Summa de Ecclesia

Postquam explicavimus quibus modis iudicio nostro non competat Romano pontifici iure papatus iurisdictionem habere in temporalibus, iam perscrutandum est quod secundo loco polliciti sumus, videlicet qualiter sibi competat. Dicimus autem quod Romanus pontifex licet non habeat potestatem regulariter sive directe ita plenam in temporalibus sicut in spiritualibus: nihilominus etiam habet potestatem in temporalibus ex consequenti et hoc proprio iure quantum scilicet necessarium est ad conservationem rerum spiritualium ad directionem fidelium in salutem aeternam et ad correctionem peccatorum et conservandam pacem in populo Christiano. Quod manifeste atque irrefragabiliter ex multis demonstramus, pro quo duodecim propositiones tanquam duodecim testimonia veritatis huiusmodi ponemus. ¹ Romanum pontificem potestatem et iurisdictionem iure papatus sui habere in temporalibus aliquo modo colligitur ex eo quod eius principatus directivus et praeceptivus sit potestati seculari in administratione sui officii secundum exigentiam finis ultimi qui est ipsa beatitudo suprema ad quam omnes fideles dirigendi sunt. Quod sic ratione ostenditur. In omnibus artibus et potestatibus ordinatis ars sive potestas ad quam pertinet ultimus et principalis finis est praeceptiva et imperativa omnium aliarum artium sive potestatum quarum fines ad finem illius ordinantur sicut habetur 1. Ethic. Praeterea patet quia finis praecipit et dominatur atque legem imponit his omnibus quae sunt ad finem, ut secundum exigentiam finis debito ordine se coaptent et ad invicem ordinentur secundum uniuscuiusque mensuram et modum, sed proprius finis qui intenditur per principatum papalem est felicitas suprema ad quam ordinatur homo per virtutes theologicas, finis autem quem intendit potestas secularis est felicitas polytica ad quam ordinatur homo per virtutes morales, sed nulli dubium quin finis spiritualis potestatis potior superior ac principalior sit fine ad quem dirigit et tendit potestas secularis, unde ista ordinatur ad illam: ergo potestatis spiritualis et maxime papae qui est universalis dux et rector populi Christiani est dirigere et regulare, praecipere atque leges dare potestati seculari quibus in administratione sui officii dirigatur in finem ultimum felicitatis aeternae. Et secundum hoc Romanus pontifex se habet ad reges et principes tanquam architectonicus ad artifices. Ille enim propter quid et regulas iudicandi scit, isti autem scilicet artifices mechanici tanquam experti in multis ipsum quia sciunt, propter quid autem ignorant, propter quod debet illis papa leges dare secundum quas debent iurisdictionem suam exequi et populum regere in ordine ad beatitudinem supernaturalem. Unde beatus Aug. hanc potestatem cognoscens et admirans in beato Petro apostolo in sermone quodam apostolorum Petri et Pauli qui incipit Fortis et humilis, ita inquit. O mira potentia et Ineffabilis gratia Salvatoris quis plebium piscatorem apostolorum facile crederet principem et regibus obsistere reges sanctificare regnis omnibus impetrare mundum refrenare legibus daemones calcare pedibus iubere virtutibus caelum hominibus aperire cum vellet claudere cum placeret immortale regnum conversis donare negare perversis merita mundi cognoscere culpas et crimina hominibus relaxare. Haec ille. Propter hanc rationem diximus supra primo libro huius summae c. 90. quod potestas temporalis sive secularis in populo Christiano dependebat quodammodo triplici genere causalitatis a potestate spirituali scilicet efficientis formalis et finalis, unde ibi plene. Hac argumentatione usus videtur Innocentius tertius in c. Solitae de maio. et obe. ubi scribens Imperatori Constantinopolitano ita dicit. Potuisses autem praerogativa sacerdotii ex eo intelligere potius quod est dictum non a quolibet sed a Deo, non regi sed sacerdoti, non de regia stirpe sed de sacerdotali prosapia descendenti de sacerdotibus videlicet qui