Summa de Ecclesia

Quoniam quidam adversariorum ad probandum quod ecclesia universalis in fide deficere possit, et per consequens universale concilium illam repraesentans magnum fundamentum capere videtur ex hoc quod omnes apostoli in quibus universalis ecclesia repraesentari videbatur in Christi passione defecisse videntur, secundum illud Matth. 26. quod Dominus dixit apostolis. Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte, scriptum est enim: Percutiam pastorem et dispergentur oves gregis, gl. interli. i. ab unitate fidei solventur. Placuit nobis de hoc aliquid tractare, ubi advertendum est quod sunt aliqui adversariorum dicentes nullo modo asserendum esse quod omnes apostoli in passione Christi defecerint timentes ex hoc sequi quod fides defecerit ecclesiae, sed istud iudicio nostro saluo semper meliori non est bene dictum propter duo. Primo, quia suppositu videtur falsum. Secundo quia consequentia quam faciunt nullas vires habet. Primum patet: quoniam suppositum illud videlicet quod omnes apostoli in passione Christi a fide eius perfecta non ceciderint, non videtur consonare, sed repugnare sacrae scripturae sanctorum patrum testimoniis et communi fidei universalis ecclesiae. Repugnare quidem videtur sacrae scripturae in pluribus locis.

Primo illi quae habetur psal. 13. Omnes declinaverunt, super quo ita inquit Hier. hunc psal. de passione Christi refert, quoniam omnes dominum reliquerunt in tantum, ut Petrus quoque qui apostolorum fuit princeps ipsum negaret. Item infra super illud: Non est qui faciat bonum usque ad unum, dicit idem Hier. sic: hic apparet quod hic psal. de passione pertineat, quia nullus de discipulis nec Petrus qui caput ecclesiae est quia et ipse negavit. Haec Hiero. Item secundo repugnat sacrae scripturae illi quae habetur psal. 68. Laboravi clamans etc. sequitur defecerunt oculi mei, ubi sic dicit glo. a Sperando in Deum verum. Alia littera habet sic, discipuli desperaverunt: unde oculi duorum discipulorum tenebantur in via Christum non cognoscentium, quoniam desperantes dixerunt. Speravimus quod esset redempturus Israel, quibus extra factum est quod intus erat, i. cecitas cordis facta est in oculis, sed spem reddidit quando cicatrices palpandas obtulit quibus tactis Thom. ad spem redit clamans: Deus meus et Dominus meus. Haec ibi. Item repugnat scripturae sequentis versus, ubi ait: Multiplicati sunt super capillos capitis mei, etc. ubi ait gl. tempore passionis recesserunt Iudaei a Christo et etiam apostoli eo vero resurgente redierunt apostoli, sed non Iudaei. Haec ibi. Item tertio repugnat scripturae illi psal. 87. Oculi mei languerunt prae inopia. Super quo beatus Greg. et habetur etiam in gl. ordinaria ita loquitur: illi oculi id est sancti apostoli quibus non revelaverat caro et sanguis, sed pater eius qui est in caelis, ut Petrus diceret: Tu es Christus filius Dei vivi, videntes eum tradi atque tanta perpeti mala, quoniam non videbant eum in virtute forte suae, sed quasi superatum atque impotentem infirmati sunt ab eius inopia velut subtracto sibi cibo, lumine suo. Haec ille.

Quarto repugnat scripturae illi psal. 88. Perfudisti eum confusione, super quo ita inquit Hiero. Confusione inquit mortis hoc dicebant apostoli ignorantes eum a morte debere resurgere et Petro quasi deliramenta visa sunt verba resurrectionis, eius Thomas: autem ait, Nisi videro non credam. Haec Hier.

Quinto contradicit scripturae illi psal. 108. Genua mea infirmata sunt a ieiunio, quod exponens beatus Aug. de apostolis ita inquit, ubi significatum esse arbitratur eos qui in membris eius fortes videbantur tanquam praesentia panis quo sustentabantur abstracta in eius passione defecisse usque ad negationem quae apparuit in ipso Petro. Et caro inquit mea immutata est propter oleum, ut eos mea morte deficiens mea resurrectione firmarem et misso spiritusancto ungerem qui non ad eos venisset nisi ego abiissem. Haec ille.

