Summa de Ecclesia

¹

RELIQUUM est explicare quid veritatis aut falsitatis adversariorum suppositio 6. contineat, et ita videbitur cuius ponderis sint obiecta quae inde sumpta sunt. In primis dicimus quod suppositio illa in omnibus eius partibus est falsa, quod nos sic ostendimus. Pro quo sciendum quod suppositio illa plures partes continet. In prima eius parte prima adversarii dicunt, quod cuilibet creaturae cui Deus dedit certam periodum qua determinatur quandiu possit vivere vel durare, et dederit propriam virtutem innatam et intrinsecam qua possit in suo esse se conservare, et contra destructionem sui adversantibus resistere. Ista pars videtur nobis falsa. Quoniam conservatio cuiuslibet creaturae dependet ab extrinseco, ab ipso scilicet Deo qui est causa subsistendi omni creaturae secundum illud ad Hebr. 1. Portans omnia verbo virtutis suae, ubi dicit gl. Sicut ab eo creata sunt ita per eum immutabilia conservantur. Item in lib. de causis dicitur. Omnis intelligentiae fictio, id est permanentia est per bonitatem primae quae est prima causa. Si ergo fictio intelligentiae non est per virtutem aliquam innatam aut intrinsecam ipsi intelligentiae sed per causam primam, multo fortius aliarum creaturarum conservatio dependet ab extrinseco. Pro cuius suppositionis adversariorum evidentiori confutatione, ostensione falsitatis est sciendum iuxta sanctum Thom. in prima parte quaest. 104. art 3 quod aliquid conservatur ab alio dupliciter. Uno modo indirecte, et per accidens, sicut ille dicitur rem conservare qui removet corrumpens, puta si aliquis puerum custodit ne cadat in ignem, dicitur eum conservare, et sic etiam Deus dicitur conservare aliqua sed non omnia, quia quaedam sunt quae non habent corrumpentia quae necesse sit amovere ad rei conservationem vationem. Alio modo dicitur aliquis rem aliquam conservare per se, et directe inquantum scilicet id quod conservatur dependet secundum esse a conservante, ut sine eo esse non possit, et hoc modo omnes creaturae indigent divina conservatione: dependet enim esse cuiuslibet creaturae ita q. nec ad momentum existere possent sed in nihilum redigerentur nisi conservarentur operatione divinae virtutis in esse, ut dicit beatus Gregor. Quo notato perfacile colligitur falsitas illius partis suppositionis adversariorum dicentium quod Deus dederit cuilibet creaturae, etc. Nam si loquamur de modo conservationis quo aliquid per se et directe dicitur aliud conservare, manifeste falsum est quod dicunt adversarii, quia hoc modo conservationis nulla res dicitur conservari nisi ab eo a quo dependet secundum esse, sed nulli creaturae data est virtus qua a seipsa dependeat secundum esse. Ergo nulli creaturae est data virtus qua seipsam conservet. Consequentia est manifesta et confirmatur dictis adversariorum. Dicunt enim et bene quod eadem sunt principia essendi et conservandi, sed non est intelligibile q aliqua creatura per quamcumque innatam virtutem sit principium sibi essendi. Ergo nec intelligibile est quod per aliquam innatam virtutem seipsam in suo esse conservet. Ex hoc fundamento sanctus Thom. in prima parte Summae ubi supra confutat suppositionem praefatam adversariorum sub his verbis, cum proprie causa conseruatiua sit sui effectus ab ea dependentis sicut nulli effectui potest praestari quod sit causa suiipsius ita nulli effectui potest praestari quod sit conservativus suiipsius. Si vero loquamur de secundo modo conservationis, scilicet indirecte et per accidens, quo aliquid per remotionem et impedimentum actionis corrumpentis dicitur aliud conservare. Suppositio etiam praedicta adversariorum videtur esse falsa, quia licet naturale sit unicuique conservare se quantum potest, tamen quod cuilibet creaturae etiam corruptibili insit aliqua virtus sive potestas intrinseca qua in esse suo se conservet hoc modo conservationis, scilicet resistendo adversantibus et corrumpentibus, non videtur verum. Videmus enim quotidie innumeras res destrui corrumpi aut consumi, in quibus nulla apparet virtus aut potestas quae corrumpentium se actione impedire aut amovere posset. Et ita apparet quod suppositio adversariorum in prima sui parte sit falsa.