erant in anathot. Ecce constituit te super reges et regna ut euellas et dissipes aedifices et plantes. Ex quibus omnibus patet quod veraciter Romanus pontifex apicem habeat potestatis tam spiritualis quam secularis, vel temporalis licet temporalis non in omnibus secundum eundem modum, secundum quem habetur a principe seculari, sed modo digniori superiori et perfectiori, non enim sic habet eam ut exerceat eius opera immediate nisi in aliquibus casibus qui tanguntur inferius, sed agit opera eius meliori modo ¶ imperando dirigendo et regulando et ad suum finem operibus eius utendo. ² Secunda propositio. Romanum pontificem iure vicariatus sui habere in temporalibus iurisdictionem suam aliquo modo ostenditur ex eo quod omnium fidelium generaliter est a Deo pastor constitutus, dicente domino beato Petro et in eo successori suo. Pasce oves meas. Ioan. ult. Super quo verbo dicit glo. sic. Pascere est oves credentes ne a fide deficiant confirmare, terrena subsidia si necesse est subditis providere et exempla virtutum cum verbo praedicationis impendere, adversariis obsistere errantes subditos corrigere. Haec glossa. Clarum est autem quod pascere gregem dominicum terrena subsidia si necesse est subditis providendo adversariis resistendo et errantes corrigendo non solum exigit in pastore spiritualem potestatem, sed etiam temporalem. Unde cum concesso alicui aliquo officio, aut regimine censeantur etiam concessa sine quibus officium sive regimen recte expediri non potest, de officio dele. c. 1. et ca. Praeterea manifestum est quod Romanus pontifex apicem potestatis secularis aliquo modo dicendus sit habere. Hac argumentatione usus videtur fuisse Innocentius tertius in ca. Solitae de maio. et obe. ubi ad ostendendum Imperatori Constantinopolitano quod iure poterat eum reprehendere et increpare ita ait. Nos autem etsi non increpando scripsimus potuissemus tamen rationabiliter increpare, nobis enim in beato Petro sunt oves Christi commisse dicente domino. Pasce oves meas, non distinguens inter has oves et alias ut alienum se a suo demonstraret ovili qui Petrum et successores ipsius magistros non recognosceret et pastores. Haec ille. Ex cura ergo pastorali quam Romanus pontifex habet super omnes fideles cuiuscunque status dignitatis vel conditionis existant statim datur intelligi quod apicem non tantum spiritualis potestatis sed etiam temporalis aliquo modo habere dicendus sit. Tertia propositio. Romanum pontificem temporalem etiam iurisdictionem iure principatus sui ostenditur habere exeo quod omnis potestas se extendit ad cognoscendum de omnibus peccatis, non solum de his quae sunt contra articulos fidei et sacramenta in quibus principaliter Christiana fundatur religio, sed etiam de omnibus peccatis mortalibus circa quascunque actiones personales etiam seculares commissis. Quod ratione ostenditur et auctoritate. Ratione sic. Cuius est finem considerare eius est iudicare de his quae debent ad finem ordinari, quia ratio eorum quae ordinantur ad finem ex fine sumitur, sicut enim ad intendentem in aliquem finem spectat eligere ea quae sunt congrua fini, ita tollere ea quae finis consecutioni impedimenta praestant sicut patet in medico cuius non solum est iudicare et providere de adiuvantibus ad salutem quam inducere intendit, sed etiam removere ea quae impediunt, et similiter ita est in aliis, sed ita est quod corpus ordinatur ad animam etiam secundum gentiles philosophos et temporalia ordinantur ad spiritualia, et omnes actiones Christianorum debent ordinari ad consequendum vitam aeternam tanquam nostrum finem ultimum secundum fidem catholicam nobis expositam. Ergo cuius vel quorum est considerare de salute animarum et de spiritualibus sicut est praelatorum cura et regimen animarum habentium, ut sunt papa archiepiscopi et episcopi, eorum est iudicare de actionibus spiritualibus hominum per quas possunt deviare a salute sua peccando circa quamcunque materiam sive contra articulos fidei sive sacramenta sive contra bonos mores peccando in seipsum, vel proximum verbo, vel facto seu quocumque alio modo. Secundo modo patet idem auctoritate domini Matth. 