Summa de Ecclesia

AD secundam rationem adversariorum, quae apud eos Achilles reputatur, respondetur dupliciter. Primo negando assumptum si capiatur universaliter, videlicet quod communis animi conceptio sit quod totum sit maius sua parte. Dicimus enim quod hoc verum est de toto integrali, non autem de toto potentiali, unde magister sententiarum in lib. 1. distinct. 3. comparando partes imaginis adinvicem et unam ad omnes alias dixit etc. Equalia sunt non solum singula singulis, sed etiam singula omnibus. Contra quod sanctus Thom. in fine praefatae tertiae distinctionis ibi arguens ad probandum quod una potentia animae non sit aequalis omnibus aliis, utitur hoc argumento: Omne totum est maius sua parte. Ad hoc ipse respondens dicit sic, quod hoc verum est de totalitate quantitatis dimensivae vel numeralis quae eiusdem rationis sunt, et non de totalitate quantitatis virtualis: potest enim contingere quod una virtus potest in tot obiecta quot aliae plures. Et simili modo ad idem argumentum respondit dominus Petrus de Tarentasia, quae fuit Innocentius quintus ubi supra, ita dicens quod id quod dicitur, quod omne totum est maius sua parte, verum sit de toto integrali, non autem de toto potentiali. Et ita secundum haec concedendo de toto integrali quod omne totum sit maius sua parte, argumentum adversariorum nihil facit ad propositum: quoniam nos non loquimur de maioritate quantitatis dimensivae vel numeralis secundum quam non est dubium quod quaelibet congregatio maior sit suo praelato aut rectore, sed loquimur de maioritate quantitatis virtualis sive potentialis secundum quam stat quod una virtus potestativa sit maior omnibus aliis inferioribus quae in partem tantum vocatae sunt solicitudinis. Unde si ratio illa adversariorum valida esset pari modo militaret contra Christum sicut contra papam, sic arguendo sicut adversarii arguunt: Communis animi conceptio est quod totum maius sit sua parte, sed Christus est pars ecclesiae, ergo ecclesia est maior Christo. Quod verus Christus dicatur pars ecclesiae patet.

Tum ex illo quod supra induximus in praecedenti cap. Apostoli 1. ad Corinth. 12. ubi dicitur membrum corporis Christi quod est ecclesia. Tum ex eo quod ait Bernardus in sermone quodam corporis Christi qui sic ait: Est enim corpus Christi universa ecclesia, caput scilicet cum membris. Inveniuntur autem in isto corpore quasi tres partes ex quibus totum corpus constat: una pars est ipsum caput. Caput enim caput est et pars corporis, etc. Et tamen his non obstantibus conclusio est falsa et haeretica, scilicet quod ecclesia sit maior Christo. Unde quod quidam adversariorum in suo quodam tractatu dicit, ut in argumento tetigimus quod ecclesia sit maior sive nobilior Christo, inquantum homo et inquantum ipse comprehenditur in membris ecclesiae, erroneum est et haereticum, cum manifeste sit contra scripturam sanctam. Dicitur enim ad Ephe. primo quod Deus omnia subiecit sub pedibus eius, scilicet Christi, ubi gl. inquit quasi dicat: non solum praeest hominibus dignitate, sed etiam sub eo sunt. Et sequitur infra in gl. ad propositum: sub pedibus eius, i. sub humanitate eius quae signatur per pedes. Sequitur in apostolo: Et ipsum dedit caput super omnem ecclesiam, quae est corpus ipsius, gl. super omnem ecclesiam quae in caelo et quae in terra est. Item est contra scripturam eiusdem apostoli dicentis ad Ephe. 5. Christus caput est ecclesiae ipse Salvator corporis eius. Sequitur ecclesia subiecta est Christo. Praeterea quomodo animus fidelis concipere potest quod Salvator non sit superior salvatis, sponsus sponsa, vir uxore et caput toto corpore. Quod autem dicit praefatus adversarius quod aliqui doctores hoc dixerint, falsum est, nisi fuerint aliqui haeretici. Verum reperiuntur aliqui doctores qui in 4. sentent. distin. 13. super illo verbo quod inducit magister, quid melius corpore et sanguine Christi quaerunt: utrum corpus Christi verum sit melius corpore Christi mystico. Et respondentes dicunt, dom. Guilielmus Altisiodorensis dom.

