Summa de Ecclesia

QUANQUAM superius habita conclusio in cap. 53. dicens quod apud solum Romanum pontificem resideat plenitudo potestatis ecclesiae: fuerit tam sanctorum patrum testimoniis quam rationibus plene demonstrata: nihilominus adversarii illam impugnare multipliciter nituntur: ponentes hanc conclusionem videlicet quod plenitudo potestatis clavium non solum sit in papa capite, et pastore universalis ecclesiae sed in ipsa universali ecclesia, et in concilio universali. Sed istorum duplex est modus dicendi. Quidam enim numero magistrorum qui fuerunt in concilio Constantiensi, prout ex eorum tractatibus colligitur dicunt¹: quod potestatis plenitudo est sic in papa et in ecclesia universali, et in concilio universali illam repraesentantialiter tamen et aliter. Pro quo distinguunt quod aliquid tripliciter potest esse in aliquo. Primo tanquam in subiecto sicut virtus est in anima et accidens in substantia subiective. Secundo tanquam in obiecto: sicut effectus dicitur esse in sua causa vel in suo fine: quia in illum tendit tanquam in suum obiectum finale. Tertio tanquam in exemplo: sicut res visa dicitur esse in speculo vel aliqua doctrina in libro: quia ibi est repraesentative. Primo ergo modo et ut aiunt plenitudo potestatis est in papa tanquam in subiecto eam recipiente, et ministraliter exercente. Secundo modo est in ecclesia tanquam in obiecto causali, et finaliter continente. Tertio est in generali concilio tanquam in exemplo ipsam repraesentante, et regulariter dirigente. Primum patet: quia papa proprie loquendo est minister hanc potestatem subiective recipiens, et administrative dispensans iuxta illud Luc. 22. Qui praecessor est in vobis fiat sicut ministrator. Secundum patet: quia plenitudo potestatis non est causaliter, et finaliter propter papam: sed papa et eius potestas propter ecclesiam et ad eam ordinatur sicut ad finem: id est ad eius aedificationem: quia secundum sententiam apostoli 2. Corinth. 10. et ult. capitulis. hanc potestatem dedit dominus in aedificationem ecclesiae et non in destructionem. Tertium patet ex eodem verbo apostoli: quia si papa uteretur hac potestate ad destructionem ecclesiae generale concilium esset in exemplum vel speculum dictam universalem ecclesiam repraesentans et eius vice et nomine abusus huiusmodi plenitudinis potestatis coercens, regulans, et dirigens et etiam puniens, haec illi. Sed istorum positio, et imaginatio videtur nobis saluo semper meliori iudicio, omnino sine intellectu²: quia multa implicat quae simul stare non possunt, immo partes adinvicem sibi contradicunt. Implicant autem contradictionem.