18. ubi sic dicitur. Si peccaverit in te frater tuus corripe eum inter te et ipsum, si te audierit lucratus es fratrem tuum, si te audierit adhibe tecum unum vel duos testes³, ut in ore duorum vel trium stet omne verbum, quod si non audierit dic ecclesiae, si vero ecclesiam non audierit sit tibi sicut ethnicus et publicanus, id est excommunicatus. Et constat quod loquitur de iurisdictione ecclesiae quam habent praelati, nam ibidem subditur. Amen dico vobis quaecumque alligaveritis super terram erunt ligata et in caelo ergo sine ulla dubitatione ad praelatos ecclesiae et maxime ad praelatum praelatorum pertinet iure sibi a Deo collato recognoscere et iudicare de peccato quocumque. Unde beatus Paulus excommunicavit fornicatorem notorium ut legitur 1. Corinth. quinto. Cum ergo peccata huiusmodi contingant circa actiones personales hominum et contractus eorum etiam in temporalibus de omnibus his pertinet ad ecclesiam iudicare maxime si attendetur actio per modum iniuriae vel cuiuscumque alterius peccati tam inter laicos quam inter clericos vel inter clericum et laicum quicumque eorum sit actor vel reus. Nec potest dici in praedictis quod reus trahatur extra forum suum, quia omnes Christiani inquantum Christiani sunt pertinent ad forum ecclesiae, et hoc est quod expresse dicitur in ca. 1. q. 1. quaecunque ubi sic dicitur Quaecunque contentiones inter Christianos ortae sunt ad ecclesiam deferantur et ab ecclesiasticis viris terminabuntur, et si obedire noluerint quousque obediant a liminibus ecclesiae excludantur, haec ibi. Praeterea nec propter hoc impeditur principum secularium iurisdictio. Tum quia ecclesia non impedit quin potestas secularis exerceat iudicium suum in reum secularem si ad iudicium suum sit evocatus. Est enim in optione actoris evocare reum ad hoc vel illud iudicium, et non ad utrumque simul. Tum secundo quia multae actiones sunt pure seculares quae cum respectum non habeant ad finem ultimum, aut promovendo, aut impediendo ad principes seculares tantum pertinent sicut de feudis et possessionibus et non ad ecclesiam, ut in cap. Novit. extra de iudi. Tum tertio, quia alia correctionis censura utitur ecclesiasticus iudex et alia iudex secularis quarum utraque est populo Christiano ad correctionem vitiorum necessaria. Est verum quod dicit dominus Durandus quamvis hoc sit ius ecclesiae sibi a Deo collatum tamen ipsa non semper uti isto iure nec ubique partim ad vitandum scandalum ne putaretur quod ecclesia magis quaereret emolumentum pecuniae aut gloriae temporalis quam correctionem vitiorum, partim propter audaciam aliquorum tyrannorum in quorum terris plures ecclesiae sunt fundatae qui propter suam violentam potentiam non permiserunt ecclesiam uti iure suo. Hac argumentatione est usus papa Innocentius tertius in cap. Novit. extra de iudi. ubi scribens praelatis regni Franciae et ostendere volens quod dominus rex Franciae non debebat sibi reputare ad iniuriam in controversia quae erat intra eum et regem Angliae apostolico iudicio se submittere ita dicit. Nullus qui sit sanae mentis ignorat quin ad nostrum iudicium spectat de quocumque mortali peccato corripere quemlibet Christianum, et si correctionem contempserit per districtionem ecclesiasticae censurae coercere. ⁴ Quarta propositio. Romanus pontifex videtur iurisdictionem etiam in temporalibus habere, quia non solum principes seculares circa usum suae iurisdictionis delinquentes potest per censuram ecclesiasticam coercere, verum etiam eos notabiliter negligentes a dignitate deponere. Haec propositio patet in cap. Alius decimaquinta q. 6. ubi Gelasius papa Imperatori Constantino ita scribit. Alius item pontifex Zacharias scilicet regem Francorum non tam pro suis iniquitatibus quam pro eo quod tantae potestati