Summa de Ecclesia

¹

Respondentes dicimus, quod quemadmodum tota ecclesia unum corpus mysticum dicitur per similitudinem ad corpus naturale hominis, ut supra declaravimus, ita Christus dicitur caput ecclesiae, secundum similitudinem humani capitis, in quo est reperire quattuor conditiones respectu aliorum membrorum singulariter. Prima est quia excellit ea dignitate in tribus: in altitudine situs quia est prima pars hominis incipiendo a superiori. Secundo in nobilitate propriae virtutis. et qui nobiliores vires, ut imaginatio, memoria et huiusmodi, habent locum in capite. Tertio in perfectione, quia in capite congregantur omnes sensus, cum in aliis membris sit solus sensus tactus.

Secunda conditio capitis humani est quod a capite sunt vires animales in aliis membris, et sic dicitur principium aliorum membrorum dans eis sensum, et motum.

Tertia est quod dirigit alia membra in suis actibus propter imaginationem, et sensus qui in eo totaliter abundant.

Quarta conditio sive proprietas est quod est conforme in natura aliis membris. Unde beatus Amb. in Hexameron li. vi. de capite ita loquitur. Primum omnium cognoscamus humani corporis fabricam instar esse mundi siquidem, et coelum eminet ut aer terra mareque velut quaedam membra sunt mundi, ita et caput supra reliquos artus nostri cernimus eminere praestantissimumque esse omnium, sicut elementa coelum tanquam arce inter reliqua urbis moenia, in hac arce reliquam regalem quandam habitare sapientiam secundum propheticum dictum, quia oculi sapientis in capite eius. Hac esse tutiorem et ex illa omnibus membris vigorem prudentiamque deferri.

Ratione autem primae proprietatis, scilicet perfectionis, omne quod est perfectissimum in quacunque natura, sive dignius in aliquo genere, dicitur caput, sicut leo in animalibus, et inde Esa. 11. dicitur. Senex et honorabilis ipse dicitur caput. Ratione autem secundae proprietatis, omne principium dicitur caput, sicut fons caput fluminum, et principium viae, caput viae, secundum illud Hierem. 2. Ad omne caput viae posuisti lupanar tibi. Ratione autem tertiae proprietatis dicitur omnis rector caput, sicut rex, dux, pontifex, secundum illud primi Regum 15. Cum esses parvulus in oculis tuis caput in tribubus Israel factus es. Quam cum igitur ad has tres proprietates capitis Christus potest dici caput, et secundum humanam naturam, et secundum divinam. Secundum divinam patet primo, scilicet ratione excellentiae dignitatis, et perfectionis, quia secundum divinam naturam est plenitudo in eo omnis divinitatis, ut dicit apostolus ad Col. 2. Unde est super omnes Deus benedictus in secula, ad Ro. 9. Secundo patet ratione secundae proprietatis, quia ab ipso inquantum Deus est in nobis omnis spiritualis gratia. Tertio patet ratione tertiae proprietatis quia ipse Deus movet regit, et dirigit nos in semetipsum.

Secundum etiam humanam naturam competunt hae proprietates capitis Christo. Primo quia humana natura in Christo dignissima est tum ratione altitudinis, quia est usque ad unionem in persona divina exaltata, tum ratione propriae operationis, quia dignissimum actum habuit in ecclesia ad redimere ipsam et aedificare in sanguine suo, tum ratione perfectionis, quia omnis gratia in eo est, sicut omnes sensus in capite, secundum illud Ioan. 1. Vidimus eum plenum gratia, et veritate. Secunda proprietas capitis etiam convenit ei secundum humanam naturam, quia per Christum sensum fidei, et motum charitatis accepimus. Ioan. 1. Gratia et veritas per Iesum Christum facta est. Item ibi. De plenitudine eius omnes accepimus. Tertia proprietas capitis similiter ei convenit, ipse est enim rex, et pontifex noster, ad Hebr. 4. Habemus pontificem qui penetravit coelos Iesum filium Dei, ipse quidem direxit nos doctrina, et exemplo. Coepit autem Iesus facere et docere. Actuum primo. Sed quarta conditio convenit Christo in humanam naturam tantum. et haec complet in ipso rationem capitis, quia Christus secundum humanam naturam habet perfectionem homogeneam cum aliis, et est principium quasi univocum et est regula conformis, et unius generis. Unde communiter loquendo Christus secundum quod Deus potest dici caput ecclesiae simul cum patre, et spiritu sancto, sed proprie loquendo est caput secundum humanam naturam, et dicitur gratia capitis secundum quam praedictae proprietates ei conveniunt, et praecipue secundum quod influit aliis membris, de qua propheta Psalm. cxxxii. Sicut unguentum in capite quod descendit a capite in barbam. Barba, i. in primos qui Christo capiti inhaeserunt, et descendit usque in oram vestimenti, i. per omnes status ecclesiae, usque ad finem mundi.

