Summa de Ecclesia

Praefatis obiectionibus facile est respondere. Unde dicimus in primis quod scisma locum habet in ecclesia, sicut notissimum est ex superius dictis in primo c. Unde etiam apostolus 1. Cor. 12. inquit: Ne scisma sit in corpore, gl. 1. in ecclesia in qua debet esse unitas. Verum notandum quod cum scisma dicitur habere locum in ecclesia, non est intelligendum quod ecclesia ipsa proprie dividatur, ita quod ecclesia quae una est dividatur in plures ecclesias. Unde Cyprianus in epistola de unitate ecclesiae dicit: Unus Deus est Christus, unus et fides una et plebs in solidam unitatem concordiae glutino copulata; scindi unitas non potest, nec corpus unum discidio compaginis separari divulsis laceratione visceribus, in frustra discerpi. Haec Cyprianus. Sed hoc modo dicitur habere in ecclesia locum scisma, quia ab unitate qua omnes fideles Christi institutione divina ordinati coadunati sunt sub uno ipsius ecclesiae capite, videlicet Romano pontifice, secundum illud Ioan. 10: Erit unum ovile et unus pastor, contingit aliquem vel aliquos fideles dividi vel separari per inobedientiam pertinacem cum rebellione quadam et contradictione subeundi iudicium eius.

Secundo dicimus quod diffinitiones assignatae scismatis sunt convenientes iuxta intelligentiam superius datam. Unde dicendum est ad rationes in contrarium. ¹ Ad primam, cum dicitur quod in ecclesiam nulla cadit divisio, respondetur quod licet verum sit, ut praediximus, quod ecclesia proprie non possit dividi, cum tota in unitate consistat et in unitate divisio et discessio esse non potest, ut dicit papa Pelagius in c. scisma 24. q. 1, nihilominus ab ecclesiae unitate divisio et discessio esse potest, et talis divisio rationem scismatis constituit. Unde scisma a scissura vocatum est, non quae fiat proprie in ecclesia, sed quae fiat ab unitate ecclesiae, ut superius plenius explanavimus. ² Ad secundam, cum arguitur de tunica Christi etc., respondetur quod non ideo dicitur ecclesiae charitas sive unitas designari per inconsutilem tunicam Christi, quod nullus ab ea dividi vel separari possit, sed quia, ut dicit Aug. super Ioan. et habetur in gl., ecclesia scindi non debeat, sicut nec vestis illa scissa fuit. Unde ait: Merito vestis qua significatur ecclesia desuper contexta perhibetur, inconsutilis autem ne aliquando dissuatur, et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit. Haec ille. Nihilominus quantuncunque aliqui ab ea recedant, semper manet ecclesia, cum nulla esse non possit, ut inquit Aug. in c. Pudenda 24. q. 1. Unde ratio non procedit. ³ Ad tertiam, cum arguitur quod per peccatum fiat divisio hominis a Deo etc., et tamen non omnis peccator est scismaticus, respondetur iuxta sanctum Thom. in 2.2. q. 39. ar. 1, negando consequentiam, et ratio est, quia divisio hominis a Deo per peccatum non est intenta a peccante, sed praeter intentionem eius accidit ex inordinata conversione eius ad commutabile bonum. Sicut autem in naturalibus id quod est accidens non constituit spem, ita etiam nec in rebus moralibus, in quibus id quod est intentum est per se, quod autem sequitur praeter intentionem est quasi per accidens, et ideo divisio illa hominis a Deo per peccatum, cum non sit intenta per se a peccante, non est scisma per se loquendo, nec peccator quilibet est dicendus per se scismaticus.

⁴ Ad quartam, cum arguitur quod si illa diffinitio Hostien. esset bona, quilibet transgressor canonum esset scismaticus, respondetur negando consequentiam, et ratio est, quoniam ut supra exposuimus in primo c., diffinitio illa non loquitur de quacunque inobedientia, sed de inobedientia simpliciter et pertinaci, sicut dictum est. Et dico simpliciter, quia ut dominus Petrus de Palude dicit in 4. dist. 13, qui in uno articulo non obedit non propter hoc scismaticus statim reputatur, puta si adulteram statim non dimittit aut aliquid huiusmodi. Dico autem pertinaci, cum scilicet praecepta contemnit apostolicae sedis et iudicium eius subire recusat. Hoc autem non facit quilibet inobediens praeceptis apostolicae sedis sive quilibet canonum transgressor, et ideo non omnis transgressor canonum dicitur scismaticus.

⁵ Ad quintam, cum arguitur quod ex illa diffinitione sequatur quod omnis excommunicatus foret scismaticus, negatur consequentia. Tum quia contumacia in uno articulo non arguit simpliciter discessum ab unitate ecclesiae sive ab obedientia capitis ecclesiae, sicut nec omnis inobedientia, quemadmodum supra diximus. Tum secundo quia non in omni contumacia importatur illa pertinacia cum rebellione quae constituit scismatis rationem.

