaest. 3. Patet profecto sedis apostolicae cuius auctoritate maius non est iudicium, a nemine fore retractandum, nec cuiquam liceat de eius iudicio iudicare. Ergo sequitur quod Romanus pontifex non habet iudicem superiorem in terris. Quinto sic: ille qui solius Dei reservatus est iudicio non habet iudicem in terris cuius iudicio sit subiectus. Sed causae papae sunt singulariter reservatae divino iudicio reservatae, ergo quandiu manet papa solum Deum habet iudicem. Consequentia est nota. Maior patet, minor habetur in cap. Aliorum 9. quaest. 3. ubi sic ait Symachus papa. Aliorum hominum causas Deus voluit per homines terminari, sed sedis istius praesulem suo sine quaestione reservavit arbitrio, voluit beati Petri apostoli successores coelo tantum debere innocentiam, id est rationem de sua innocentia ut exponit. Archidiaconus. Sexto sic: Romanus pontifex est primus et supremus vicarius Christi vices eius gerens in ecclesia, ut superius ostensum est, et ita potestas sua non est primaria sed delegata seu vicaria, sed talis potestas non habet supra se nisi potestatem principalem eius a quo instituta est, nisi principalis illam alteri submiserit. Sed non reperitur quod Christus, qui principalis est ecclesiae rector et pastor, Romanum pontificem vicarium suum alicui personae aut communitati submiserit, sed ut sancti patres dicunt, ut in cap. Aliorum iam inducto, et in cap. Facta subditorum: Deus reservavit sibi iudicium illius. Ergo sequitur idem quod prius. Septimo: potestas a quo non licet appellare non habet superiorem in terris. Patet quia ab inferiori ad superiorem est licitum appellare, 2. q. 7. placuit; sed a papa appellare non licet, 9. q. 3. cap. Ipsi sunt, etc. cuncta. Ergo papa non habet iudicem superiorem in terris.

Secunda via² videlicet sacrae scripturae auctoritate sive exemplis, patet eadem conclusio dicitur enim. Exod. 19. Bestia quae tetigerit montem lapidabitur, et 2. Regum 6. habetur, quod Oza percussus est a Domino quia archam tetigit. Per archam et montem intelligitur praelatus, per bestiam autem et Ozan designantur subditi, ut notatur 2. q. 7. ex his ubi manifeste ex ipsa animadversione instruimur graviter eos divinam maiestatem offendere sive dispersos sive congregatos qui praelatum suum tactu correptionis tangere praesumunt. Praeterea hoc ipsum nos docet regum historia, primi Regum 24. ubi habetur quod licet Saul iam a Domino reprobatus esset, et ex invidia David electum quaereret ad perdendum, nihilominus David graviter dolens percussit cor suum quod oram chlamidis praescidisset illius, dixitque ad viros qui Saul extinguere moliebantur: Propitius sit mihi Dominus ne faciam hanc rem domino meo Christo Domini, ut mittam manum meam in eum, quia Christus Domini est. Vivit dominus quia nisi dominus percusserit eum aut Dies eius venerit ut moriatur aut descendens in praelio perierit non mittam manum meam in Christum domini. Per Saul ut dicit Gratianus in loco praenominato: Praelati intelliguntur per David subditi. Chlamidem vero regis praescindit qui praelatum suum sententia damnationis ferit, quod minime subditis licet, quia facta pastoris gladio ferienda non sunt, quanquam reprehendenda recte videantur, ut in cap. Oves 2. quaest. 7. quod inferius inducetur. Quae historia maxime proposito nostro servire censebitur si Augustinum audiamus libro primo quaestionum novi et veteris testamenti ita quaerentem et respondentem qua ratione David Saul postquam Deus ab eo recessit Christum Domini vocat et defert ei non nescius? David divinam esse traditionem in officio ordinis regalis: idcirco Saul in eadem adhuc traditione positum honorificat ne, Deo iniuriam facere videretur qui his ordinibus honorem decrevit. Dei enim imaginem non habet rex sicut episcopus Christi, quandiu ergo in ea traditione est honorandus est si non propter se vel propter ordinem. Unde Apostolus omnibus inquit potestatibus sublimioribus subditi estote, non est enim potestas nisi a Deo. Quaecumque sunt a Deo ordinata sunt. Ceterum hoc confirmatur ex illo Luc. duodecimo ubi ait Salvator. Quis putas est fidelis dispensator, et prudens quem constituit dominus super familiam suam? glo. interli. ecclesiam, ut det illis in tempore tritici mensuram, beatus ille servus quem cum venerit dominus etc. Et sequitur. Si dixerit servus ille in corde suo: Mora facit dominus meus venire, et coeperit percutere pueros et ancillas, et edere et bibere et inebriari. Et sequitur. Veniet dominus servi illius in die qua non sperat et hora qua nescit, glo. iudicium vel mortis, et dividet eum glo. a consortio fidelium partemque eius cum infidelibus ponet: haec ibi. Ecce quod Salvator iudicium sibi reservat servi delinquentis scilicet summi pontificis quem super familiam suam, id est ecclesiam pastorem constituit, atque rectorem.

