Summa de Ecclesia

AMPLIUS¹ secundo ea quae inducuntur de concilio Basiliensi ex diversis sessionibus eius minime etiam militant propter multa. Primo cum dicunt quod sancta catholica ecclesia in sancto Constantien. Concilio, etc. praesupponunt duo. Quorum primum est manifeste falsum ut dicunt: quod in concilio Constantien. fuerit universaliter diffinitum quod concilium generale, etc. quoniam non universaliter aut indiffinite sed singulariter facta fuit illa diffinitio sive declaratio, ut in responsione ad ea quae inducuntur de concilio Constantien. plene in praecedenti cap. dictum est. Secundo supponunt quod illud decretum factum sit a sancta universali ecclesia: hoc enim falsum. sunt nullo modo potest probari verum esse licet iam ante diximus. Immo temerarium videtur plurimumque scandalosum velle diffinire quod obedientia sola Ioannis Balthasarque sola Constantiae conveniens fecit id decretum tempore scismatis esse universalis ecclesia catholica legitime a vero, et indubitato pastore universalis ecclesiae congregata sanctum universale concilium faciens. hoc enim esset dicere quod sola obedientia Ioannis Balthasar inter tres obedientias fuisset ecclesia, et thalamus Christi, et aliae obedientiae, scilicet Gregorii, et Benedicti fuissent prostibula, et synagoga Sathanae, et hoc non est aliud quam suscitare antiquum scisma in ecclesia Dei. Secundo non militant praefata decreta Basiliens. concilii: eo quod concilium illud noluit recipere praesidentes papae in auctoritate sua debita iuxta morem antiquorum conciliorum universalium de quorum auctoritate in actione sexta concilii Calcedonen. ut refert Isidor. in lib. conciliorum ita habetur: in omnibus synodis apocrisarii apostolici decreta sententias primo propter summam auctoritatem sanctae eiusdem sedis confirmabant, et subscribebant quia aliter nullum robur habebant. unde scribit Paschasius, etc. Ex quibus patet decreta illa omnino vacua esse auctoritate. Tertio patet idem: quia non fuerunt conclusa unanimi consensu totius synodi. Si autem concilium non agant, ut inquit Isidorus sexto Ethic. et in cap. primo distinct. decimaquinta qui non consentiunt in unum: non potest dici conclusio concilii universalis, maxime in materia fidei cuius unitas maxime requiritur in corpore ecclesiae quae ex universali consensu non emanat. Quod autem universalis consensus in decretis illis Basiliens. non intervenerit patet. Tum quia multis praelatis, et doctoribus in utroque iure graduatis sapientia, et virtutibus clarissimis non consentientibus aedita sunt: quorum plures eorum attendentes praedicta decreta adversa esse sanctorum patrum doctrinis non modo in deputationibus suis contradixerunt, et reclamaverunt, verumetiam in sessionibus ipsius concilii in quibus talia decreta ad furorem quorumdam hostium apostolicae sedis cum multitudine populi parvi precii, et nullius auctoritatis publicata sunt interesse noluerunt. Secundo non fuerunt unanimitate universali conclusa: quia non expectata plene universali ecclesia nec integre synodo congregata: non enim expectatis plurium regum, et principum oratoribus conclusa fuerunt licet aliquos eorum noverint iam in via constitutos. unde Basilien. cupidi renovare decreta sua postquam sanctae memoriae dominus Eugenius ad principum preces revocaverat dissolutionem concilii quam fecerat, timentes dominorum Castellae, et Angliae oratores quos iam propinquos noverant pro eorum sapientia, et zelo ad fidem, et apostolicam sedem conclusionibus eorum non praebituros consensum practicaverunt, ut ante adventum praefatorum dominorum oratorum innovatio fieret suorum decretorum: quod factum est in sessione decimo octavo. Nullus profecto sanae mentis vir qui novit cum quanta gravitate integritate, et modestia fidei iudicia tractanda sunt iudicabit esse universali consensu totius ecclesiae conclusa spirituque sancto dictata in quibus huiusmodi factiones, et practicae intervenerunt.