Sexto repugnat scripturae illi psalm. 138. Dies formabuntur et nemo in eis, ubi habet alia littera, per diem errabunt et nemo in eis, quod beatus Aug. exponens de apostolis ita ait. Dies hic adhuc erat Dominus Iesus Christus, unde dicebat: ambulate dum lucem habetis, sed per diem errabant, imperfecti eius putaverunt et ipsi Dominum Iesum Christum tantummodo hominem esse, non habere in se occultam divinitatem, non esse occultae Deum sed hoc solum quod videbatur: hoc et ipsi putaverunt. Nam et ipse Petrus dixerat Domino cum interrogasset quem illum dicerent homines: tu es Christus filius Dei vivi. Dixerat ei Dominus: Beatus es Symon Bariona, quia caro et sanguis non revelavit tibi, sed pater meus qui est in caelis. Quare? quia dixerat illum filium Dei, ubi Paulo post in eodem loco in ipsa contexione verborum cepit Dominus de passione sua futura dicere, ille autem Petrus qui iam confessus erat illum filium Dei timuit ne sicut filius hominis moriretur, erat enim filius Dei et filius hominis timuit Petrus ne in forma servi periret forma Dei, et non potius praesumpsit, quia ex forma Dei redivisceret forma servi, et ait illi absit a te Domine, propitius tibi esto, et Dominus qui illum beatum dixerat illa voce. Vade post me inquit Sathana, neque enim sapis quae Dei sunt, sed quae hominum. et infra. Christus inter illos ambulaverat, ante oculos illorum. Fluctus calcaverat, ventis imperaverat ante oculos ipsorum quatriduanum mortuum suscitaverat; ante oculos ipsorum tanta miracula fecerat, et tamen trepidaverunt in passione eius quasi amisissent eum de quo frustra praesumpserant, sed per diem erraverunt et nemo in eis. Nemo prorsus nec ipse qui dixerat Tecum ero usque ad mortem, dixerat enim illis: Veniet hora, ut me relinquatis solum et eat unusquisque viam suam. Haec Aug.

Septimo contradicit scripturae illi quae habetur Iob 19. Ubi dicitur Pelli meae consumptis carnibus adhaesit os meum, etc. Quod verbum exponens beatus Greg. ita ait. In osse fortitudo, in carnibus infirmitas corporis designatur; per os ergo Christus per carnem discipuli qui tempore passionis infirma sapuerunt. Haec ille. Ex quibus auctoritatibus, ut videtur, iuxta expositiones sanctorum patrum discipuli non videntur sapuisse quae Dei erant in Christo, sed tantum quae hominis erant qui dicuntur infirma.

Octavo repugnat scripturae illi quae habetur Math. 26. et Marc. 14. ubi Christus ait apostolis: Omnes vos scandalum patiemini in me in ista nocte. Scriptum est enim: Percutiam pastore et dispergetur oves gregis. Gl. interli. ab unitate fidei solvuntur. Item gl. ord. habet sic: praedicit quod passuri sunt, ut cum passi fuerint non desperent, sed paeniteant qui scandalizantur nocte scandalizantur, id est mente obscurati. Item hunc locum exponens sanctus Thom. ita dicit. Apostoli propter infirmitatem carnis scandalum passi aggravatur peccatum eorum ex propinquitate temporis, quia post tantas admonitiones et sacramenti susceptionem unde obliti erant quae fecerat eis. Haec ille.

Nono contradicit scripturae illi quae habetur Luc. 23. ubi legitur quod verba mulierum nunciantium apostolis Christum resurrexisse visa sunt apostolis quasi deliramenta et non crediderunt illis.