Albertus et sanctus Thom. quod corpus Christi mysticum si accipiatur cum ipso capite est melius quam corpus Christi verum. Si tamen accipiatur corpus Christi verum sine divinitate cui est unicum, alias non, quia Deus et omnes creaturae non sunt aliquid melius quam Deus tantum. Si autem accipiatur corpus Christi mysticum absque capite Christo, sic corpus Christi verum est nobilius: haec sanctus Tho. formaliter et eadem est sententia aliorum. Attendant docti viri quam contraria sit doctrina horum doctorum doctrinae adversariorum. Praeterea id quod inducit adversarius pro ratione ad colorandum praefatum errorem est omnino stultum. Tum quia supponit quod humanitas Christi, quae est in eodem supposito unita divinitati et cui non est datus spiritus ad mensuram, non includit assistentiam spiritus sancti sicut ecclesia. Quod videtur omnino alienum non modo a fide catholica, sed a bono iudicio cuiuscumque hominis docti. Cum enim influentia gratiae in corpus ecclesiae proveniat a capite, magis intrinseca est assistentia spiritus sancti, qui est fons omnium donorum capiti Christo, qui est sanctus sanctorum corpori influenti quam recipienti ab eo sanctitatem. Quod autem dicit in fine adversarius manifestum esse, quod quicquid citra Deum excogitari potest non posse in excellentia et dignitate comparari ecclesiae, falsissimum est et haereticum iudicio nostro: quoniam humanitas Christi quae est citra Deum nobilitate et perfectione nobilior et dignior est ipsa ecclesia militante, de quo dicit psal. 44. quod est speciosus forma prae filiis hominum. Secundo angelica sive caelestis Hierarchia citra Deum est, et nihilominus excellentior et dignior ecclesiastica. Item beata Virgo quae exaltata legitur super choros angelorum excellentior et dignior est tota residua ecclesia. Unde de ea exponitur illud Apoca. 12. a sanctis: Mulier amicta sole et luna id est ecclesia sub pedibus eius; quoniam supereminet toti ecclesiae, et ita in proposito.