⁶ Ad sextam, cum arguitur quod principalis unitas ecclesiae attendatur respectu Christi et non Romani pontificis, respondetur negando minorem, videlicet quod non attendatur unitas ecclesiae in ordine ad summum pontificem. Pro quo notandum quod quemadmodum duplex distinguitur influxus in membra corporis ecclesiae, secundum quod in superioribus lib. 2. et c. 23. notavimus, videlicet interior secundum quem gratia et virtutes atque alia spiritualia dona membris ecclesiae infunduntur, et alter exterior qui attenditur quantum ad exteriorem gubernationem, ita dupliciter potest considerari et attendi unitas corporis ecclesiae. Uno modo quantum ad influxum interiorem, et hoc modo cum solus Christus sit caput ecclesiae, ita in ordine ad ipsum tantum attenditur unitas ecclesiae. Alio modo potest in ecclesia, quae est multitudo fidelium, attendi unitas quantum scilicet ad influxum exteriorem, et sic unitas ecclesiae attenditur in ordine ad unum qui toti ecclesiae tanquam princeps et caput loco Christi praesideat, sicut amplissime tam lib. 1. c. 6. quam 2. c. 2. praediximus, de qua unitate beatus Cypr. in c. Loquitur dominus 24. q. 1. ita dicit: Loquitur dominus ad Petrum: Ego dico tibi, quia tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam. Super unum aedificavit ecclesiam, et quamvis apostolis omnibus post resurrectionem suam parem (id est similem) potestatem tribuat et dicat: Sicut misit me pater, sic et ego mitto vos. Accipite spiritum sanctum, tamen ut unitatem manifestaret, unitatis eiusdem originem ab uno incipientem auctoritate sua disposuit. Haec Cypria. Haec autem unitas quae attenditur penes principalem Christi vicarium non est dicta principalis respectu illius quae est in ordine ad Christum, sed respectu illius particularis unitatis quae est membrorum ad invicem, sicut in primo c. est expositum. Quod dicitur mortuo papa adhuc ecclesia manet una, non obviat, quoniam licet actualis habito totius ecclesiae ad hanc personam papae deficiat per mortem huius personae, semper tamen manet ad apostolicam sedem quae nunquam moritur, ut habetur extra de rescrip. c. Gratiosae et habitualis ad personam eligendam, sicut de hac re plenius diximus in 2. lib. c. 8. ⁷ Ad septimam, cum arguitur quod non magis dicenda sit ecclesia haec pars quam illa etc., respondetur quod assumptum est falsum, quoniam cum ecclesia una sit et scindi non possit, et unitas eius, ut supra expositum est, consideretur ex ordine per obedientiam ad unum caput et rectorem eius, illi soli dicendi sunt ecclesia Christi in quibus manet ordo ille obedientiae ad illum rectorem vices Christi gerentem. Alii vero ab huiusmodi unitate se dividentes non possunt dici ecclesia Christi, quod clarissime nobis sanctus Cyprianus testatur in epistola ad Magnum, ita dicens: Dominus insinuans nobis unitatem de divina auctoritate venientem ponit et dicit: Ego et pater unum sumus. Ad quam unitatem redigens ecclesiam suam denuo dicit: Et erit grex unus et unus pastor. Si autem grex unus est, quomodo potest gregi annumerari qui in numero gregis non est? Item in epistola ad Florentium dominus quoque in evangelio, cum eum loquentem discipuli derelinquerent, conversus ad duodecim dixit: Nunquid et vos vultis ire? Respondit ei Petrus dicens: Domine, ad quem ibimus? Verbum vitae aeternae habes, et nos credimus et cognovimus quia tu es filius Dei vivi. Loquitur illic Petrus, super quem aedificata fuerat ecclesia, ecclesiae nomine docens et ostendens quia etsi contumax ac superba obedire nolentium multitudo discedat, ecclesia tamen a Christo non recedit, et illi sunt ecclesia plebs sacerdoti adunata et pastori suo grex adhaerens. Unde scire debes episcopum in ecclesia esse, et ecclesiam in episcopo, et qui cum episcopo non est in ecclesia non est, quod etiam ponitur 7. q. 1. Ad idem est beatus Aug., qui ut deducit papa Pelagius in c. Pudenda 24. q. 1. ita dicit: Si nullo modo potest dici ecclesia ubi scisma est, restat, ut quoniam ecclesia nulla esse non potest, ea sit quam in sedis apostolicae per successiones episcoporum radice constitutam hominum nullorum malitia ullo modo valeat extinguere. Item idem Pelagius in c. Scisma, ad summam: aut illos esse ecclesiam creditis, et cum duae ecclesiae esse non possint nos, quod absit, scismaticos iudicabitis, aut si veram in apostolicis sedibus esse constat ecclesiam et illos ab unitate divisos cognoscite, et communionis quaestionem esse sublatam, quam veram nisi in unitate constat esse