Decimo repugnat scripturae illi quae habetur Marc. 16. legitur quod Dominus apparens apostolis exprobravit incredulitatem eorum et duriciam cordis, quia his qui viderant eum resurrexisse non crediderunt, ubi dicit gl. quae est Gregorii in homelia, quod discipuli resurrectione Domini tarde crediderunt non tam illorum infirmitas quam nostra firmitas fuit: dubitantibus enim ipsis resurrectio per multa argumenta probata est quibus et nos firmius solidamur. Ad idem beatus Amb. lib. de incarnatione c. 7. sic dicit. Discipuli quidem aliquando erraverunt ne nos postea errare possemus. Ergo illorum error nobis profecit, quasi homines erraverunt, quasi discipuli crediderunt. Haec ille.

Amplius secundo dictum etiam adversariorum repugnat sanctorum patrum doctrinis. Ait enim beatus Isidorus, ut habetur in gl. super illud Exod. 3. Ita ut fugeret Moyses virga in serpentem: Christus in morte expavit Moyses et fugit, mortuo enim Christo expaverunt discipuli a spe in qua fuerant recedentes. Haec ille. Ceterum dictum adversariorum contradicit communi ecclesiae universalis fidei, nam ut Guilielmus in rationali divinorum officiorum testatur, candela quae in diebus occultatur tenebrarum hebdomadae sanctae, per totam Christi ecclesiam designat Christi fidem quae in sola virgine remansit per quam omnes fideles docti et illuminati sunt. Item idem confirmans irrefragabilis ¹ Magister Alexander de Alis in 3. senten. in expositione symboli dicit sic. Opinio quae dicit quod in sola virgine stetit ecclesia in qua sola fides mansit in passione videtur nobis vera. Item doctoris iuris canonici, unde Huguicio in apparatu suo super illud de poenitentia dist. 1. in his auctoritatibus dicit sic. Mortuo Christo Petrus et alii apostoli defecerunt in fide Christi dubitantes de eo: peccaverunt mortaliter. Idem dicit Arch. in eodem loco. Praeterea secundo dictum adversariorum non est sustinendum, quoniam consequentia quam faciunt nullius efficaciae est, apostoli defecerunt in fide, ergo fides ecclesiae defecit: quoniam in beata virgine dicitur integerrima permansisse quod non est minus credibile quam illud quod beatus Aug. inquit super illud psalm. Saepe expugnaverunt me a iuventute mea, et habetur in gl. ubi ita dicit. Aliquando in solo Abel erat ecclesia. Ceterum ista consequentia non valet. Petrus et alii apostoli defecerunt in fide: ergo universalis ecclesia sive concilium universale. scilicet Papa qui succedit beato Petro, et omnes alii praelati qui succedunt apostolis simul synodaliter congregati errare in fide possunt propter duo. Tum primo quia nec Petrus tunc temporis pastor erat ecclesiae, nec alii apostoli erant in aliqua praelatione iurisdictionis sublimati, quoniam ut in superioribus commemoratum saepe est per verba illa tantum: Pasce oves meas Ioan. ult. dicta Petro Petrus constitutus est actu pastor ecclesiae universalis. Unde tunc solus Christus erat pastor ecclesiae, et ideo non mirum si oves pastorem suum relinquentes erraverunt, secundum illud Zach. 13. et Math. 26. Percutiam pastorem et dispergentur oves. Tum secundo quia apostoli deficientes non defecerunt collegialiter congregati videlicet defectu qui ex communi eorum consensu emanaverit, ut patet sed defecerunt ut singuli secundum quod Dominus eis praedixerat dicens: Veniet hora ut me relinquatis et eat unusquisque in viam suam. Math. 26. Ex quibus satis patet adversariorum dicta sustinenda non esse, sed cum iam ex sanctorum patrum testimoniis habitum sit apostolos in Christi passione defecisse in fide quaerendum videtur utrum ratione illius erroris quo erraverunt poterant dici haeretici vel infideles.