Primo, nam in ea parte in qua dicunt quod plenitudo potestatis sit in papa ut in subiecto administrante illam et in ecclesia sicut in obiecto finali, et in concilio sicut in exemplo, contradicit eorum opinioni in ea parte in qua dicunt quod plenitudo potestatis principalius et excellentius sit in ecclesia aut in concilio quam in papa. Patet quia potestas quaecunque proprius, et principalius dicitur esse ubi est subiective, et administrative sive dispensative: quemadmodum est in artifice aut duce exercitus aut magistro operis quam sit in obiecto sive in exemplo: sicut potestas medicandi proprius et principalius habet esse in medico quam in corpore infirmo ad cuius curationem ordinata est, et quae in libro medicinae ars etiam aedificandi principalius, et proprius habet esse in artifice quam in domo ad cuius aedificationem ordinatur. Ceterum falsum dicunt quod ecclesia sit obiectum finale potestatis papalis: quoniam licet potestas papalis sit et ei data in aedificationem ecclesiae: non tamen ipsa ecclesia dicitur finis ultimus intentus potestatis eius: sed est ipsa beatitudo ad cuius pascua ipsa universalis ecclesia per pastorem suum atque rectorem qui est papa: secundum illud Ioan. ult. Pasce oves meas: et est dirigenda, et deducenda sicut inferius plenius ostendemus. Praeterea falsum esse videtur quod potestatis plenitudo sit in concilio sicut in exemplo, et speculo, sed potius hoc modo dicenda est esse in lege Christi sive evangelica secundum quam tota ecclesia est regulanda: unde in persona ecclesiae dicit propheta de ea. Lucerna pedibus meis verbum tuum et lumen semitis meis. Secundo positio illa implicat contradictionem: nam in ea parte, ubi in papa et in ecclesia universali, et in concilio ponunt unam et eandem potestatem contradicunt ei quod dicunt quod concilium universale potest corrigere, coercere, refrenare, et punire abusus potestatis papalis. Patet, nam cum huiusmodi non possit in papam nisi qui sit altioris potestatis iuxta ca. inferior distinct. 21. impossibile est quod concilium ista posset facere si non habet nisi eandem numero potestatem quam habet papa. Tertio positio illorum implicat: nam in ea parte in qua dicunt plenitudinem potestatis in concilio esse non sicut in subiecto et administrante, sed sicut in exemplo sive in speculo contradicit ei quod dicunt quod concilium potest coercere, refrenare abusus papae, et abutentem corrigere. Patet, quia licet per modum concilii avisare, et dirigere quis possit alium non habens aliquam auctoritatem iurisdictionis super eum corrigere, tamen correctione quae est actus iustitiae et coercere refrenare et huiusmodi non potest nisi is in quo est potestas iurisdictionis sicut in subiecto administrante et exercente illam, ut manifeste patet. Cuius enim est potestas, eius est actus, inquit Philosophus. Propter quae sicut supra diximus positio illa adversariorum videtur nobis sine intellectu. Alii vero³ de numero magistrorum novellorum qui Basileae fuerunt altius sapere praesumentes quam illi qui fuerunt in Constantia utpote cupidi gloriae, et principatus dixerunt quod potestatis plenitudo esset in ecclesia non modo sicut in obiecto finali aut in concilio sicut in exemplo sicut praedixerant supradicti: sed sicut in subiecto administrante, et exercente, sicut practica demonstrarunt omnem papalis potestatis administrationem, et exercitium sibi assumentes. Dicunt enim quod ipsi universali ecclesiae quae dicitur collectio omnium fidelium in omnibus membris suis coniunctim data sit ipsa potestas clavium in plenitudine, etiam principalius quam papae, sicut si dicamus quod uni collegio data sit aliqua auctoritas alicuius iurisdictionis exercendae vel electionis celebrandae.