erat inutilis a regno deposuit et Pipinum Caroli Imperatoris patrem in eius loco substituit, omnesque Francigenas a iuramento fidelitatis absoluit. Haec ille. Pro cuius propositionis pleniori intellectu est considerandum iuxta dominum Petrum de Palude in tractatu suo de potestate ecclesiastica quod licet papa non habeat confirmare omnem regem qui consensu populi a principio regimen sumpsit: nihilominus potest omnem talem deponere non solum propter haeresim aut scisma, aut aliquod crimen intolerabile in populo, sed etiam propter insufficientiam, utpote si idiota sensu vel impotens viribus in regno praeesset, propter cuius insufficientiam regnum fidelium periclitaretur, talis certum est quod quia demeretur deponi, quia bonum commune est praeferendum privato, debet deponi per superiorem, et quia illi de regno sive sint proceres sive alii sunt inferiores eo, et inferior non potest iudicare superiorem. Ideo non potest ab eis deponi, sed quia papa est superior eo in spiritualibus et per consequens in temporalibus inquantum necesse est pro bono spirituali conservando ipsius et aliorum et ad minus ratione delicti et ille sana conscientia non potest retinere regnum ad quod est insufficiens et indignus per consequens papa potest eum monere ut regno cedat quod sine peccato non potest retinere, quod si nolit facere excommunicet eum, quia ad officium papae spectat de quocumque peccato mortali corripere quemlibet Christianum, et si correctionem contempserit per districtionem ecclesiasticam coercere de iudi. cap. Novit quod si in excommunicatione perseveret potest ut dictum est deponere et subditos eius ab eius subiectione absolvere sicut scismaticum propter contumaciam et inobedientiam pertinacem. Et ex hoc etiam quia excommunicatus legitimis actibus et officiis publicis non debet fungi et scismatici cingulo militiae sunt nudandi 19. q. 1. qui contra 15. q. 6. cap. penultimo. Sed si proceres sive electores praedicti non meruerunt perdere ius eligendi non potest sine eis papa alium substituere. Haec ille. Verum glo. super illud c. Alius exponens, a regno deposuit, dicit 1. proceribus deponentibus consensit omnino falsa videtur: quoniam contradicit textui et intentioni Pelagii qui inducit illud ca. ad ostendendum excellentiam potestatis papalis quae non ostenditur per hoc quod dicitur consensisse proceribus deponentibus nisi consensus ille intelligatur dando auctoritatem. Unde dominus Petrus de Palude ubi supra dicit quod illud quod dicit glo. consensit, intelligendum sit quo ad institutionem quae per proceres fieri potuit, sed depositio auctoritate papae et non procerum facta fuit quae a solo superiore fieri potuit, sed electio potuit ab inferioribus fieri. Confirmatur etiam propositio praedicta exemplo Innocentii quarti qui regi Portugalliae qui prodigus et dilapidator erat et ecclesias monasteria pia loca et personas ecclesiasticas viduas pupillos et orphanos gravabat et gravari sinebat, dedisse adiutorem et sibi administrationem regni interdixisse legitur ut in cap. grandi. de suppl. neg. praela. lib. 6. Et sic sacerdos apostolicus se habet ad reges et principes sicut architectus civilis ad alios artifices in civitate, ut inquit Henricus de Gandavo quodlibeto 6. art. 23. sicut enim architectonicis est praecipere qui et quales debent exercere scientiam medicinalem rhetoricam et sic de aliis in civitate et quosdam admittere et quosdam repellere, sic sacerdos apostolicus debet considerare qui et quales regna et principatus regere debeant et bonos honorare malos autem et male gerentes deponere et alios loco illorum substituere. Haec ille. De hac conclusione talis est domini Vlrici in summa sua sententia, ait enim. Si rex esset manifeste haereticus, vel si interpellatus ab ecclesia negligeret, nihilominus regimen regni sui quantum ad ea quae sunt fidei scilicet si non intenderet extirpationi haereticorum potest ab ecclesia deponi a regia dignitate. Haec ille.