Tertia via³ videlicet sanctorum patrum et Romanorum pontificum auctoritatibus sic praefata conclusione demonstratur. Est in primis ad hoc beatus Anacletus papa et Christi martyr, qui ut habetur in canone electionem distinct. 79. ita dicit. Electionem summorum pontificum sibi Dominus reservavit, licet electionem eorum bonis sacerdotibus et spiritualibus populis concessisset, ubi inquit gloss. et ita fallit regula ad quam spectat institutio et destitutio. 16. quaest. 2. visis. Secundo ad hoc expresse est auctoritas beati Bonifacii papae et martyris, qui in cap. Si papa habetur, dicit: Huius, scilicet Romani pontificis, culpas redarguere praesumit nullus, quia cunctos ipse iudicaturus a nemine est iudicandus, nisi deprehendatur a fide devius. Ad id vero quod dicit hic glossa, respondebitur infra. Tertio ad idem est auctoritas Innocentii qui in cap. Nemo 9. quaest. 3. sic dicit. Nemo iudicabit primam sedem iustitiam temperare desiderantem neque enim ab Augusto nec ab omni clero nec a regibus nec a populo iudex iudicabitur. Quae verba veniunt intelligenda diuisim coniunctim. Unde glossa hic ait: Argumentum quod concilium non potest papam iudicare, ut extra de elect. Significasti. Quarto ad idem est Gelasius papa eadem cau. et q. in cap. Ipsi sunt, ubi ita inquit. Ipsi sunt canones qui appellationes totius ecclesiae ad huius sedis examen voluerunt deferre, ab ipsa vero nusquam prorsus appellare debere sanxerunt, ac per hoc illam de tota ecclesia iudicare, ipsamque ad nullius commeare iudicium, nec de eius unquam praeceperunt iudicio iudicari, sententiamque eius constituerunt nec oportere dissolvi, cuius potius sequenda decreta mandarunt. Ex quibus manifeste datur intelligi quod Romanus pontifex superior sit omnibus et iudex totius ecclesiae, et non econverso. Quinto ad idem est papa Gelasius eadem cau. et q. in cap. Cuncta, ubi sic ait omnibus episcopis scribens. Cuncta per mundum novit ecclesia quod sacrosancta Romana ecclesia de omnibus phas habet iudicandi, nec cuiquam de eius liceat iudicare iudicio. Ex quibus verbis habetur idem quod prius, ubi tamen est singulariter ponderandum illud quod ait, Cuncta per mundum novit ecclesia. Ex quo manifeste colligitur quod adversariorum doctrina sit contra antiquam universalis ecclesiae fidem et doctrinam. Sexto hoc colligitur ex allocutione tertia papae Adriani in concilio Romae, quae lecta fuit etiam in octava synodo, ubi ita inquit. Siquidem Romanum pontificem de omnium ecclesiarum praesulibus iudicasse legimus: de eo vero quenquam iudicasse non legimus, licet enim Honorio ab orientalibus post mortem anathema dictum sit, sciendum tamen est quia super haeresi fuerat accusatus, propter quam solam licitum est minoribus maiorum suorum motibus resistendi vel prauos sensus eorum libere respuendi, haec ille. Nota tamen quod dicit quod ab orientalibus et post mortem, quoniam Honorius ille nunquam nec dum viveret nec post mortem repertus fuit posuisse in Christo unam tantum voluntatem et unam operationem: unde nec ab apostolica sede nec a patribus occidentalibus talis iudicatus est, immo Agatho papa sub quo sexta synodus illa celebrata est, cum condemnavit ponentes unam voluntatem tantum in Christo et unam operationem, videlicet Sergium, Pyrum, Paulum et Tytum, nullam mentionem fecit de illo Honorio, quem orientalis dicunt favisse erroribus Sergii. Unde creditur quod hoc fecerint orientales ex mala et falsa ac sinistra informatione de praefato Honorio decepti. Unde Emanuel caletus, et Graecus vir magnae sapientiae, frater ordinis praedicatorum in tractatu suo contra Graecos dicit quod beatus Maximus qui fuit eo tempore quo sexta synodus conflata est, in disputationibus adversus Pyrum Constantinopolitanum patriarcham qui in eadem synodo damnatus fuerat, Honorium praefatum quem aliqui ut haereticum causabantur purgat, cum haereticus pyrus Constantinopolitanam tunc ecclesiam regeret et munimen erroris sui Honorium proferret. Cui vero iste respondit. Honorium pietatem colere, sibique ipsi in his quae dixit illius sensum congruere, simulque et illius Pyro verba proposuit quosdam asserens illius sensum ignorantes sive etiam calumniantes falsam de illo deseminasse famam, haec ille.