² Secunda pars eiusdem suppositionis in qua dicitur quod Deus dederit virtutem sive potestatem intrinsecam qua in suo esse se conservare possit etiam quod sit falsa facile ostenditur. Et primo de illo modo conservationis quo aliquis dicitur aliquid conservare per se et directe patet: quoniam dicere quod hoc modo conservationis ecclesia habeat potestatem, et virtutem intrinsecam conservandi se in esse suo non modo est falsum sed erroneum: patet quoniam cum hoc modo conservandi ecclesiam conservare in esse suo non competat nisi ei a quo dependet secundum esse: dicere ecclesiam habere virtutem et potestatem intrinsecam se conservandi est dicere ecclesiam dependere a seipsa secundum esse, quod manifeste est haereticum et stultum. Plane sicut solus Deus ecclesiam fundavit in esse naturae et gratiae, ita ipse solus hoc conservationis genere conservat et custodit illam. Hinc Propheta sicut ait Psal. 126. Nisi dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam, ita subiungit. Nisi dominus custodierit civitatem, frustra vigilat qui custodit eam. Ubi gl. ait psalmus iste docet quod aedificatio et custodia ecclesiae non nisi a Deo est. Patet ergo quod loquendo de hoc modo conservationis quo scilicet directe etc. et per se dicitur aliquis conservare aliquid falsum sit quod ecclesia ipsa per virtutem aliquam intrinsecam sibi datam se conservet in esse suo, sed conservatio sua hoc modo soli virtuti divinitatis attribuenda sit. Ea vero quae per adversarios inducuntur ad probationem suppositionis suae nulla sunt.

³ Non primum quidem, quia suppositio praecedens ex qua arguit hic de ecclesia, ut ostendimus falsa est.

⁴ Nec secundo videlicet illud quod dicitur Matth. 16. quod portae inferi non praevalebunt adversus ecclesiam, facit ad propositum eorum, quia ex hoc quod portae inferi non praevalebunt sint adversus ecclesiam non sequitur quod hoc sit eo quod ecclesia habeat aliquam talem virtutem aut potestatem intrinsecam qua seipsam conservet in esse suo. Sed hoc convenit gratia fundamenti sui cui innititur, scilicet Christi, unde si bene textus ille ex integro legatur, apparet clarissime quod tota fortitudo et virtus persistendi ecclesiae pendeat non ex aliqua intrinseca sibi virtute sed ex virtute fundamenti super quo fundata est quod est Christus. Unde ibidem ita dicitur super hanc petram gl. 1. Christum in quem credis aedificabo ecclesiam meam. Sequitur: Et portae inferi non praevalebunt adversus eam gl. 1. non separabunt a charitate mea et fide. Fortitudo ergo tota ecclesiae et firmitas eius pendet ex adhaesione eius per fidem et charitatem ad Christum fundamentum eius et non ex alia virtute aut potestate sibi intrinseca quae fingitur ab adversariis. Unde gl. super illud Matth. 16. et portae inferi non praevalebunt adversus eam ita dicit. Portae inferi sunt peccata, minae, blandimenta, haereses quibus infirmi ruunt in mortem qui non vere supra petram sed super arenam domum professionis suae credendi sunt aedificasse, qui enim intimo cordis amore fidem Christi percepit quicquid ingruit extra facile vincit, haec gl.

⁵ Ad tertio inducunt adversarii illud Cant. 6. ubi dicitur de ecclesia terribilis ut castrorum acies ordinata, sed nec illud facit aliquid pro adversariis, quoniam ex hoc non habetur quod ecclesia per aliquam virtutem aut potestatem sibi intrinsecam conservetur, sed in esse suo. Quod maxime patet ex gl. eiusdem textus, quae sic habet terribilis, quia per unitatem charitatis compacta nullum locum aperit per malum discordiae hostibus. in haereticis vel immundis spiritibus.