⁵ Quinta propositio. Romanum pontificem inde iurisdictionem temporalem habere manifeste ostenditur quod non modo excommunicare potest seculares principes sed etiam ipsis in contumacia perseverantibus subditos eorum a sacramento absolvere ne eis fidelitatem observent. Haec propositio patet ex canone Gregorii 7. in synodo praesidentis qui habetur in ca. Nos sanctorum 15. q. 6. et ex canone Urbani 2. in ca. Iuratos eadem causa et quaestione.

⁶ Sexta propositio. Romanum pontificem habere iurisdictionem in temporalibus ex eo ostenditur quod utrumque gladium habere dinoscitur. Quod autem gladius materialis quodammodo ad Romanum pontificem pertineat patet Ioan. 18. ubi dicit Christus Petro. Converte gladium tuum in vaginam, quod verbum pertractans devotissimus Bernardus ad Eugenium papam sic inquit. Quid tu denuo gladium usurpare tentas quem semel iussus es ponere in vaginam quem tamen qui tuum negat non satis videtur mihi attendere verbum domini dicentis. Converte gladium tuum in vaginam Ioan. decimo octavo, et Matth. 16. Tuus ergo etsi ipse tuo forsitan nutu etsi non tua manu evaginandus, alioquin si nullo modo ad te pertineret et de his dicentibus apostolis. Ecce gladii duo hic non respondisset dominus satis est sed nimis est. est, uterque. Ergo ecclesiae et spiritualis gladius et materialis, sed is quidem pro ecclesia ille vero etiam ab ecclesia exercendus, ille scilicet sacerdotis, is militis manu, sed sane ad nutum sacerdotis et iussu Imperatoris. Haec ille. Nutus vero dicitur non tantum exhortatio sed etiam dispositio, unde Leo papa 4. ut in c. Ergo 23. q. 8. contra Saracenos iubet populum congregari et eis ad littus maris occurrere. Item in ca. Hortatu ea. cau. et q. Hortatu et precibus Adriani papae exhortatus Carolus rex contra Longobardos bellum suscepit. Ad idem beatus Greg. quosdam hortatur nobiles, ut milites congregent contra hostes et arma viriliter praeparent, ut in ca. Quidem ea. cau. et q. Item in registro etiam legitur quod beatus Gregorius civibus Tusciae, ut contra Longobardos arma pararent mandavit et militantibus stipendia decrevit. Quod etiam huius gladii materialis dispositio licet non materialis exercitatio conveniat clericis sanctus Thomas in 2. 2. q. 40. art. 2. declarat ita dicens. Omnis persona vel ars, vel virtus ad quam pertinet finis habet disponere de his quae sunt ad finem: bella autem carnalia in populo fideli sunt referenda sicut ad finem ad bonum spirituale divinum cui clerici deputantur, et ideo ad clericos pertinet disponere et inducere alios ad bellandum bella iusta. Haec sanctus Thomas. Pertinebit ergo dispositio etiam auctoritate gladii materialis adversus infideles haereticos scismaticos et tyrannos maxime ad Romanum pontificem qui dux et pastor et pugil est populi Christiani. Hac argumentatione utitur papa Bonifacius octavus in extravaganti sua. Unam sanctam, ubi sic ait. In hac equidem scilicet Romani pontificis potestate duos esse gladios spiritualem scilicet et temporalem euangelicis dictis instruimur. Nam dicentibus apostolis ecce duo gladii, etc. sicut prius inductum est de Bernardo sequitur. Oportet autem gladium esse sub gladio et temporalem auctoritatem spirituali subiici potestati, nam cum dicit apostolus, non est potestas nisi a Deo quae autem a Deo sunt ordinata sunt, non autem ordinata essent nisi gladius esset sub gladio et tanquam inferior reduceretur per alium ad supremam, nam iuxta beatum Dionysium lex divinitatis est infima per media in suprema reduci.

