Summa de Ecclesia

Consummatis his quae de amplitudine Romani pontificis in spiritualibus visa sunt nobis, venit in animo nostro hunc librum claudere consideratione illa an scilicet principatus Romani pontificis non solum ad spiritualia, sed etiam ad temporalia se extendat ita quod in toto orbe Christiano iurisdictionem habeat temporalem. Perlectis autem diversis modis dicendi duos dicendi modos extremos inter alios reperimus. Primus est dicentium quod Romanus pontifex ratione sui principatus in solis spiritualibus consistat ita quod nullo modo iure papatus ad temporalia se extendat. Iure papatus dicunt, quia alias bene concedunt eum in temporalibus iurisdictionem aliquam posse habere utpote in his quae donatione fidelium, aut principum permissione acquisita sunt ecclesiae. Secundus modus dicendi est afferentium totaliter oppositum, scilicet quod Romanus pontifex iure sui principatus sive vicariatus Christi habeat in toto orbe terrarum plenam iurisdictionem non solum in spiritualibus, sed etiam in temporalibus adiicientes quod omnium principum secularium iurisdictionalis potestas a papa in eos derivata sit. Nos vero declinantes quantum in nobis fuerit has praedictas vias quae nobis videntur minus probabiles saluo semper apostolicae sedis iudicio cuius ea quae nunc et alias scripsimus emendationi et correctioni submittimus. Incedentes ergo media via ponemus has duas conclusiones. ¹ Prima est contra primum modum dicendi quod Romanus pontifex iure principatus sui habeat iurisdictionem aliquam in temporalibus in toto orbe Christiano. Haec conclusio colligitur primo ex cap. Omnes distinct. 22. in quo papa Nicolaus inquit quod Christus beato Petro vitae aeternae clavigero terreni simul et caelestis imperii iura commisit, ubi glossa inquit. Argumentum quod papa habeat utrumque gladium spiritualem scilicet et temporalem 63. dist. tibi domino et 15. q. 6. alius et ca. Nos sanctorum, et ca. Iuratos. Secundo patet conclusio auctoritate et testimonio beati Thomae qui in fine secundi libri super sententias dicit quod spirituali potestati potestas secularis in papa coniungitur qui utriusque potestatis apicem tenet scilicet spiritualis et secularis, hoc illo disponente qui est rex et sacerdos secundum ordinem Melchisedech et dominus dominantium cui potestas non auferetur et regnum eius non corrumpetur, haec sanctus Thomas.

² Secunda conclusio contra secundum modum dicendi est, quod licet papa habeat aliquo modo iurisdictionem in temporalibus in toto orbe Christiano, non tamen ita amplam sive plenariam, aut extensam sicut illi de secundo modo asserunt sive dogmatizant, sed quantum necesse est pro bono spirituali conservando ipsius et aliorum sive quantum ecclesiae necessitas exigit aut debitum pastoralis officii in correctione peccatorum exposcit prout plenius explicabimus. Iuxta ergo has duas nostras conclusiones pro ampliori veritatis illustratione duo impraesentiarum faciemus. Imprimis assignabimus modos secundum quos Romanus pontifex non videtur dicendus habere iurisdictionem in toto orbe Christiano in temporalibus. Secundo explicabimus modos secundum quos vere Romanus pontifex ubique etiam in temporalibus habet iurisdictionem, ut in cap. proximo. Circa primum sit ista propositio.³ Papa non sic est dicendus habere iurisdictionem in temporalibus iure papatus, ut sic dicendus sit totius orbis dominus. Ista propositio licet nostro iudicio sit satis clara nihilominus potest sic probari. Nihil quod est interdictum apostolis potest dici convenire Romano pontifici iure apostolici principatus, patet: quia cum Romanus pontifex succedat Petro in potestate et officio non potest habere iure papatus id quod Petro et omnibus apostolis fuit prohibitum et interdictum, sed apostolis est interdictus dominatus in temporalibus ergo Romanus pontifex iure apostolici principatus non sic habet potestatem aut iurisdictionem in temporalibus quod sit dominus orbis. Consequentia est bona. Maior patet; minor vero habetur Math. 20. ubi Christus ait apostolis. Scitis quia principes gentium dominantur eorum et qui maiores sunt potestatem exercent in eos, non ita erit inter vos, sed quicumque voluerit inter vos maior fieri sit vester minister, et quicumque voluerit inter vos primus esse erit vester servus: sic Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare et animam suam dare in redemptionem pro multis. Et simile per omnia legitur Luc. 22. In quibus verbis quod dominatus fuerit interdictus apostolis patet. Ait enim beatus Bernardus in secundo libro de consideratione ad Eugenium papam sic. Nam quid tibi aliud dimisit sanctus apostolus, quod habeo inquit, tibi do. Quid illud? unum scio non est nec aurum, argentum cum ipse dicat aurum et argentum non est mecum; esto ut alia quacumque ratione hoc tibi vendices, sed non apostolico iure nec enim ille tibi dare quod non habuit potuit, quod habuit dedit solicitudinem, ut dixit super ecclesias, nunquid dominationem? audi ipsum non