Ad quam conclusionem probandam perlectis multis eorum tractatibus, reperimus eos multis mediis in variis suppositionibus fundatis procedere. ⁴ Prima suppositio est quod ea quae dicta sunt Petro aut apostolis tradita sunt ad ecclesiam. Hanc suppositionem probant⁵ per id quod dicit beatus August. in epistola ad Hesitium de Die novissimo, ait enim sic. Verba quae locutus est Christus⁶ ad apostolos oportet de successoribus intelligere, sicut illud. Eritis odio omnibus gentibus propter nomen meum. Et illud. Eritis mihi testes in omni Iudaea, et Samaria, etc. sicut et illud. Ego nobiscum sum usque ad consummationem saeculi, quod tamen eum universae ecclesiae promississe quae aliis morientibus aliis nascentibus usque in saeculi consummationem futura est, quis non intelligat? Haec ille. Item super psal. 108. idem August. ita inquit. Quaedam dicuntur quae etsi ad apostolum Petrum proprie pertinere videantur, non tamen habent illustrem intellectum nisi cum referuntur ad ecclesiam. Ex hac suppositione arguunt adversarii sic.⁷ Si dicta Petro, et aliis apostolis trahenda sunt ad universam ecclesiam, ergo dicta Petro per quae designatur in eo plenitudo potestatis intelligenda etiam veniunt de universali ecclesia, et per consequens potestatis plenitudo non tantum apud Petrum fuit: sed etiam apud universam ecclesiam. Secunda suppositio est⁸ quod omnia dicta Petro importantia auctoritatem eius sunt etiam dicta aliis apostolis, et in illis toti ecclesiae. Quam suppositionem ostendunt veram maxime in duobus in quibus potissime data Petro potestas exprimitur. Primo de illo Matth. 16. ubi Christus ait Petro. Tu es Petrus, et super etc. Sequitur. Tibi dabo claves etc. Quod vero hoc sit dictum omnibus probant ex eo, quod cum Petrus non solum fuerit interrogatus sed etiam omnes apostoli, et Petrus pro omnibus responderit, ut dicit gl. Sequitur quod cum collatio clavium videtur fuisse ob meritum confessionis fidei quod non solum pro Petro sed etiam pro aliis apostolis dictum sit illi. Tibi dabo claves etc. Quod ita confirmant auctoritate beati August. sermone 10. super Ioan. ita dicentis. Cum esset ipse numerus duodenarius, id est quatripartitus in ternos, et omnes essent interrogati solus Petrus respondit. Tu es Christus filius etc. et ei dicitur. Tibi dabo etc. tanquam ligandi, et solvendi solus acceperit potestatem cum et illud pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis accepit. Secundo hoc confirmant auctoritate Leonis papae qui in sermone quodam apostolorum tractans illud. Quodcunque ligaveris etc. ita dicit. In apostolos alios ius huiusmodi potestatis, et ad omnes ecclesiae principes huius decreti constitutio commeavit. Tertio auctoritate Rabani qui in gl. Math. 16. ita dicit. Quamvis soli Petro haec potestas data videatur, ceteris tamen apostolis datur. Consequenter praefatam suppositionem verificare nituntur ex illo Ian. ult. ubi dictum legitur Petro. Pasce oves meas. Quod verbum ad omnes etiam dictum esse probant per beatum Augustinum qui in libro de Agone Christiano ita dicit. Non ei sine causa inter apostolos ecclesiae catholicae personam sustinet Petrus, huic enim ecclesiae claves datae sunt cum Petro datae sunt, et cum ei dicitur ad omnes dicitur. Amas me, pasce oves meas. Item ad idem videtur esse beatus Ambrosius in principio pastoralis sui ita dicens. A domino dicitur Petro. Petre amas me? et ille. Tu scis quia amo te. Et cum responsio fuisset subsecuta repetitum est a domino, pasce oves meas. Quas oves et quem gregem non solum tunc suscepit beatus Petrus sed et nobiscum eas suscepit, et nos cum illo eas suscepimus omnes. Tertia suppositio⁹ quod omnia dicta Petro ad potestatem expectantia sint ei dicta in figura ecclesiae, id est in nomine sive in persona ecclesiae. Ad quam suppositionem probandam inducunt multa dicta August. quoniam ipse solus videtur usus hoc modo loquendi. Et in primis inducunt illud quod August. dicit super Ioan.¹⁰ et habetur in c. quodcunque 24. q. 1. ubi ita dicit. Quodcunque ligaveris super terram erit ligatum et in caelis: si hoc tantum Petro dictum est non hoc facit ecclesia, si autem in ecclesia fit utique quae in terra ligantur, et in caelo et quae solvuntur in terra soluta sunt, et in caelis. Si ergo hoc in ecclesia fit Petrus quando claves accepit ecclesiam sanctam significavit. Ubi Archidiaconus exponit, id est sub signo, et nomine ecclesiae Petrus claves accepit. Secundo ad idem inducunt illud August. in sermone quodam apostolorum Petri, et Pauli sic dicentis. Dominus Iesus discipulos suos ante passionem suam sicut nostis elegit quos fratres appellavit, inter hos pene ubique Petrus solus totius ecclesiae gestabat personam, et propterea audire meruit, tibi dabo claves regni caelorum. His enim claves non ipse ut homo unus sed unitas accepit ecclesiae: hinc ergo Petri excellentia praedicatur, quia ipsius unitatis, et universalis ecclesiae curam gessit: quando ei dictum est tibi dabo claves regni caelorum quod omnibus traditum est: nam ut noveritis ecclesiam recepisse claves regni caelorum audite in alio loco quid dominus dicat omnibus apostolis, accipite spiritum sanctum et continuo subiungit, si cui remiseritis peccata remittuntur ei, sicui renueritis tenebuntur. Hoc ad claves pertinet de quibus dictum est, quae solveritis in terra soluta erunt in caelis, et quae ligaveritis in terra ligata erunt in caelo.

¹¹

Tertio inducunt illud August. in lib. 5. de unico baptismo dum inquit. Sicut misit me pater, et ego mitto vos, hoc cum dixisset spiravit et ait illis. Accipite spiritum sanctum cui remiseritis, etc. ergo si personam ecclesiae omnes gerebant apostoli, et sic eis hoc dictum est tanquam ipsi ecclesiae diceretur pax ecclesiae dimittit peccata, et ab ecclesiae pace alienatio tenet peccata non secundum arbitrium hominum sed secundum arbitrium Dei.