Quarto decreta Basiliensium invalida esse monstrantur eo quod eis non intervenerunt assensus apostolicae sedis quae unamquamque synodum sua auctoritate confirmat, ut in cap. consideremus 25. quaest. prima. Quod vero ad hoc diunt adversarii Basilienses, quod in sessione 17. quando praesidentes domini Eugenii fuerant admissi iuraverunt defendere decreta praefati concilii, et specialiter decretum de auctoritate conciliorum nullius est ponderis, et inter alia ex hoc quod ut in gestis eiusdem concilii habetur praefati domini iuraverunt nominibus propriis, ut scilicet particulares personae, et hoc necessitate maxima compulsi: quia aliter in maximum scandalum totius ecclesiae non admittebantur ad praesidentiam: non autem iuraverunt illa tenere ut nuncii apostolici immo inquantum huiusmodi protestati sunt in contrarium nec interesse voluerunt sessionibus in quibus talia concludebantur. Quis autem iam etiam patrum in sanctorum patrum litteris doctus dicet unanimi consensu universalis ecclesiae esse conclusa quae apostolica sede in qua dominus totius ecclesiae principatum posuit non consentiente sed potius contradicente per suos oratores, et reclamante conclusa sunt: sicut patet ex distinct. 17. per totum. Sed replicant adversarii Basilienses, quod immo in decretis eorum intervenit consensus apostolicae sedis: quoniam dominus Eugenius per bullas suas de concilio, et assensu dominorum cardinalium tunc secum in curia existentium decrevit, et declaravit multa circa praefatum Basilien. concilium. Primo quod generale concilium Basilien. fuerit pro extirpatione haeresum pro pace populi Christiani ac generali reformatione ecclesiae in capite, et in membris, et pertinentibus ad ea legitime inchoatum. Secundo quod a tempore suae inchoationis legitime inchoatum extiterat, et esse persecutionemque semper habuisse, et habere, etc. Tertio praedictam dissolutionem irritam, et inanem declaravit. Quarto quod ipsum generale concilium pure, et simpliciter, et cum effectu ac omni devotione, et favore prosequi intendebat. Quinto revocavit quicquid per eum aut eius nomine in praeiudicium, et derogationem praedicti concilii Basilien. seu contra eius auctoritatem attentatum esset. Ad ista facilis est responsio maxime si vera sunt quae a pluribus magnae probitatis, et gravitatis viris dicta sunt in curia, videlicet quod praefatae bullae magis extortae fuerunt minis quam de mente domini Eugenii emanuerint. Nam ut fertur dominus Andreas venetus domini venetorum tunc orator et aliqui domini cardinales tunc apud dominum Eugenium praesentes timentes futurum magnum scandalum in ecclesia minati sunt praefato domino Eugenio quod nisi bullas illas adhesionis concederet ipsum solum recedentes relinquerent. Unde praefato domino in lecto decumbente praefati domini referuntur bullas illas taliter qualiter expedivisse, et misisse Basileam. Sed dimissis istis nos aliter respondemus dicentes: quod nihil eorum quae in praefatis bullis continentur suffragatur adversariis: quoniam dominus Eugenius nunquam praebuit consensum decretis concilii Basilien. nec ipse ut Basilien. fabulantur, et garriunt cum sancta catholica ecclesia fuit complexus doctrinam quam adversarii de auctoritate conciliorum fingunt: quoniam nec ipse summus pontifex nec unquam universalis ecclesia complexa est talem doctrinam sed ipse semper tenuit cum sancta catholica ecclesia quod scriptura sancta, et sacrorum antiquorum canonum firmat auctoritas sanctorum patrum ac clarissimorum doctorum ab ipso nascentis ecclesiae exordio communis tenet doctrina. Et ad probationem quam inducunt ex partibus bullarum adhesionis respondetur negando quod ex aliqua illarum partium cum veritate posset argui. quod dominus Eugenius complexus fuerit aut approbaverit praefatam Basilien. doctrinam. Quod per singulas partes discurrendo facimus manifestum. Non quidem ex prima in qua dicit concilium Basiliense congregatum esse legitime pro