Summa de Ecclesia

Quod parum militent rationes factae contra hoc quod diximus de duplici potestate in ecclesia Dei, quae collectio dicitur omnium fidelium, facile est videre, cum enim ad divinam providentiam pertineat ut ordo servetur in rebus. Proprium enim est sapientiae omnia ordinate disponere. i. Metaphysicae. Unde Sapientiae 7. de sapientia dicitur, quod attingit a fine ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Congruus autem ordo est ut per superiora inferiora regantur dispensentur, et gubernentur. Patet hoc in natura corporali in elementis, quae regitur ex influentia corporis caelestis. Unde dicit philosophus i. Meteororum, quod tota regio elementalis contiguatur lationi astrorum ut omnis eius virtus inde gubernetur. Et Dyonisius 4. cap. de divinis nominibus inquit quod sol ad generationem visibilium corporum confert, et ad vitam movet, et nutrit, auget, et perficit. Hoc etiam patet in natura intellectuali, quoniam angeli inferiores illuminantur per superiores, ut docet idem sanctus Dyonisius in libro de caelesti Hierar. Et ita relinquitur debere esse in universitate hominum ut in eis ordo inveniatur, ut qui superiores sunt virtute, et eminentiores intellectu regant inferiores. Unde Augustini 3. de trinitate inquit. Quemadmodum corpora grossiora, et inferiora per superiora, et potentiora quodam ordine reguntur: ita omnia corpora per spiritum vitae rationalem, et spiritus vitae rationalis peccatoris per spiritum rationalem iusti. Praeterea cum in omni pluritate ordinata naturale, et expediens sit, ut inquit Aristote. i. Politicae, quod aliquis principetur, et caetera sint subiecta, consequens est ut in universitate hominum hoc idem sit fatendum ut aliquis principetur, alii sint subiecti, in hoc autem consistit ordo, et ratio potestatis: ergo necessaria est danda in Republica fidelium aliqua potestas qua unus alios regendo, et gubernando ceteris praesideat. Quod vero praeter secularem sive laicam potestatem ponenda sit necessario etiam in populo Christiano spiritualis potestas manifeste ostenditur iuxta dominum. Durandum in tractatu suo de origine iurisdictionum sic. Pro quo praesupponitur quod potestas aliqua in Republica ad hoc ordinatur ut homines arceantur a malis, et inducantur ad bona. Unde 1. Petri 2. dicitur de potestate, quod est ad vindictam malorum, laudem vero bonorum. Et ad Romanos 12. dicitur. Vis non timere potestatem, bonum fac et habebis laudem nam principes sunt non timore boni operis sed mali. Quo praesupposito dicendum videtur quod si bona ad quae facienda homines debent arceri pertinerent solum ad praesentem vitam civilem, et politicam sufficeret ad regimen Christiani populi potestas secularis, nec aliqua alia esset necessaria: patet, quia per virtutes morales, et acquisitas, et maxime per prudentiam, et iustitiam quae debent esse in rectore, sufficit regi vita praesens moralis, et politica, et civilis sic praecise accepta: sed haec possunt inesse principi seculari habenti potestatem regendi quantum ad praesentem vitam, et civilem et politicam: ergo praeter potestatem secularem nulla alia potestas est necessaria ad regendum populum in vita civili, et politica sic praecise accepta. Sed quia vita fidelium, et Christianorum non solum tendit ad bona, et mala praesentis vitae, immo principaliter tendit ad bona futurae vitae, et ad ea quaerenda ordinat omnia bona praesentis vitae, secundum illud Matth. 7. Primum quaerite regnum Dei, et iustitiam eius. Summe etiam horret inter omnes poenas illam qua post mortem corporis anima et corpus finaliter mittentur perpetuo in gehennam ignis. Unde Matth. 4. dicitur. Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere, timete illum qui animam et corpus potest mittere in gehennam ignis. Et idem habetur Luc. 12. Et ideo inter fideles Christianos ne exorbitent a fine quem intendunt, et si erraverint in viam reducantur ad eam, necessaria est potestas ad quam pertineat eos ad finem praedictum dirigere, et deviantes corrigere, et ad viam rectam reducere non solum exhortationibus sed etiam poenis congruentibus. Et quia ad hoc non sufficit potestas secularis quae de se nihil novit de poenis, et praemiis vitae futurae, nec de meritis seu de meritis quae ad ea perducunt seu adducunt: ideo praeter potestatem secularem necessaria est in Christiano populo alia potestas, quae communi nomine spiritualis dicitur. Ceterum harum duarum potestatum necessitate in populo Christiano Hugo de sancto Victore libro de sacramentis, parte 2. ostendit sic dicens. Duae vitae sunt una terrena alia spiritualis. Ad vitam terrenam pertinent omnia quae terrena sunt, ad vitam spiritualem omnia quae spiritualia sunt. Ut autem in utraque vita iustitia servetur, et utilitas proveniat, primum utrinque distributi sunt qui utriusque bona secundum necessitatem vel rationem studio, ac labore acquirant: deinde alii qui ea potestate officii commissi secundum aequitatem dispensent, ut nemo fratrem suum in negocio supergrediatur, sed iustitia inviolata servetur. Si ergo non potest humana societas sine utraque vita manere necessaria est duplex potestas ad conservationem iustitiae, una quae praesit in terrenis ad ordinandam vitam terrenam, alia quae praesit in spiritualibus ad ordinandum vitam spiritualem, haec ille. Has autem duas potestates etiam tangere videtur apostolus ad Romanos 13. cum ait. Omnis anima subdita sit potestatibus sublimioribus. Quod exponens magister Nicolaus de Lyra ait, id est praelatis in spiritualibus, et principibus terrenis in temporalibus. His habitis dicendum est ad rationes in oppositum. Ad primam respondetur quod pluralitas principatuum quorum unus non subest alteri non est bona, sed non sic est in proposito, quoniam inter omnes Christianos principatus potestas principatus secularis aliquo modo subest potestati iurisdictionis spiritualis sive ecclesiasticae, ut in sequentibus ostendemus.