dominantes autem in clero, sed forma facti gregis, et ne dictum sola humilitate putes non etiam veritate vox domini est in evangelio. Reges gentium dominantur eorum et qui potestatem habent super eos benefici vocantur, et infert vos autem non sic. Planum est apostolis interdicitur dominatus istum quomodo tu et tibi usurpare audes, aut dominans apostolatum aut apostolatus dominatum. Plane ab alterutro prohiberis si utrumque simul habere voles perdes utrumque, alioquin non te exceptam illorum numero putes de quibus quaeritur dominus. Ipsi regnaverunt et non ex me et principes extiterunt et non cognovi, at si interdictum audiamus forma edictum, qui maior est vestrum fiat sicut minor et qui praecessor est sicut qui ministrat: forma apostolica haec est, dominatio interdicitur, indicitur ministratio. Haec Bernardus. Item idem Bernardus infra. Exi inquam in agrum ager mundus est tibi creditus esto exi in illum non sicut dominus, sed tanquam villicus videre et probare unde exigendus es reddere rationem. Haec ille. Patet etiam propositio praedicta ex donatione temporalium in Italia quam Constantinus dicitur fecisse beato Sylvestro Romano pontifici, quoniam si Romanus pontifex iure sui principatus fuisset dominus temporalium non fuisset aliqua donatio facta Sylvestro, sed potius restitutio eius quod suum erat, cuius tamen contrarium Romanus pontifex confitetur et Imperator Constantinus, de Constantino habetur in ca. Pi. Constantinus distinct. 96. de Romano pontifice habetur in ca. Futuram duodecima q. 1.

⁴ Secunda propositio. Romanus pontifex non dicitur sic habere principatum sive iurisdictionem plenariam in temporalibus in toto orbe Christiano habere ut nomen regis, aut imperatoris orbis possit sibi vere in temporalibus usurpare. Patet ista propositio ex prima. Patet etiam testimonio papae Nicolai in c. Cum ad verum distinct. 96. ubi sic inquit. Cum ad verum ventum est ultra sibi nec imperator iura pontificatus arripiat nec pontifex nomen imperatoris sibi usurpet: quoniam idem mediator Dei et hominum homo Christus Iesus actibus propriis et dignitatibus distinctis officia potestatis utriusque discrevit. Haec ille. Et idem ponitur in c. quoniam distinct. 10. ⁵ Tertia propositio. Romanus pontifex non dicitur sic habere potestatem secularem, aut iurisdictionem plenariam in temporalibus, ut quemadmodum omnes dignitates ecclesiasticae a sede apostolica pendere dicuntur ab ea iurisdictionem sumentes iuxta ca. Omnes dist. 22. et ca. Ita dominus dist. 19. ita principatus et iurisdictiones regum et principum secularium dependent ab ea. Patet ista propositio auctoritatibus et ratione. Auctoritate primo sic de Imperio quod sit a solo Deo et non a papa. Ait enim Ioannes papa sic in ca. Si Imperator dist. 96. Si Imperator catholicus est filius est non praesul ecclesiae, quod ad religionem competit discere ei competit, non docere, habet privilegia potestatis suae quae administrandis legibus publicis divinitus consecutus est, ubi dicit glo. ergo non a papa, nam imperium a solo Deo est. Secundo idem confitetur papa Innocentius in cap. Quaesitum 21. q. 4. Item tertio idem confitetur papa Innocentius tertius in ca. Solitae de maio. et obe. ubi imperatori Constantino ita scribens inquit. Praeterea nosse debueras quod fecit Deus duo luminaria magna in firmamento caeli, hoc est universalis ecclesiae id est duas instituit dignitates, quae sunt pontificalis auctoritas et regalis maiestas. Hoc etiam habetur in auct. quomodo oportet episcopos coll. in princ. Item Iustinianus Imperator scribit. C. de veteri iure enuc. in princ. Deo auctore nostrum gubernante Imperium quod nobis a caelesti maiestate traditum est, etc. Ecce quod a caelesti maiestate sibi traditum dicit Imperium, nullus autem istorum aut pontificum, aut imperatorum confitetur quod potestas imperialis absolute dependeat a papa, et ita dicendum est de aliis dignitatibus secularibus. Ratione vero praefata propositio probatur sic. Nullum prius dependet in esse a suo posteriori, sed potestas principum secularium sive regalis sive imperialis praecedunt tempore papatum sive principatum apostolicum. Ergo non potest dici cum veritate quod a principatu apostolico dependeat potestas iurisdictionis principum secularium. Consequentia est bona. Maior est manifesta; minor etiam patet ex illo apostoli 1. ad Corinth. 15. Non prius quod spirituale, sed quod animale est. Tum ex eo quod prius fuerunt reges et imperatores antequam Petrus fuisset factus papa, et etiam antequam claves regni caelorum datae essent ecclesiae, ut manifestum est. Praeterea fortificatur ista propositio, quia si sic omnes principes Christiani qui dominia sua non recognoscunt a Romano pontifice cuiusmodi est rex Franciae, utmet testatur Innocentius tertius in cap. Per venerabilem, qui fi. sint legi superiorem in temporalibus minime recognoscit, non essent in statu salutis, cum bona fide illa non possideant: quod esset gravissimum dicere et totum mundum conturbare.