Quod vero adversarii subiungunt quomodo ecclesia esset perfecta et terribilis si oporteret ab extrinseco subsidium conservationis suae quaerire Videtur nobis valde insipienter dictum propter duo. Tum primo quia licet opera Dei perfecta esse dicantur Deuter. 32. Nihilominus conservatio eorum ab extrinseco pendet a Deo sicut dictum est, unde ut dicit beatus Thom. in quaestione de potentia, inter alia quae ad perfectionem eorum pertinent, est hoc quod a Deo contineantur in esse, et ita dicendum est de ecclesia, quod quantumcunque perfecta esse dicatur hoc ad perfectionem eius pertinet q continue a Deo conservetur in esse, quoniam ut inquit propheta ubi supra. Nisi dominus custodierit civitatem frustra vigilat qui custodit eam. Secundo, quia in hac sua argumentatione videtur adversarius innuere unum de duobus erroribus, videlicet quod conservatio rerum creatarum non dependeat a Deo, aut quod Deus sit principium intrinsecum rerum creatarum, quorum utrumque est haereticum. Quod vero adversarius dicit quod principia essendi et conservandi sunt intrinseca, falsissimum est. Principium enim primum quod est Deus, a quo praecipue esse et conservatio rerum dependet, nulli creaturae est intrinsecum; unde etiam principium effectivum sive causa efficiens distinguitur contra principia intrinseca, ut habetur 2. Phy. et 5. Metaph. Secundus autem modus conservationis scilicet indirecte, et per accidens, qui est per remotionem impedimentorum adversantium saluti alicuius rei respectu ecclesiae bene potest attribui, et aliis a Deo non tamen sine Deo videlicet angelis praelatis ac principibus secularibus fidelibus. De angelis expresse dicitur Esa 62. Super muros hierusalem, gl. interlin. ecclesiam, constitui custodes tota die, et tota nocte. Super quo verbo beatus Bernardus ita dicit. Benignus es Domine qui non es contentus nostrorum fragilitate murorum sed ipsis hominum custodibus angelorum custodiam superponis. Plane hic est ordo divinae providentiae ut hierarchia humana iuvetur praesidiis angelicae hierarchiae. Custoditur etiam ecclesia hoc conservationis modo ab hominibus sanctis, et doctoribus illam doctrinis illustrando aut Deum continuis intercessionibus interpellando. Unde super illud psal. 124. Montes in circuitu eius dicit Aug. Magnum aliquem est esse nos in ea civitate quam circundederunt montes, montes mirabiles montes excelsi, praedicatores veritatis sive evangelistae sive apostoli sive prophetae, ipsi sunt in circuitu hierusalem ambiunt illam et quasi murum illi faciunt. De quo etiam Bernard. ita super Cantic. Homelia 73. loquitur. Bene tecum agitur o mater ecclesia, bene tecum agitur in loco peregrinationis tuae de caelo et de terra venit auxilium tibi, qui custodiunt te non dormitant neque dormiunt custodes tui angeli spiritus, et animae iustorum non errat qui te ab utrisque sentit custodiri, haec Bernard. Quod vero etiam praelatis tribuatur ecclesiae custodiam manifestum est, cum pastores eius esse dicantur ad quorum officium nullus ambigit pertinere tueri ac conservare greges sibi creditos, unde beatus Augustinus super illud psalm. Nisi dominus custodierit civitatem etc. dicit sic. Habent ecclesia custodes quomodo habet aedificantes, quomodo habent laborantes, ut aedificetur sic habet custodientes. Nam ad custodiam pertinet quod dicit Apostolus, timeo ne sicut serpens Evam seduxit astutia sua, sic et vestrae mentes corrumpantur a charitate quae est in Christo custodiebat custos erat, vigilabat quantum poterat super eos quibus praeerat, et episcopi hoc faciunt, nam inde altior locus positus est episcopis, ut ipsi superintendat, et custodiant populum. Haec August. Hinc est quod Romano pontifici, utpote totius ecclesiae pastori maxime convenit hoc conservationis genere ecclesiam tueri, et custodire. Unde dicit beatus Bonifatius Martyr, et habetur in ca. si papa distinct. 40. Quod pro perpetuo statu papae universitas fidelium tanto instantius orat quanto suam salutem post Deum ex illius incolumitate animadvertit propensius pendere, verum quia papa et alii ecclesiae praelati non sunt principales conservatores ecclesiae sed solum ut ministri, nec sunt conservatores directe, et per se tanquam hi a quibus dependeat esse ecclesiae sed indirecte et per accidens. Hinc est quod si praelati nolint aut negligant custodire, non propter hoc ecclesia deficiet, licet interdum multipliciter molestetur et variis perturbationibus concutiatur: quoniam semper vigilat custos eius principalis et conservator id est Christus, qui custodit eam secundum illud prophetae. Non dormitabit neque dormiet qui custodit Israel. Unde Aug. super illud psal. 126. Nisi dominus custodierit civitatem, in vanum laborant qui aedificant, etc. loquendo de praelatis ad populum dicit sic. Quoniam ergo custodimus quod homines quantum possumus, quantum accepimus, et quia nos sicut homines custodimus, et perfecte custodire non possumus, ideo sine custode remanebitis absit. Nam ubi est ille de quo dicitur? Nisi dominus custodierit civitatem in vanum laborant qui custodiunt eam. Laboramus in custodiendo: sed vanus est labor noster, nisi ille custodiat qui vidit cogitationes vestras. Custodit ille cum vigilatis: custodit ille cum dormitis. Ille enim dormiuit semel in cruce et surrexit iam non dormit, esto Israel, quia non dormit, neque dormitabit qui custodit Israel. Haec August. Ceterum hic modus conservationis ecclesiae et tuitionis aliquo modo etiam convenit sicut diximus principibus fidelibus secularibus, unde beatus Isidorus, et habetur in c. principes 23. q. 5. dicit. Cognoscant principes seculi De se debere esse reddituros rationem pro ecclesiam quam Christo tuendam suscipiunt. Verum autem hoc conservationis genere scilicet indirecte et per accidens possit quis dici conservare se in esse suo: dicimus quod sic eo modo quo quis naturalis rationis auxilio, aut alterius doctrina eruditus, aut divinae gratiae praesidio munitus praeservare se, et custodire se a malis potest, quae ei aut in esse naturali, aut morali sive gratuito nocumenta inferre possunt, aut etiam vim vi repellendo: cum unicuique naturale est conservare se in esse quantum potest. Sed ex hoc modo conservationis in esse cum communis sit omnibus nihil sequitur ad propositum adversariorum.