¹²

Quarto inducunt illud August. super Ioan. sermone 124. ubi de ecclesia loquens ita ait. Huius ecclesiae Petrus apostolus propter apostolatus sui primatum gerebat figurata generalitate personam: quantum vero ad ipsum proprie pertinet natura unus homo erat gratia unus Christianus abundantiore gratia unus idemque primus apostolus. Sed quando ei dictum est, tibi dabo claves regni caelorum, et quodcunque ligaveris super terram etc. universam significat ecclesiam quae in hoc saeculo diversis tentationibus quatitur.

¹³

Quarta suppositio est quod quae dicuntur apud sanctos doctores esse in universali ecclesia aut universali ecclesiae data intelliguntur data universali ecclesiae, ut universitati sive omnibus membris eius coniunctim. Quam suppositionem veram esse credunt, quia nomen ecclesiae est nomen collectivum, et quia signum universale videtur distribuere pro omnibus. Qua suppositione praesupposita pro conclusione eorum inducunt multas auctoritates sanctorum patrum. In primis est illa Hieronymi¹⁴ in cap. omnibus 24. quaestione prima, ubi dicit sic. Omnibus consideratis puto me non temere dicere aliquos ita esse in domo Dei, ut ipsi sint eadem domus Dei quae dicitur aedificari supra petram. Et post pauca. Quae domus etiam claves accepit atque potestatem solvendi, et ligandi. Secundo inducunt illud Augustinus¹⁵ de doctrina Christiana ubi ita dicit. Est ecclesia corpus Christi sicut apostolica doctrina commendat, quae corpus etiam dicitur. Et sequitur infra. Has ergo claves dedit ecclesiae suae ut quae solveret in terra essent soluta, et in caelo, et quae ligaret in terra ligata essent in caelo, ut quisque in ecclesia eius peccata dimitti non crederet non ei dimitterentur. Tertio inducunt illam auctoritatem Augustini¹⁶ super canonicam Ioan. Homilia 10. ita dicentis. Ubi sit remissio peccatorum, ibi est ecclesia, quomodo ecclesia? Illi enim datae sunt claves regni caelorum, ut quae solverent in terra essent soluta in caelis, et quae ligarent in terra essent ligata in caelis. Quarto inducunt illud extra¹⁷ de forma trini. et fi. ca. in c. firmiter, ubi dicit quod sacramentum eucharistiae nemo potest conficere nisi sacerdos qui fuerit ordinatus secundum claves ecclesiae, non dicit Petri (inquiunt) nec concessae Petro ac per eum aliis, sed apostolis ac eorum successoribus, unde Ioan. an. in gl. dicit quod non soli Petro claves concessit sed ceteris apostolis.

¹⁸

Quinto inducunt illud Actuum 20. Attendite vobis, et universo gregi in quo posuit vos spiritus sanctus episcopos regere ecclesiam Dei quam acquisuit sanguine suo.

¹⁹

Sexto inducunt illud quod habetur in praefatione quam in celebrate singulorum apostolorum cantat ecclesia. Gregem tuum pastor aeterne non deseras, sed per beatos apostolos continua protectione custodias quos operis tui vicarios eidem contulisti praeesse pastores.

²⁰

Quinta suppositio eorum est quod nunquam legitur aliqua potestas data Petro nisi simul cum aliis apostolis. Probant hanc suppositionem sic²¹, quoniam si de concessione potestatis promissae Petro quaeratur, non reperitur alius locus aptior quam ille. Matth. 18. Quaecumque alligaveritis, unde videtur quod promissio illa, tibi dabo claves etc. debeat intelligi pro declarant verba concessionis, sed illa non ad solam personam Petri sed ad ecclesiam diriguntur principaliter, cum dicit. Amen amen dico vobis, quaecumque alligaveritis super terram etc. ex qua auctoritate dicunt aliqui adversariorum notari aliqua. Primum quod claves regni caelorum de quibus dixerat Matth. 16. Tibi dabo etc. hic ecclesiae sunt concessae cum eadem verba sub quibus facta est promissio hic exprimantur, nec in toto sacro canone bibliae reperitur locus alius ubi expressius legatur quod potestas clavium sit data Petro aut ecclesiae sub eisdem verbis quibus promissa fuit. Secundo notatur quod concessio ista sit in omni stabilitate firmata, quia additur verbum iuramenti vel assertionis. Amen. Tertio quod in verbis intelligitur potestas concessa ecclesiae non limitate, et in certis casibus sed in omni plenitudine, quod probare nituntur ex signis uniuersalitatis, quaecumque alligaveritis, et quaecumque solveritis, sic arguendo. Si ex illo verbo quodcunque ligaveris super terram, notatur in Petro plenitudo potestatis illimitatae: ergo pariter ex aliis verbis notabitur plenitudo potestatis in ecclesia cum non sit minoris continentiae quaecunque quam quodcunque. Ergo non solum in Roman. pont. residet plenitudo potestatis sed etiam in ipsa universali ecclesia.