⁶ Quarta propositio. Romanus pontifex iure papatus non sic potestatem sive iurisdictionem in temporalibus habet quod de feudis principum secularium aut de possessionibus directe se intromittere, aut iudicare valeat regulariter. Patet haec propositio tam ex praecedenti quam ex confessione Romani pontificis Innocentii tertii, ut in ca. Novit. extra de iudi. ubi ita ait. Non enim intendimus iudicare de feudo cuius ad ipsum si regem spectat iudicium nisi forte iure communi per speciale privilegium, vel contrariam consuetudinem aliquid sit detractum. Patet etiam haec propositio testimonio Alexandri tertii qui in c. Causam extra qui fi. sint legi dicit sic. Nos attendentes quod ad regem pertinet, non ad ecclesiam de talibus possessionibus iudicare ne videamur iuri regis anglicorum detrahere qui ipsarum iudicium ad se asserit pertinere fraternitati vestrae mandamus quatenus regi possessionum iudicium relinquentes de causa principali, etc. Hoc etiam apertissime ostendit beatus Bernardus in libro de consideratione ad Eugenium papam dicens. In criminibus non in possessionibus potestas vestra, propter illa siquidem has accepistis claves regni caelorum. Et infra infert. Habent haec infima terrena iudices suos reges et principes terrae. ⁷ Quinta propositio. Papa non ita iurisdictionem in temporalibus habet quod a quocumque iudice seculari passim, et regulariter ad eum possit appellari. Ista propositio patet testimonio Alexandri papae qui in cap. Si duobus extra de appellat. Ad quaestionem qua quaeritur si a civili iudice ante iudicium vel post ad papam fuerit appellatum an huiusmodi appellatio teneat respondet. Tenet quidem in his qui sunt temporali iurisdictioni subiecti, in aliis vero etsi de consuetudine ecclesiae teneat secundum iuris rigorem credimus non tenere, ubi glo. inquit. Et ita patet quod iurisdictio temporalis non pertinet ad ecclesiam.

Sexta propositio. Papa non habet ita iurisdictionem in temporalibus, ut ipse libere disponere possit ad arbitrium suum de bonis ecclesiasticorum. Ista propositio probatur. Pro quo notandum quod bona ecclesiastica sunt concessa communitatibus et non personae singulari, et ideo in bonis ecclesiasticis nulla persona singularis habet potestatem et dominium liberum, sed sola communitas, ut ecclesia vallis oloran, vel tolletan habet dominium et proprietatem in ipsis locis sibi propriis. Persona autem singularis non ut singularis, sed ut pars et membrum communitatis habet potestatem in illis utendi ad suam sustentationem secundum exigentiam, et decentia personae et status, in quo tamen est differentia, quia aliquod membrum est simplex, ut simplex canonicus, et illud non habet nisi usum in bonis communitatis secundum exigentiam sui status modo praedicto. Est autem aliquod membrum quod habet administrationem, et dispensationem generalem omnium bonorum communitatis approprians cuilibet quod ei debetur secundum debitam iustitiae proportionem disponens etiam pro communi bono collegii bona fide, ut sibi videtur expedire, et iste est episcopus in qualibet ecclesia cathedrali. Unde in ca. Episcopus 12. q. 1. ex concilio Antiocheno ita habetur. Episcopus ecclesiasticarum rerum habet potestatem ad disponendum erga omnes qui indigent cum summa reverentia et timore Dei, verum quia non solum quaelibet congregatio ecclesiasticorum virorum est una spirituali unitate, immo omnes ecclesiasticae congregationes habent quandam generalem unitatem inquantum sunt una ecclesia habens connexionem ad unum principale membrum cui utpote omnium capiti incumbit cura ecclesiae generalis scilicet dominum papam, ideo ipse tanquam caput et supremum membrum est principalis ac universalis dispensator omnium generaliter bonorum ecclesiasticorum spiritualium et temporalium, non quod sit dominus sed sola communitas ecclesiae universalis, ut comprehendit caput et alia membra, scilicet praelatos et simplices personas ecclesiasticas est domina et proprietaria. Ex quibus non solum patet veritas propositionis praefatae, sed etiam falsitas dicentium quod nulla persona singularis alia a papa nec collegium aliquod vel communitas habet ius sive dominium in bonis ecclesiae, sed dominus papa qui non solum est administrator et dispensator, sed verus dominus et proprietarius bonorum ecclesiae et de his ordinare et distrahere potest prout vult. Nam ut ait apostolus universaliter de omnibus praelatis loquens 1. ad Corin. 