⁶ Tertia pars suppositionis adversariorum est quod ecclesia habeat virtutem intrinsecam et potestatem regendi seipsam ac gubernandi se. Ista suppositio potest bene vel male intelligi et secundum unum intellectum erit falsa et secundum alium erit vera: nihilominus videtur nobis quod secundum intellectum quem praetendunt enim adversarii sit falsa. Praetendunt enim ut saepe visum est quod ecclesiae in omnibus suis membris data sit potestas spiritualis gubernandi et regendi, more quo dicimus quod in principatu politiae potestas gubernationis est apud populum, et non apud aliquem unum qui toti populo praesideat. Pro quo sciendum, quod potestas regendi et gubernandi dicitur dupliciter una, scilicet quae dicitur potestas publicae administrationis de qua dicitur 3. Regum 21. Grandis auctoritatis es et bene regis regnum Israel. Talis autem potestas regendi non est data cuilibet indifferenter, nec cuilibet convenit, sed his tantum qui in communitate publicam habent administrationem regiminis secundum diversas species politiae sive principatus. Sane sine huius ordinis differentia nulla universitas subsistere posset, ut dicit Bonifacius in cap. ad hoc distinct. 89. Ecclesia autem cum credatur a Christo in optima dispositione regiminis et principatus constituta, in cunctanter creditur regimen ecclesiae ab ipso Christo monarchicum sive regale constitutum esse. Ita quod potestas suprema regiminis totius communitatis ecclesiae in uno tantum et non in pluribus aut in ipsa universitate locata sit sicut superius multipliciter ostendimus. Et ita loquendo hoc modo de potestate regiminis falsa est pars illa suppositionis⁷ positionis adversariorum. Alio modo dicitur potestas regendi se et gubernandi facultas qua unusquisque ratione utens potest virtuose regere se in operationibus suis. De qua potestate dicit Prosper. Non caret regia potestate qui corpori suo novit rationabiliter imperare, et Greg. in moralibus ait. Reges sunt qui sibimetipsis praesident. Reges sunt, qui se metipsos regere sciunt, qui dum desideriorum motus in se temperant super subiectas cogitationes lege virtutis regnant, et Seneca. Vis do regnum tibi magnum rege te ipsum. Huius regiminis facultas, sive potestas communis est omnibus rationabilibus creaturis et de tali veritatem habet suppositio adversariorum, cum ecclesia sit collectio sive convocatio rationabilium creaturarum fidelium, sed ex tali potestate regiminis nihil est ad propositum adversariorum.