⁷ Septima propositio. Romanus pontifex iure divino habere videtur iurisdictionem temporalem aliquo modo videlicet nobiliori et excellentiori quam potestates seculares: quoniam ad eum iure summi sacerdotii spectat declarare diffinire et iudicare dubia et ambigua circa quascumque actiones hominum personales quae inter iudices inferiores sive clericos sive seculares variantur. Hoc probat Innocentius tertius in c. Per venerabilem extra qui fi. sint legi. Ex sacra scriptura ita dicens. Non solum in ecclesiae patrimonio super quo plenam in temporalibus gerimus potestatem, verum etiam in aliis regionibus certis causis inspectis temporalem iurisdictionem causaliter exercemus non quod alieno iuri praeiudicare velimus, sed quia Deuteron. 17. continetur. Si difficile et ambiguum apud te iudicium esse prospexeris inter sanguinem et sanguinem, causam et causam, lepram et non lepram et iudicium intra portas videris variari veniens ad sacerdotes Leuitici generis et ad iudicem qui fuerit illo tempore qui iudicabunt iudicii veritatem, et facies quaecumque dixerint tibi qui praesunt loco quem elegerit dominus sequerisque eorum sententiam qui autem superbierit nolens obedire sacerdotis imperio qui eo tempore ministrat domino Deo tuo decreto iudicis moriatur. ⁸ Octava propositio. Romanus pontifex iurisdictionem habet temporalem ex consequenti adiunctam spirituali eo quod occurrente casu evidentis necessitatis pro defensione fidei contra haereticos, aut contra invasionem paganorum iure principatus sui quia caput est omnium fidelium et pater potest exigere decimas, vel decimatas portiones a singulis fidelibus secundum tamen debitam proportionem ne aliqui sine ratione plus gravarentur quam alii ad succurrendum communi ecclesiae necessitati, et possit rebelles contradicentes per censuram ecclesiasticam compellere. Quod ratione probari potest sic. Quilibet Christianus ex perfectione Christianitatis sive Christianae religionis tenetur honorare patrem et matrem non solum reverentiam exhibendo, sed etiam necessaria ministrando et si necesse fuerit pro eorum salute omnia temporalia exponendo. Et si in hoc patre et matrem carnales debeat honorare: multo fortius spiritualem scilicet Christum et eius Vicarium et matrem ecclesiam quando necessitas incumbit periculosa ecclesiae sive Rom. pont. si pro salute eius indigeat bonorum temporalium administratione quilibet Christianus requisitus subvenire et assistere tenetur. Ubi considerandum quod fideles non solum tenentur subvenire Romano pontifici in necessitatibus incumbentibus pro bono totius universalis ecclesiae, sed etiam in necessitatibus status sui apostolici et personae, cum enim sit princeps totius universitatis Christianae multis opus habet. ⁹ Nona propositio. Romanus pontifex arguitur habere temporalem iurisdictionem, quia ipse iure suo legitimat ad seculares honores et dignitates, ut habetur in ca. Per venerabilem extra qui fil. sint legi. ubi papa ita loquitur nobili N. Montispessolani. Per venerabilem fratrem nostrum A. relaten. archiepiscopum tua nobis humilitas supplicavit ut filios tuos legitimationis dignaremur titulo decorare quatenus eis quo minus succederet natalium obiectio non noceret. Quod autem super hoc apostolica sedes plenam habet potestatem ex illo arguitur quod diversis causis inspectis cum quibusdam minus legitime genitis non naturalibus tantum, sed adulterinis etiam dispensavit, sic ad actus spirituales illos legitimas ut possent in episcopos promoveri, ex quo verisimiliter creditur et probabiliter reputatur ut eos ad actus legitimare valeat seculares.