non posse. Noli ergo quasi nulla scismaticorum et ecclesiae differentia sit velle indifferenter utrorumque sacrificiis satiari. Non est Christi corpus, scilicet quod ad effectum quod scismaticus conficit, si veritate duce dirigimur. Nec enim divisum esse Christum poterit quisquam sine apostoli reprobatione confingere. Unam autem, ut saepe dictum est, quae Christi corpus est, constat esse ecclesiam, quae in duo vel plura dividi non potest. Simul enim cum ab ea quisque discesserit ecclesia esse desistit. Ad illud vero quod arguebatur quod maneret maneret eadem fides, respondetur quod non sufficit fides sola informis ad hoc quod quis in ecclesia Christi esse dicatur, sed requiritur quod maneat in unitate ecclesiae quae attenditur in ordine ad caput ecclesiae, et ita quod subsit iuxta Christi ordinationem capiti ecclesiae quod est Romanus pontifex. Unde beatus Cypr. in epistola, et habetur in c. Denique 7. q. 1. Quod vero eundem quem nos Deum patrem, eundem filium, eundem Spiritum sanctum nosse scismatici dicuntur, nec hoc adiuvare tales potest. Nam et Chore et Dathan et Abyron cum sacerdote Aaron et Moyse eundem Deum noverant pari lege et religione viventes; unum verum Deum, qui colendus atque invocandus fuerat, invocabant. Tamen quia loci sui ministerium transgressi contra Aaron sacerdotem, qui sacerdotium legitimum dignatione Dei atque ordinatione perfecerat, sacrificandi sibi licentiam vendicaverunt, divinitus percussi poenas statim pro illicitis conatibus rependerunt, nec potuerunt rata esse et proficere sacrificia irreligiose et illicite contra ius divinae dispositionis oblata. Haec ille. Quocirca beatus Hieron. huic sententiae favet, scribens ad Damasum papam, et habetur in c. Quoniam vetus oriens 24. q. 1: Cum successore piscatoris et discipulo Christi loquor, ego nullum praemium nisi Christum sequens beatitudini tuae id est cathedrae Petri communioni consentior ⁸, super illam petram fundatam ecclesiam scio; quicunque extra hanc domum agnum comederit, profanus est; si quis in archa Noe non fuerit, peribit regnante diluvio; et infra: quicunque tecum non colligit, spargit; hoc est, qui Christi non est, antichristi est. Item huius sententiae est beatus Ambrosius super epistolam ad Thim. c. 3: Scribo tibi ut scias quomodo ecclesia ordines quae est domus Dei, ut cum totus mundus Dei sit ecclesia, tamen domus eius dicatur cuius hodie rector est Damasus. Mundus nanque praevaricationis est diverso turbatus errore, ideo illic necesse est dicatur esse domus Dei et veritas ubi secundum voluntatem sua timetur. Ad dictum autem Hier. dicentis: Ibi ecclesia ubi fides, respondetur, ut dictum est, quod verum est dum tamen ab unitate ecclesiae non recedatur. Vel dicendum quod intelligitur de fide nedum ad Deum, sed etiam quo ad ecclesiam, erga quam fidem, id est fidelitatem, scismatici servare non tenentur, qui ab unitate ecclesiae membra eius dividi patiuntur, ut in c. Advocavit 24. q. 1. ⁹ Ad octavam rationem respondetur negando minorem, videlicet quod in nomine Christi possent dici congregati quicunque sunt diuisi ab unitate ecclesiae et obedientia vicarii Iesu Christi. Unde in c. Audivimus 24. q. 1. dicit Alexander secundus: Christus non habitat in cordibus eorum qui superbae singularitate secuti a corporis Christi compage semetipsos abrumpunt. Unde beatus Cyprianus, quia praefatae auctoritatis vana interpretatione tempore suo quidam scismatici decipiebantur, respondit hoc modo: ¹⁰ Comptores evangelii atque interpretes falsi extrema ponunt et superiora praetereunt, partem memores et partem subdolo comprimentes, ut ipsi, sicut ab ecclesia scissi sunt, ita capituli unius sententiam scindunt. Dominus enim cum discipulis suis unitatem suaderet et pacem, dico inquit vobis: Quia si duo ex vobis convenerint in terra de omni re quaecunque petieritis, continget vobis a patre meo qui in caelis est. Ubicunque enim duo fuerint aut tres collecti in nomine meo, ego sum cum eis; ostendit non multitudini, sed unanimitati deprecantium plurimum tribui. Si duo, inquit, de vobis convenerint in terra etc. Unanimitate prius posuit, concordiam pacis ante praemisit, ut ita conveniat vobis fideliter et firmiter docuit. Quo modo autem potest ipse cum alio convenire qui cum corpore ipsius Ecclesiae et cum universa fraternitate non convenit? Quomodo autem possunt duo aut tres in nomine Christi colligi quos constat a Christo et ab eius evangelio separari? Haec Cyprianus in capitulo Alienus 24. quaest. 1.