extirpatione haeresis patet: quoniam ex hac concessione nullo modo sequitur quod ipse summus pontifex complectatur aut approbet quicquid per illud concilium fuerit institutum aut diffinitum. licet enim universale concilium Ephesinum secundum extirpandi haereses gratia fuerit legitima auctoritate inchoatum nihilominus Leo papa non complexus est praefati concilii diffinitiones: immo illas in concilio Calcedonen. sequenti tanquam haereticas reprobari instituit, et damnavit. Praeterea licet sancti patres in conciliis universalibus legitima continuatione processerint: nihilominus pro suorum canonum robore atque firmitate ad apostolicam sedem leguntur semper habuisse in fine recursum: sicut liber conciliorum, et summorum pontificum aperte testatur: quod etiam nos in tertio sequenti libro ostendemus. Ceterum nec ex secunda parte bullarum adhesionis adversarii habent intentum: quoniam licet dominus Eugenius declararet praefatum concilium fuisse continuatum, et continuari debere: propter hoc non sequitur quod decreta sua aut statuta super quibus eius sedes nunquam fuerit consulta approbaverit, et tamen ut felicis, et sanctae memoriae Nicolaus papa in epistola quam Michaeli imperatori scribit a sanctis patribus in conciliis observatum extitit ut absque Romani pontificis consensu nullius insurgentis deliberationis terminus daretur. unde ipse videlicet Eugenius Florentiae in disputatione publica de qua nos in minoribus constituti respondebamus alleganti in favorem Basilien. reverendissimo domino Iuliano de Cesarini sanctae Sabinae presbytero cardinali praesentibus dominis cardinalibus pluribusque aliis praelatis, et officialibus curiae ad argumentum de huiusmodi bullis respondit ita dicens. Nos quidem bene progressum concilii approbavimus volentes ut procederet, ut inceperat: non tamen approbamus eius decreta: et in hoc sapientissime fecit. Quis enim nisi imprudentissimus princeps approbaret decreta quae nunquam vidisset aut quae prius non examinasset si quid in eis minus rectum minus verum aut minus expediens contineretur. Unde mos fuit summorum pontificum cum confirmatur essent decreta conciliorum universalium quibus personaliter non interfuerant congregare synodum praelatorum qui erant sub patriarchatu Romano, et ibidem diligenti examinatione facta illa confirmabant sicut de beato Silvestro legitur cum decreta concilii Niceni approbasset. Item diebus posterioribus papa Clemens quintus ita fecisse legitur: ut Ioan. an. in principio cle. ponit de constitutionibus factis in concilio Viennen. quae quia ut inquit aliquae earum erant ineptae aliquae prolixae, aliquae defective compositae, aliquae etiam non expediebant, fecit illas Clemens recenseri per peritiores qui aliquas illarum in toto reseruaverunt, aliquas mutaverunt quo ad verba mente servata: aliquibus vero earum quibusdam detractis quo ad verba, et quo ad mentem aliqua sunt addita. Praeterea quod dominus Eugenius approbando processum concilii non approbaverit decreta illius exinde manifeste colligitur quod licet Basilien. cum maximo studio repetitis vicibus supplicaverunt oraverunt, et requisierunt per oratores suos, ut dominus Eugenius eorum decreta approbaret, et confirmaret nunquam tamen talem approbationem aut confirmationem habere ab eo potuerunt. Et merito: quia sedes apostolica in qua religio Christiana semper immaculata permansit, et permanebit talia decreta quae ab evangelica veritate, et sanctorum patrum doctrina aliena videbantur nullo modo ab eo passa fuisset confirmare. Ceterum nec ex tertia particula bullarum praedictarum habent adversarii intentum. Tum quia non ideo dominus Eugenius dissolutionem factam concilii irritam esse declaravit: quia ipse qui princeps erat ecclesiae facere illam non potuerit sed quia agnovit ex non veris causis licet veris aestimatis ex aliquorum relatione illam fecisse, unde cognita non existentia causarum et quod ut in bulla inquit ex praedicta