Septimo idem testatur Innocentius tertius qui in sermone consecrationis Romani pontificis qui incipit Quisputas fidelis est servus ita inquit. Intantum mihi fides est necessaria, ut cum de caeteris peccatis Deum iudicem habeam, propter solum peccatum quod in fide committitur possem ab ecclesia iudicari, nam qui non credit iam iudicatus est, haec ille. Octavo testatur idem dominus Innocentius in sermone alio eiusdem solemnitatis cuius principium est Qui habet sponsam sponsus est. Ubi ita inquit. Propter solam fornicationem non dico carnalem sed spiritualem, quia non est carnale sed spirituale coniugium, id est propter infidelitatis errorem, quoniam qui non credit iam iudicatus est, et hoc intelligitur in evangelio quod audistis vos estis sal terrae quod si etc. haec ille. Nono testatur hoc idem sanctus Eusebius papa qui in cap. Oves 2. quaest. 7. ita inquit. Oves quae suo pastori commissae sunt eum nec reprehendere nisi a fide exorbitaverit nullatenus accusare possunt, quia facta pastoris gladio ferienda non sunt quanquam reprehendenda recte videantur. Ex quibus manifeste patet quod quandiu Romanus pontifex a fide non exorbitaverit a nullis fidelibus quantumcumque simul congregatis cum omnes sint oves curae suae commissae potest iudicari. Consequenter praefata conclusio ostenditur quarta via⁴ scilicet sacrorum conciliorum diffinitionibus. Primo quidem patet hoc ex diffinitione concilii universalis Romani, in quo beato Silvestro praesidente ita legitur diffinitum et est canon ultimus eiusdem concilii. Nemo iudicabit primam sedem, quoniam omnes a prima sede iustitiam desiderant temperari quoniam nec ab omni clero nec ab omni populo iudex iudicabitur, et subscripserunt 284. episcopi, et 42. presbyteri, et 5. diaconi, et Augustus Constantinus, et mater eius Helena. Secundo haec eadem sententia colligitur ex professione synodi quae occasione beati Marcellini papae, qui mortis timore idolis thurificasset, Romae copiosa convenerat. De qua in ca. nunc autem distinct. 21. ubi papa reatum suum confitente et se offerente paratum suscipere quicquid patres concilii sibi voluissent imponere, synodus non est in eum ausa proferre sententiam. Et rationem assignans ait: quoniam prima sedes non iudicatur a quoquam, ubi Archidyaconus ait, nisi de haeresi, distinct. 40. c. si Papa. Tertio eadem confirmatur ex Calcedonen. concilio in sententia contra Dyoscorum, in qua sancti patres gravissime notarunt Dyoscori praesumptionem, qua ausus fuit in secunda synodo dare excommunicationem in Leonem papam, de qua in c. Tantum, distinct. 21. Quarto haec eadem sententia roboratur professione synodi illius quae super obiectis contra Symmachum papam mandato regis Theodorici stetit Romae congregata, in qua cum praefatus rex iuberet ut sancta synodus iudicaret de his quae venerabili Symmacho ab adversariis impingebantur, concorditer synodus ipsa respondit apostolicae sedis antistitem minorum non subiacere iudicio, de quo in §. hinc etiam distinct. 17. ubi dicit Hugo super verbo subiacere, nisi in crimine haereseus, ut distinct. 40. Si papa. Quinto haec eadem sententia confirmatur diffinitione synodi illius quae super criminibus quae quidam mali homines obiicere contra Sixtum papam tentarunt Romae legitur convenisse, ubi cum praesens imperator Valentinianus audisset synodum dicentem non licere adversus Romanum pontificem sententiam dare surrexit, et in arbitrio praelati antistitis tribuit iudicare iudicium suum, de quo in §. praedicto nunc autem distinct. 21. Sexto haec eadem sententia synodaliter diffinitam habetur ex synodo Romana 219. episcoporum praesidente sanctissimo papa Symacho temporibus Theodorici regis, ubi ita habetur. Non est necesse super his nova condere sed vetera recitare atque firmare. Et a multis ex nostris antecessoribus synodaliter decretum atque firmatum, ut oves quae pastori suo commissae fuerunt eum nec reprehendere nisi a recta fide exorbitaverit praesumant. Septimo haec eadem sententia roboratur diffinitione octauae synodi universalis Constantinopolitanae, in qua inter alia ita legitur diffinitum. Porro si synodus universalis fuerit congregata, et facta fuerit de sancta Romanorum ecclesia quaevis ambiguitas oportet venerabiliter et cum convenienti reverentia de proposita