Secundo respondetur ad rationem negando minorem, scilicet quod papa sit pars ecclesiae si referatur ad rationem potestatis: quoniam in ratione potestatis est magis dicendus papa tota ecclesia virtualiter, cum in eo solo sit totalitas et plenitudo totius potestatis ecclesiasticae iuxta dicta Leonis papae, beati Gregorii, Iulii, et beati Bernardi superius commemorata, sicut in solo capite corporis naturalis est plenitudo sensus, propter quod, ut inquit beatus Ambrosius in Hexameron, totus homo in capite dicitur esse. Quod autem totalitas potestatis ecclesiae in papa sit facile ostendimus tam ex ordine potestatis papalis quam ex conditione et natura totius potestativi. Ordo namque inter potentias hoc habet, ut dicit Boethus, quod quicquid virtutis potestativae sit in inferioribus est in superiori. Unde in suprema potentia quantitas omnium aliarum inferiorum potentiarum includitur, et ita cum potestas papalis sit suprema in ea continentur virtute omnes aliae potestates ecclesiae, et ita ipsa in ratione potestatis non habet rationem partis, sed potius totius. Unde beatus Dyonisius in sexto ecclesiasticae hierarchiae dicit: Ipsa autem Hierarchica ordinis dispositio in omnibus locatur sanctis totalitatibus. Secundo hoc idem ostenditur ex natura totius potestativi: potestas enim ecclesiae non est arbitranda sive existimanda quasi sit aliquod totum integratum ex particularibus potestatibus, ut perverse multi adversariorum intelligunt, sed ad instar totius potestativi. Cuiusmodi natura, ut ait sanctus Thomas in quarta distinctione vigesimaquarta, talis est, quod secundum completam rationem est in uno, in aliis autem est quaedam participatio ipsius. Et ponit exemplum in sacramento ordinis, dicit quod tota plenitudo huius sacramenti est in uno, scilicet sacerdotio, sed in aliis est quaedam participatio ordinis. et hoc dicit esse signatum in hoc quod dominus dicit Num. 11. Moysi: Auferam de spiritu tuo et tradam eis ut sustentent tecum onus populi, haec sanctus Thomas. Secundum exemplum ponit in sequenti responsione de regno, dicit quod in regno quamvis tota plenitudo potestatis resideat penes regem, non tamen excluduntur ministrorum potestates quae sunt participationes quaedam regiae potestatis, in aristocratya autem apud nullum residet plenitudo potestatis, sed apud omnes, haec sanctus Thomas. Patet ergo quod loquendo de maioritate quantitatis virtutis, sicut caput in corpore naturali est maius toto residuo corpore, licet non maioritate quantitatis dimensivae sive numeralis, sic papa maior est maioritate potestatis toto residuo corpore ecclesiae, sicut pastor auctoritate universo grege suo.

Restat iam respondere ad cap. legimus, distinctione nonagesima tertia, ubi dicit Hieronymus quod si auctoritas quaeritur etc.¹ Ad quod respondentes dicimus quod hoc dictum Hieronymi, licet saepe et maxime inducunt illud adversarii pro se, in nullo tamen favet eis nec praeiudicat veritati positae: nam Hieronymus non loquitur ibi de auctoritate potestatis aut iurisdictionis orbis respectu ecclesiae Romanae sive apostolicae sedis, sed loquitur de auctoritate consuetudinis, quae tanto maioris auctoritatis esse dicitur quanto generalior est sive a pluribus observatur. Sicut de canonicis scripturis loquitur Augustinus et habetur in cap. in canonicis, distinctio vigesimanona, secundum quam regulam non est dubium quin consuetudo orbis maior sit consuetudine urbis, quam nec apostolica sedes servat nec observari mandavit. Quod vero Hieronymus non de auctoritate orbis respectu apostolicae sedis, sed de auctoritate consuetudinis orbis respectu urbis loquatur patet ex multis. Primo ex intentione ipsa loquentis. Loquitur enim Hieronymus contra consuetudinem quae in urbe Romana regnabat, qua quidam dyaconi praeficiebantur presbiteris. Ex qua consuetudine aliqui dyaconi per orbem sumebant occasionem praeferendi se presbyteris suis, cum tamen contraria consuetudo esset per orbem, de qua Hieronymus ad episcopum Euandrum scribens sic ait, ut patet ex textu allegati cap.: Quid mihi profers unius urbis consuetudinem, quid paucitatem de qua ortum est supercilium in ecclesiae leges vindicas? Omne quod rarum est plus appetitur. Pulegium apud Indos pipere praeciosius est, dyaconos paucitas honorabiles facit, presbyteros vero turba contemptibiles facit, haec Hieronymus. Secundo hoc idem colligitur ex gloss. cap. quae sic ait: maior est et ideo magis sequenda consuetudo generalis ut hic. Tertio potest idem colligi ex capit. Haec est fides, 24. quaestio prima, quod est ipsius Hieronymi. Ad gloss. vero inductam dicimus quod gl. illa argumentando loquitur, unde refert se ad ea quae dicit 9. quaestione tertia, nemo. Sed de hac gloss. et similibus in tertio libro, ubi de auctoritate conciliorum opitulante Deo loquendum est, plenius dicetur.