15. Sic nos existimet homo, ut ministros et dispensatores, etc. Ministros et dispensatores dicit non dominos. Unde ad hoc sanctus Thomas in 2. 2. q. 100. argu. 1. dicit quod quamvis res ecclesiae sint papae ut principalis dispensatoris, non tamen sunt eius ut domini et possessoris. Et in q. 175. arg. 8. ponit quod praelatus bona ecclesiastica dispensationi suae commissa quae sunt eroganda pauperibus, vel in usum ministrorum, aut in cultum divinum exponenda si infideliter dispensat non dubium quod contra fidem dispensationis agat et mortaliter peccet et ad restitutionem teneatur. Ubi considerandum quod papa non solum pro statu universalis ecclesiae aut sustentationem ministrorum et pauperum, sed etiam pro convenienti statu personae potest dispensare de bonis ecclesiae, sicut declaravimus libro secundo c. 69. ⁸ Septima propositio quod papa non habet potestatem sive iurisdictionem in temporalibus, ut reges in bonis temporalibus habent dominium, nec ita ut sit regulariter eorum dispensator. Patet probatio primo quo ad dominium ex praecedenti, quia si in bonis clericorum papa non est dominus minus in bonis laicorum. Pro declaratione secundae partis est considerandum quod bona laicorum non sunt collata communitati sicut bona ecclesiastica, sed sunt acquisita singulis personis arte labore industria propria et personae singulares quarum sunt habent in eis ius et potestatem et verum dominium et potest quilibet de suo ordinare dispensare retinere alienare pro libito suo sine alicuius iniuria cum sit dominus, et ideo talia non habent ordinem et connexionem inter se nec ad unum commune caput quod habeat ea ordinare et dispensare sicut in ecclesiasticis cum quilibet rei suae sit ordinator pro libito, et ideo nec seculares principes nec papa habent dominium nec dispensationem in talibus. Unde Imperator licet sit princeps summus et quasi caput inter seculares, ut in ca. In apibus 7. q. 1. non tamen habet potestatem sic liberam dispensandi sive administrandi bona temporalia secularium sicut papa bona ecclesiastica. Et ita patet propositio quod licet papa habeat auctoritatem et rationem capitis non solum respectu clericorum, sed etiam respectu secularium, non tamen sic libere potest dispensare vel disponere de secularibus sicut de clericis.

⁹ Octava propositio. Romanus pontifex non habet ita plenam iurisdictionem in temporalibus, sicut in spiritualibus, ita quod sicut deponere potest praelatum ecclesiasticum etiam sine culpa sua ita possit deponere principem secularem sive laicum. Ista propositionem declarat dominus Petrus de Palude in libro suo de potestate ecclesiastica hoc modo. Unde sciendum quod cum papa possit deponere principem laicum et praelatum ecclesiasticum non tamen aequaliter, quia principem laicum sive vasallum, vel extraneum non potest deponere sine iusta causa et rationabili ita quod ille sit indignus illo principatu et meruerit perdere et privari, et si sine tali causa privat ipsum non solum peccat conando sed etiam nihil agit privando, sicut non valet sententia a non suo iudice lata, sed in praelatis ecclesiae secus est, quia non sunt domini sed procuratores. Unde sicut administrator superior qui plenam potestatem habet potest instituere et destituere inferiores administratores et tenet quicquid facit etiam quando minus bonum instituit licet in hoc ipse peccet, ita papa ponendo et deponendo personas ecclesiasticas licet peccet nisi pro meliori ecclesiae hoc faciat, tamen tenet quod facit. Intantum aut procedit ratio quae dicit eos esse procuratores non dominos, quod sine omni peccato suo et alieno potest papa deponere minus bonum et ponere meliorem, quia in officiis reipublicae quaeritur utilitas publica non privata. Unde si praelatum non delinquentem et bonum amoveat et ponat meliorem non peccat, nec ille conqueri potest sicut nec procurator quando a domino revocatur quia ab onere relevatur. Sed secus in principibus laicis qui sunt veri domini eius quod habent, res autem sua non est alicui auferenda sine culpa sua, unde nec feudum a vasallo et multo minus quod aliquis habet a nullo alio potest auferri sine culpa sua. Haec dominus Petrus de Palude.