quaestione sciscitari et solutionem accipere, et proficere vel profectum facere, non tamen audacter sententiam dare contra summos senioris Romae pontifices. Ubi notanda sunt verba huius sanctae synodi. Dicit enim quod non sit audendum sive praesumendum dare sententiam contra Romanum pontificem, et haec rationabiliter valde dicit, quoniam si Romanus pontifex ab alio quam a Christo extra casum haeresis iudicandus veniret iam non summus pontifex nec summus et generalis Christi vicarius esset cum superiorem iudicem haberet in terris. Octavo eadem sententia colligitur ex concilio illo universali Lateranensi in quo Alexander tertius ut in c. Licet extra de elect. ita inquit. In ecclesia Romana aliquid spiritualiter constituitur, quia non potest ad superiorem haberi recursus, ubi glossa. Hostiensis quia nulla superior est, sed ipsa super omnes est. Et idem Ioannes addens ideo iudicio Dei relinquitur 9. q. 3. Nono haec eadem sententia habetur ex diffinitione habita in concilio Constantiensi per omnes patres utriusque obedientiae, et confirmata per papam Martinum, in qua ut habetur in epistola quam praefatus Martinus edidit habetur tanquam pro articulo fidei habendo, quod papa canonice electus habeat supremam auctoritatem in ecclesia Dei. Ex qua determinatione clarissime habetur quod Romanus pontifex extra casum haeresis in quo a papatu decidit nullius potestatis quam solius Dei subiaceret iudicio. alias non esset suprema potestas ecclesiae in eo, sed in alio cuius iudicio subiiceretur: quoniam ut habetur in cap. inferior distinct. 21. Sola potior sedes inferiorem convenienter absoluit, nec potest quisquam qui minoris auctoritatis est eum qui maioris potestatis est iudiciis adiicere, aut propriis diffinitionibus subiicere: haec ibi.

Quinta, via⁵ videlicet apostolicae sedis determinatione probatur eadem veritas. Papa namque Bonifacius octavus in epistola sua decretali extravagante quae incipit. Unam sanctam, inter alia diffiniens ita inquit. Si deviat terrena potestas iudicatur a spirituali, si deviat spiritualis iudicatur minor a superiori, si vero suprema a solo Deo, et non ab homine potest iudicari: haec ibi.

De sanctionibus autem apostolicae sedis dicit Agatho papa in c. sic distinct. 19. quod sic omnes apostolicae sedis sanctiones accipiendae sunt, tanquam ipsius divina voce Petri firmatae.

Amplius via sexta⁶, videlicet clarissimorum doctorum doctrina et apertissimis sententiis, et determinationibus. Ait enim in psal. venerabilis Hugo de Sancto Victore litteris et religione clarissimus secunda parte de sacramentis sic. Potestas summi pontificis a Deo primum instituta est, et cum deviat a solo Deo iudicari potest. Eandem sententiam sequuntur alii clarissimi et praecipue in theologica facultate magistri, ut dominus Albertus, sanctus Thomas, in quarta distinctione 19. Alexander de Alis in 3. dominus Bonaventura cardinalis in 4. Petrus Tarentasia, Innocentius quintus in 4. dominus Ulricus in summa sua, dominus Richardus de alta villa in 4. dominus Petrus de palude patriarcha Hierosolymitanus in tractatu suo de potestate ecclesiastica, magister Herueus in tractatu suo de ecclesiastica potestate, magister Augustinus de Anchona in summa sua de ecclesiastica potestate, frater Alexander de Al pido in tractatu suo de ecclesiastica potestate. Qui omnes apertissime tradunt et attestantur Romanum pontificem verum et indubitatum extra casum haeresis stricte sumptae nullum in terris iudicem habere superiorem, sed tantum Deum in caelis cuius vices gerit in terris. Sunt praeterea huius conclusionis omnes praecipui doctores iuris canonici, ut Hostien. Ioannes Andr. Guido. Archydiaco. Innocentius in diversis passibus et etiam dominus Alvarus in libro de statu et planctu ecclesiae. Qua sententia tantis et tam irrefragabilibus testimoniis firmata manifeste convincitur adversariorum praesumptuosa assertio, qua contra rationes manifestas contra sanctorum patrum traditiones contra sanctorum conciliorum, et apostolicae sedis diffinitiones necnon contra clarissimorum doctorum ac praecipuorum in tota Dei ecclesia sententias dogmatizare non sunt veriti Romanum pontificem verum et indubitatum, extra casum haeresis pro quocunque peccato mortali de quo incorrigibilis apparet hominum subiacere iudicio.