²²

Sexta suppositio eorum est quod sicut Deus cuilibet creaturae cui dedit certam periodum qua determinatur quandiu posset vivere vel durare dedit propriam virtutem innatam, et intrinsecam qua possit se in suo esse conservare, et contra destructionem sui adversantibus resistere, ita ecclesiae quam voluit usque in finem saeculi durare dedit virtutem, et potestatem qua se in suo esse posset conservare, et potestatem qua posset se regere et potestatem qua adversantibus sive conantibus ad sui destructionem resistere. Patet (inquiunt) hoc ex evidentia terminorum²³, immo a fortiori: cum Christus ipsam ecclesiam plus aliis diligat. Hoc etiam videtur notari inquiunt²⁴ in verbis de ecclesia dictis, in sua fundatione etc.²⁵ cum enim dixisset super se petram aedificare ecclesiam subiungit statim. Et portae inferi non praevalebunt adversus eam.²⁶ Ex hoc etiam aiunt dicitur in Cant.²⁷ de ecclesia quae est perfecta terribilis, ut castrorum acies ordinata: quomodo autem inquiunt esset perfecta in se et terribilis, si ad conservandum se et tuendum non haberet in terra virtutem ac potestatem: sed oporteret ab extrinseco subsidium quaeritare. Nam si ecclesia ex se auctoritatem non haberet se conservandi: tunc pro tempore quo ecclesia sine papa esset aut ipse nollet eam tueri non posset se in esse conservare: quod nemo sane mentis assereret. Habet ergo ecclesia virtutem a Christo fundatore²⁸ eo ipso quod fundata est ad se conservandum in suo esse nec per creationem papae eam perdit: quia principia essendi et conservandi intrinseca sunt cuilibet rei. Sicut ergo ecclesia propter creationem papae non deficit a virtute essendi: ita nec a virtute et potestate se regendi, et conservandi in suo esse. Postea vero declarantes quae sit ista virtus²⁹, et potestas se tuendi: dicunt quod est communis sententia doctorum, quod est potestas clavium videlicet scientia discernendi, et potentia iudicandi ligandi, et solvendi. Ex hac suppositione arguunt concludendo³⁰, quod potestas clavium et eiusdem potestatis plenitudo sit data ipsi communitati sive corpori universitatis ecclesiae.

³¹

Septima suppositio est quod plenitudo potestatis semper debet manere in ecclesia: quia alias non videretur ecclesiae sufficienter provisum: sed in papa non potest semper manere, ut patet, cum ipse non semper maneat: ergo oportet dicere quod maneat in ecclesia. Confirmatur hoc³² ab aliis dicentibus, quod quemadmodum regimen civitatis consistit penes congregationem civium vel ipsius congregationis partem valentiorem, ut dicunt haberi ex sententia Aristo. 3. politic. cap. 3. et conformiter dicendum est quod regimen orbis penes congregationem hominum totius orbis vel ipsius partem valentiorem consistat, ita regimen universalis ecclesiae vacante papatu penes ipsam universalem ecclesiam, quae repraesentatur per concilium generale, et ipso concilio congregato consistit penes ipsius concilii partem valentiorem. Ex his omnibus concludunt quod potestatis plenitudo non tantum apud Romanum pontificem resideat sed etiam apud universalem ecclesiam, et multo principalius: utpote quia in ea est immobiliter, et indefectibiliter. Unde ad auctoritates sanctorum dicentium quod soli Petro data sit a Christo plenitudo potestatis, aut quod solus Romanus pontifex sit vocatus in plenitudinem potestatis respondent quod per ly solus fit exclusio inferiorum sive particularium personarum, non autem ipsius communitatis ecclesiae, et etiam quod ly nullus non distribuat pro communitate sed pro singularibus personis.