dissolutione ortae erant graves dissensiones, et graviores oriri possent: necnon quod praestabant impedimentum executioni sanctorum operum ad quae synodus fuerat congregata data promissione a synodo, et securitate a principibus, quo apostolicae sedis honor, et sanctitatis suae illibatus servaretur: mutavit sententiam, et voluit dissolutionem factam pro bono pacis ecclesiae nullam haberi nec habuisse firmitatem revocans illam ac irritans. Non enim est novum quod sententiae summorum pontificum pro consideratione temporum, et locorum, et personarum ac gravium occurrentium necessitatum in melius commutentur. Ait enim papa Nicolaus in c. sententiam 25. q. 7. Sententia Romanae sedis non negamus in melius posse commutari cum aut surreptum aliquid fuerit aut ipsa pro consideratione aetatum, et temporum seu gravium necessitatum dispensatorie quaedam ordinare decrevit: quoniam, et egregium apostolum Paulum quaedam fecisse dispensatorie legimus quae postea revocasse legitur. Amplius nec ex quarta particula cedit aliquid favoris adversariis: quoniam licet dominus Eugenius diceret se velle prosequi cum omni devotione, et favore illud concilium: hoc tamen intelligendum est in his quae iuste, et rationabiliter salva fide: salva sanctorum patrum doctrina salva apostolicae sedis auctoritate, et reverentia per concilium constituerentur. Praeterea dato quod papa tunc promisit concilium illud cum omni devotione, et favore prosequi intelligatur approbasse illius decreta: illa intelligatur approbasse quae iurisdictionem, et auctoritatem papalem non offendunt, et honori atque praeeminentiae apostolicae sedis non repugnant seu obviant quae ut supra repetitum est superiorem nullum praeter Deum recognoscit, de decr. cap. licet. Item nec ex quinta particula adversarii habent propositum sui quoniam ex tali revocatione, et cassatione eorum quae attentata fuerunt in praeiudicium concilii Basilien. non sequitur quod dominus Eugenius asserere voluerit aut credere voluerit ea de consilio Basiliensi aut quocumque alio quae cum veritate conciliis non conveniunt: nec contra auctoritatem concilii sit negando ei convenire quae iuxta sanctorum patrum doctrinam ei non competunt. Ceterum nec per illam revocationem voluit dominus Eugenius a se et a se de sua abnegare quae iuxta scripturas sanctas et sanctorum patrum sententias apostolicae sedi divinitus sunt concessa, cum hoc non posset facere: inter quae est illud de dependentia auctoritatis conciliorum a papa, et non econverso: ut patet distinct. 17. per totum, de quo etiam duce Christo plenior tractatus erit in sequenti huius summae libro tertio. Quinto decreta Basiliensia praedicta non sunt valida: quoniam sicut de decretis factis Constantiae per patres aliquos obedientiae Ioannis balthalar qui dictus est apud illos Ioan. 23. dictum est: sunt sanctorum patrum sententiis, et praestantiorum doctorum in tota schol. theologica doctrinae adversa, et contraria. Ubi non parum admirandum adversarios Basilien. tanta caligine mentis involutos, et excecatos malitia ut in materiis fidei diffiniendis, et declarandis maluerunt sequi homines ab ecclesia Dei in doctrina sua damnatos: sicut fuit Marsilius de padua Ocham cum complicibus suis, ex quorum doctrina extracta sunt pro magna parte decreta illa praefata Basilien. et quosdam alios novellos doctorellos praefati Ocham, et aliquorum fratricellorum opiniones erroneas renovantes, quam doctores sanctos ab ecclesia approbatos, et alios praestantissimos doctores antiquos, et reputatissimos in schola theologica, quorum doctrina fulget ecclesia, ut sol et luna. Contra quos ait Hieronym. et habetur in canone non afferamus 24. quaest. prima. Non afferamus stateras dolosas nec appendamus quod volumus pro arbitrio nostro dicentes. Hoc grave hoc leve est: sed afferamus divinam stateram ex scripturis sacris tanquam de thesauris dominicis, et in illa quid sit gravius appendamus, haec Hieronymus.