¹⁰ Decima propositio. Romanus pontifex arguitur inde habere iurisdictionem temporalem, quia ipse iure pontificatus sui negligentibus dominis temporalibus facere iustitiam subditis suis iniuriam patientibus potest supplere negligentiam illorum et iustitiam reddere quibuscumque subditis negligentium dominorum. Ista propositio colligitur manifeste ex Innocentio tertio de foro competenti cap. Licet ubi Innocentius ita loquitur Vercellensi episcopo. Mandamus si quando a laicis Vercellensibus litteras super rebus praecipue quae forum seculare contingunt a sede apostolica contigerit impetrari eas surreptitias appellatione omissa decernas auctoritate nostra irritas et inanes dummodo consules et commune de se conquerentibus in iudicio seculari exhibeant iustitiae complementum. Haec ibi. Super quo glo. dicit. Iste casus est in quo iudex ecclesiasticus potest immiscere se iurisdictioni seculari cum iudex secularis negligens sit facere iustitiam. Plane cum teste beato Augustino 4. de civitate Dei remota iustitia regna non sint nisi latrocinia magna, spectat ad Romanum pontificem ne iustitia pereat. ¹¹ Undecima propositio. Romanum pontificem habere potestatem et iurisdictionem temporalem inconvincibili testimonio arguitur ex eo quod imperium Romanum a Graecis transtulit in Germanos, et potestatem ac ius eligendi regem imperatorem postmodum certis principibus contulit, sicut manifeste testatur Innocentius tertius in cap. Venerabilem extra de elect. sic dicens. Cum ad eos, scilicet principes ius et potestas huiusmodi ab apostolica sede pervenerit quae Romanum imperium in personam Caroli a Graecis transtulit in Germanos ubi dicit glo. Legimus in chronicis quod cum Romana ecclesia opprimeretur ab Astulpho rege Longobardorum petiit auxilium a Constantino et Beroe filio eius Imperatoribus Constantinopolitanis, et cum nollent patrocinari ecclesiae Stephanus papa secundus natione Romanus transtulit imperium in Carolum magnum qui fuerat filius Pipini quem Zacharias praedecessor eius substituerat loco regis Francorum quem deposuerat, de quo 15. q. 6. ca. Alius. Haec glo. ¹² Duodecima propositio. Romanus pontifex arguitur habere iure suo iurisdictionem temporalem in radice: quia vacante imperio ipse habet iurisdictionem in temporalibus ut in ca. Licet de foro competent. dicit Innoc. 3. et in glo. etiam notatur. Et est hodie declaratum extra de re iudi. pastoralis in clem. Et ex hoc clare patet quod papa iure suo iurisdictionem habeat temporalem, quia alias executionem in praedicto casu et in aliis non haberet nisi ei concederet imperator.