⁸ Quarta pars suppositionis adversariorum est, quod ecclesia habeat intrinsecam virtutem sive potestatem adversantibus ad sui destructionem resistendi. Pars ista sicut superior potest habere duplicem intellectum: quoniam vel loquitur de potestate resistendi per viam gladii spiritualis iurisdictionis adversantes compescendo et puniendo, tunc dicimus quod ecclesia bene habet hanc potestatem, sed in praelatis suis quibus dictum est Matth. 18. Quaecumque alligaveritis, etc. maxime hanc habet in praelato praelatorum cuiusmodi est Romanus pontifex in cuius sede, et ut habetur in c. nolite errare, dist. 11. Deus totius ecclesiae posuit principatum in cuius signum Petrus ad defensionem domini succensus resistere volens turbae venienti ad capiendum Christum: gladio percussit unum de servis principis sacerdotum super quo verbo dicit Grego. et habetur in c. si Petrus 24. q. 1. Tollit Petrus aurem quare Petrus quia ipse est qui claves accepit regni caelorum: ille enim condemnatur qui et absoluit: quoniam ligandi et solvendi idem est adeptus potestatem. Resistere autem hoc modo scilicet gladio spiritualis potestatis non est cuiuslibet cum gladius spiritualis potestatis non sit datus cuilibet nec etiam ipsi communitati ecclesiae simul in omnibus membris, sicut superius apertissime demonstratum est. Unde ad hunc sensum videlicet quod ipsi corpori ecclesiae simul in omnibus membris suis data esset huiusmodi potestas sicut videtur adversarii praetendere falsa est pars illa praefatae suppositionis. Si vero potestas resistendi adversantibus dicatur facultas quocumque modo contra dicendi et resistendi adversantibus et conatibus ad destructionem sui suppositio adversariorum vera est, sed non facit ad propositum: cum talis facultas omnibus hominibus non modo fidelibus, sed infidelibus communis sit. Naturale enim est unicuique ut supra diximus quod conservetur se in esse quantum potest. Hunc etiam secundum iura. Vim vi repellere licet cum moderamine tamen inculpatae tutelae.

⁹ Quinta pars suppositionis adversariorum est, circa quid sit illa intrinseca data virtus sive potestas data ecclesiae qua in esse suo se conservare posset ac tueri. Dicunt enim quod communis sententia doctorum sit, quod talis potestas sit potestas clavium videlicet scientia discernendi et potentia iudicandi. Quod autem ista pars non modo sit falsa, sed stulta multipliciter ostenditur. Tum primo quia praefata potestas se conservandi in esse suo ut ex adversariorum dictis colligitur semper infuit inest inerit ecclesiae cum dicatur quod sit eius virtus intrinseca: potestas autem clavium non semper fuit in ecclesia. Patet: quia non tempore legis naturae quo tamen tempore ecclesia erat quae ab Abel incepisse dicitur. ut enim dicit beatus Aug., quamdiu sancti fuerunt in terra ecclesia fuit, sicut plenius in primo libro disputavimus. Non fuit etiam potestas clavium tempore legis ut patet: quoniam cum ante passionem Christi non esset apertum regnum caelorum ad quod aperiendum ordinantur claves, sacerdotes illius temporis non dicuntur habuisse claves huius scilicet regni caelorum, sed claves tantum templi materialis. et tamen pro illo tempore dictum est de ecclesia quod est terribilis, ut castrorum acies ordinata Cantico 6. Secundo quod potestas conservandi se in esse, inest cuilibet creaturae rationali ut dicit adversarius: sed huiusmodi potestas non potest dici potestas clavium, ergo nec illa quae toti communitati ecclesiae dicitur inesse. Consequentia patet: quia virtus partis, et virtus totius videtur esse eiusdem rationis. Sicut Arist. primo phys. de gleba terrae, et de tota terra arguit. Tertio: angeli ut dictum est potestatem ministerialem habent custodiendi ecclesiam tamen illa non est potestas clavium. Quarto potestas se conservandi in esse ad bonam intelligentiam capta, ut superius patuit, est pluribus communis in ecclesia quam potestas clavium, ut per se patet. ergo non sunt idem. Quod vero dicitur ex adverso quod est sententia omnium doctorum, quod talis potestas esset potestas clavium, manifeste patet esse falsum.