²

Nunc venit respondendum ad argumenta. Ad primum quod obiicitur quod debeat potius dici cor ecclesiae quam caput, dicitur quod potius est dicendus caput quam cor propter tria. Primo, et est ratio sancti Thomae in 3. parte, quia caput habet manifestam eminentiam respectu exteriorum membrorum, sed cor habet quandam influentiam occultam, et ideo cordi comparatur spiritus sanctus, qui invissibiliter ecclesiam vivificat, et unit capiti. Item comparatur Christus secundum visibilem naturam qua homo hominibus praefertur. Secunda ratio est quam assignat sanctus Thom. in 3. senten. quia cor est principium omnium membrorum quantum ad esse, ut dicit Philosophus, sed caput est principium aliarum virium, quae pertinent ad sensum et motum, et quia cum dicimus Christum esse principium membrorum ecclesiae non intendimus quantum ad esse naturale secundum quod sunt homines sed quantum ad fidem, et charitatem per quam membra ecclesiae uniuntur, ideo accommodatius dicitur caput quam cor. Tertia ratio, et est magistri Alex. de Alis in iii. quod sicut dicit Aug. in lib. de spiritu et anima, triplex est vis animae ad corpus. Una naturalis, quae operatur in epate sicut est vis nutritiva, digestina, retentiva et expulsiva, et augmentativa. Secunda est vis Vitalis quae operatur in corde. Tertia est vis animalis, quae operatur in cerebro, unde est motus et sensus in membris. Operationes autem virtutis naturalis omnino sunt involuntariae nec sunt subiectae rationi. Operationes vero animales omnino sunt subiectae rationi, et ideo recipiunt imperium ab anima. Operationes autem vitales partim sunt subiectae rationi partim non, et ideo partim sunt voluntariae, et partim naturales. Quia autem ille motus qui est a Christo capite in corpus ecclesiae omnino est secundum motum voluntarium qui simpliciter non est naturalis, vel vitalis; ideo licet sint aliquae similitudines propter quas posset Christus dici cor ecclesiae, nihilominus potius debet dici Christus caput ecclesiae metaphorice quam cor, vel epar. Unde ipse Apostolus Paulus in suis epistolis saepe Christum caput ecclesiae appellat, cor autem non.

³

Ad secundum quod obiicitur, quod Christus non sit caput secundum divinam naturam, respondetur, quod secundum illam proprietatem capitis quae est conformitas naturae ad alia membra corporis Christus non est caput ecclesiae, sed bene secundum alias tres proprietates supra positas.

⁴

Ad aliam partem eiusdem argumenti quod obiicitur quod Christus non sit caput secundum humanam naturam. Respondetur quod dare spiritum sanctum est dupliciter: scilicet auctoritate, et ministerio. Auctoritate quidem tantum Dei est, sed ministerio dicuntur etiam sancti homines dare spiritum sanctum inquantum, scilicet per ministerium eorum datur a Deo sicut Paulus dicit Gal. 3. Qui tribuit nobis spiritum, glo. ministerio, non auctoritate, et hoc modo Christo secundum quod est homo, convenit dare spiritum sanctum non auctoritative, sed instrumentaliter sive ministerialiter inquantum eius humanitas fuit instrumentum deitatis: et ita actiones ipsius ex unitate deitatis sunt nobis salutiferae, utpote gratiam in nobis causantes, et per meritum, et efficaciam quandam. Augu. autem negat Christum secundum quod est homo dare spiritum sanctum per auctoritatem, instrumentaliter autem sive ministerialiter non, cum hoc modo etiam aliis sanctis, ut dictum est, conveniat dare spiritum sanctum.