Ad quod nobis videtur dicendum saluo semper meliori iudicio quod non fuerunt haeretici, quia haeresis non tantum dicit errorem in intellectu sed pertinaciam quasi formale principium, ut colligitur ex c. Haeresis 24. q. 3. unde Aug. inquit. Non qui falsas opiniones imitantur, sed qui eas contumaciter defendunt haeretici sunt censendi. Cum autem apostoli non restiterint fidei resurrectionis pertinaciter aut aliqua animositate defenderint incredulitatem eorum non poterant censeri haeretici. Infideles vero dici potuerunt utputa sine fide Christi, ut patet ex supradictis, unde Chrysost. tractans illud Ioan. 20. Maria Magdalena venit ad monumentum cum adhuc tenebrae essent, dicit quia adhuc fuit in tenebris infidelitatis. Item mulier quid ploras? non lachrymas nudas sed fidem quaero. Sed surgite hic alia quaestio, si infideles fuerunt quaeritur in qua specie infidelitatis erraverunt. Communiter enim non dicuntur nisi tres species infidelitatis, videlicet prima qua renititur fidei non susceptae, et talis est infidelitas paganorum sive gentilium. Secunda est qua renititur fidei susceptae in figura, et talis est infidelitas Iudaeorum. Tertia est qua remittitur fidei in ipsa manifestatione veritatis. Et quaecumque harum ascribantur apostolis videtur inhonorabile eis. Ad hoc respondendum nobis videtur saluo semper meliori. iudicio quod nulla specierum praedictarum infidelitatis apostoli dicendi sunt fuisse infideles tempore passionis Christi. Pro quo notandum quod infidelitas tripliciter potest accipi, duos modos ponit sanctus Thom. in 2. 2. q. 10. ar. 1. Uno modo secundum puram sive secundum simplicem negationem, ut dicatur quis infidelis ex hoc solo quod non habet fidem, et hoc modo ut dicit sanctus Thom. ubi supra in his qui nihil audierunt de fide non habet rationem peccati, sed magis poenae, quia talis ignorantia divinorum ex peccato primi parentis est subsecuta. Secundo capitur infidelitas secundum contrarietatem ad fidem, quia scilicet aliquis repugnat auditui fidei vel etiam contemnit ipsam secundum illud Esa. 5. Quis credidit auditui nostro, et in hoc perficitur ratio infidelitatis. Cum autem apostoli non sint dicendi simplicem negationem fidei habuissent, cum multa de fide et resurrectione audierint a Christo, immo etiam ipsi confessi fuerint fidem divinitatis in Christo quando a Christo interroganti, quos aut quem me esse dicitis, Petrus pro se et omnibus aliis respondit: Tu es Christus filius Dei vivi. Praeterea Aug. super Ioan. inquit quod apostoli a Christo credebantur baptizati, et per consequens habuerunt fidem Christi, et ita non possunt dici infideles per simplicem negationem fidei. Ceterum non potuerunt etiam dici infideles secundo modo secundum contrarietatem ad fidem, quia nusquam leguntur fidei contradixisse tenendo aut pertinaciter defendendo contrarium. Cum autem dicantur fuisse infideles, necesse est ponere tertium modum infidelitatis, qui est medius et inter duos modos praedictos, qui est quaedam fluctuatio inter duas partes, nec uni nec alteri firmiter adhaerendo; de qua videtur satis convenienter ad propositum loqui c. 1. extra de haereticis: dubius in fide infidelis est. Fides enim, ut inquit beatus Bern., ambiguum non habet, vel si habet, fides non est. Et isto modo possunt intelligi multa sacrae scripturae quam sanctorum patrum, ubi videntur apostoli dici increduli sive infideles. Et ex his patet quod nulla illarum trium specierum, videlicet paganorum, Iudaeorum, haereticorum, de quibus arguebatur apostoli, sunt censendi infideles, quia apostoli non dicuntur fuisse infideles secundo modo infidelitatis, secundum contrarietatem ad fidem; cuiusmodi infidelitatis sunt praefatae tres species, ut superius est explanatum.