¹³ De potestate quam habet circa infideles sit ista 13. propositio. Papa potest auferre dominium sive ius quodcumque quod habent infideles praelationis super fideles. Ista propositio est beati Thom. in secunda secundae quaest. 10. art. 10. ita dicentis. Considerandum quod dominium et praelatio introducta sunt ex iure humano: distinctio autem fidelium et infidelium ex iure divino, ius autem divinum quod est ex gratia non tollit ius humanum quod est ex naturali ratione. Distinctio fidelium et infidelium secundum se considerata non tollit dominium et praelationem infidelium supra fideles, potest tamen iuste per sententiam vel ordinationem ecclesiae auctoritatem Dei habentis tale ius dominii vel praelationis tolli, quia infideles merito suae infidelitatis merentur potestatem amittere supra fideles qui transeunt in filios Dei. Sed hoc quidem ecclesia quandoque facit quandoque non facit. In his enim infidelibus qui temporali subiectione subiiciuntur ecclesiae et membris eius hoc ius ecclesia statuit ut patet in cap. Mancipia, et ca. Constitutionem dist. 54. quae ambo sunt Gregorii papae ut servus Iudaeorum factus Christianus a servitute liberetur nullo precio dato si fuerit vernaculus id est in servitute natus. Similiter si infidelis existens fuerit emptus ad servitium sive causa serviendi: si autem fuerit emptus ad mercationem sive causa mercimonii puta ut venderet eum alteri tenetur eum exponere ad vendendum infra tres menses nec iniuriam facit ecclesia quia cum ipsi Iudaei sint servi ecclesiae, ecclesia potest disponere de rebus eorum, sicut etiam principes seculares multas leges ediderunt erga suos subditos in favorem libertatis: in illis vero infidelibus qui temporaliter ecclesiae non subiacent praedictum ius ecclesia non statuit licet posset instituere de iure et hoc facit ad scandalum vitandum sicut et dominus Matth. 18. dicit quod poterat se a tributo excusare quia liberi sunt filii: sed ideo mandavit tributum solvi ad scandalum vitandum. Ita etiam Paulus cum dixisset 1. ad Tim. 5. quod servi suos dominos honorarent subiunxit ne nomen domini de doctrina blasphemetur. Haec sanctus Thom. ¹⁴ Decimaquarta propositio. Papa ostenditur habere potestatem in temporalibus quia potest punire Iudaeos fore facientes tam poena temporali quam etiam indirecte poena spirituali. Ista propositio manifeste habetur primo in c. Postulasti, extra de Iudaeis, ubi Innocentius mandat quendam Iudaeum qui manus violentas iniecit in quendam clericum poena pecuniaria puniri; et clerico laeso satisfactionem congruam temporalem fieri; quod si non fecerit Christianis praecipit ne cum praetato Iudaeo antequam satisfaciat praesumant commercia exercere: ubi glossa dicit. Excommunicantur indirecte Iudaei. Secundo idem colligitur ex cap. Saepe 28. q. 1. ubi ex concilio Toletano praecipitur, ut Iudaei qui consortia cum Christianis non vitaverint publicis caedibus deputentur.

¹⁵ Decimaquinta propositio. Papa arguitur habere iurisdictionem in temporalibus: quia potest principes apostatantes a fide privare dominio temporali quod habent super fideles. Ista propositio licet pateat ex his quae dicta sunt in quarta propositione nihilominus sic ostenditur ex dictis sancti Thomae 2. 2. q. 12. art. ult. sic dicentis. Ad ecclesiam autem non pertinet punire infidelitatem in illis qui fidem nunquam perceperunt: secundum apostoli 1. ad Cor. 5. Quid enim mihi de his qui foris sunt iudicare? Sed infidelitatem illorum qui fidem prius ceperunt potest sententialiter punire, et communiter in hoc puniuntur quod subditis fidelibus dominari non possunt: hoc enim vergere posset in magnam fidei corruptionem: quia ut dicitur Prouer. 6. Homo apostata in corde suo machinatur malum, et iurgia seminat intendens homines separare a fide; et ideo quanto citius aliqui per sententiam denunciantur excommunicari propter apostasiam a fide, ipso facto ipsi subditi sunt absoluti a dominio eorum et iuramento fidelitatis quo eis tenebantur, haec sanctus Thomas. Hoc etiam colligitur ex ca. Absolutos, extra de haereticis, et ex ca. Nos sanctorum, et ca. Iuratos 15. q. 6.

¹⁶ Decimasexta propositio. Papa ostenditur habere etiam in temporalibus iurisdictionem, quia potest contra infideles, haereticos aut tyrannos contumeliosos fidei Christianae aut occupatores bonorum ecclesiae aut perturbatores pacis et quietis populi Christiani indicere bellum: non quidem ut occidant, uulnerent vel mutilent, sed ut fidem defendant, ecclesiam et patriam liberent et terram ab infidelibus occupatam reducant ad Christum, et super hoc potest licite et iuste dare indulgentias magnas arma ad hoc sumentibus. Haec propositio satis patet tam auctoritatibus quam ratione ex his quae inducta sunt circa sextam propositionem.