⁵

Ad tertium quod obiicitur, quod gratia non sit per traductionem, dicendum quod in hoc, quod de plenitudine Christi omnes accepimus, est aliquid simile traductioni quamvis non sit proprie traductio, et hoc sufficit. Est ergo similitudo quantum ad ipsum spiritum increatum, qui idem numero est in capite, et in membris, et aliquo modo a capite ad membra descendit non divisus, sed unus. Est autem dissimilitudo quantum ad ipsum donum, secundum quod spiritus sanctus in nobis habitat, quia illud non traducitur de subiecto in subiectum. Sufficit autem ad hoc, quod aliquis habeat similitudinem capitis, similitudo dicta non traductionis.

⁶

Ad quartum quod obiicitur, quod caput non influat nisi in unita membra, dicendum ut dicit Bonaventura in iii. quod hoc habet veritatem in eo capite quod habet determinatam potentiam, et non potest sibi membra unire nec de non membro membrum facere, sed non habet veritatem, nec locum in capite Christo qui potest secundum divinam naturam hoc facere, et secundum humanam mereri, et impetrare, et ita sensum, et motum primo influere, et continuare.

⁷

Ad quintum quod dicitur, quod capitis non est aliud caput. Dicendum quod in metaphoricis locutionibus non oportet attendi similitudinem quantum ad omnia, sic enim non esset similitudo, sed rei veritas. Capitis igitur materialis non est aliud caput, quia corpus humanum non est pars alterius corporis, sed corpus similitudinarie dictum id est aliqua multitudo ordinata est pars alterius multitudinis, sicut multitudo domestica est pars multitudinis civilis, et ideo paterfamilias qui est caput multitudinis domesticae habet supra se caput rectorem civitatis, et per hunc modum nihil prohibet caput Christi esse Deum, cum tamen ipse sit caput ecclesiae. Est tamen advertendum quod Christi caput dicitur Deus non secundum completam rationem capitis, est enim caput ipsius secundum quod est principium eius. Principium autem est secundum humanitatem et divinitatem, sed inquantum est principium eius secundum humanitatem deficit quarta conditio capitis, quae est conformitas in natura. Inquantum autem est principium eius secundum divinitatem sic deficit prima, quia pater non habet maiorem dignitatem quam filius qui eiusdem maiestatis sunt honoris, et gloriae.

⁸

Ad sextum quod obiicitur, quod caput recipit influentiam a corde, dicendum, ut dicit magister Alexander de Alis in iii. quod non est per omnia simile de capite, et corpore materiali, et spirituali, quia in capite materiali ita est, quod cum influat ad corpus, et ad singula eius membra: ipsum tamen caput indiget aliis membris. Unde alia membra influunt ipsi. Sicut enim a capite influit sensus ipsi corpori, ita a corde influit vita capiti. et similiter ab epate influit nutrimentum ad caput, sine quibus non potest esse caput. Unde mutuo sibi serviunt caput, et membra, unde caput materiale non solum se habet in ratione influentis ad alia membra, sed etiam in ratione recipientis ab ipsis, quia se habent in mutua indigentia, ita quod membra indi gent capite, et econverso. Unde 1. Cor. 12. Non potest autem oculus dicere manui opera tua non indigeo, nec caput pedibus, non estis mihi necessarii. Sed Christus secundum humanitatem, qui est caput spirituale respectu corporis spiritualis, scilicet ecclesiae, non indiget membris suis, unde se habet ad ipsa solum in ratione influentis, et non ab ipsis recipientis, et ita ex hac potius parte competit sibi ratio capitis in qua importatur principium et origo respectu corporis mystici quam capiti materiali respectu sui corporis.

⁹

Ad septimum respondetur negando consequentiam. Unde cum enim Deus et homo unus sit Christus per hoc quod Christus secundum divinitatem, et humanitatem dicitur caput ecclesiae non sequitur quod ecclesia habeat duo capita.

¹⁰

Ad octavum respondetur quod quicquid perfectionis est in fide, et spe totum convenit Christo, solum autem quantum ad id quod imperfectionis est de ipso negatur.