¹

²

³

Ad secundam rationem respondetur quod non debet sufficere populo fideli qualis est populus Christianus, quod vivat virtuose quantum ad virtutes morales, et politicas, de quibus loquitur moralis philosophus, sed oportet quod vivat secundum virtutes theologicas quae dirigunt actus fidelium Christianorum ad beatam vitam. De qua vita, et virtutibus theologicis ad eam dirigentibus nihil novit ratio naturalis nec potestas secularis super eam fundata. Ad tertiam respondetur negando consequentiam, et hoc duplici ratione. Primo quia licet in populo Dei sive fidelium potestas secularis sub nomine regalis non legatur a Deo concessa sed permissa. tamen non sequitur quod potestas secularis simpliciter a Deo concessa, et praecepta non fuerit quod cum antequam fuerit rex institutus in Israel duces, et iudices fuerint in illo populo ex institutione divina qui populum iudicarent. Dicitur enim Deuterono. 16. Iudices, et magistros constitues in omnibus portis tuis quas dominus Deus tuus dederit tibi per singulas tribus tuas ut iudicent populum iusto iudicio. Secundo consequentia praefata venit neganda, quoniam licet Saul constitutus fuerit rex contra voluntatem Dei hoc modo, quia scilicet non commiserit illum constituendum, non sequitur tamen propter hoc quod potestas regalis non fuerit a Deo, cum dicitur Sapientiae 8. Per me reges regnant etc. Et ad Romanum 13. dicat apostolus. Non est potestas nisi a Deo. Quia ergo constituto Saulis non fuit secundum voluntatem Dei qua illam fieri praecepisset sed desiderantibus permisisset, ideo secundum Augustinum in glo. dicitur non concessa sed permissa. Permissio autem dicitur de malo, et malum hoc fuit illi populo, quoniam bonum illius populi in hoc consistebat quod solus Deus regnaret super eum eo quod esset populus eius peculiaris. Unde 1. Regum 10. dicit Samuel filiis Israel petentibus regem. Vos proiecistis dominum hodie qui solus vos salvavit.

⁴

Ad quartam rationem respondetur iuxta sanctum Thomam in secunda secundae. Quod servitus qua homo homini subditur ad corpus pertinet, non autem ad animam quae libera manet. Nunc autem in statu huius vitae per gratiam Christi liberamur a defectibus animae, non autem a defectibus corporis, ut patet per apostolum ad Romanos 7. qui dicit de se ipso, quod mente servit legi Dei, carne autem legi peccati. Et ideo illi qui filii Dei per gratiam fiunt liberi sunt a spirituali servitute peccati, non autem a servitute corporali, qua temporalibus tenentur dominis astricti, ut dicit glosa super illud 1. ad Thimoth. 6. Quicunque sunt sub iugo servi etc. Vel dicendum ut supra Thom. et dominus Bonaventura dicunt in fine ii. sententia, quod Christus loquitur de se et eius discipulis qui nec servilis conditionis erant nec res temporales habebant de quibus dominis suis obligarentur ad tributa solvenda, et ideo non sequitur quod omnis Christianus huiusmodi libertatis sit particeps, sed solum qui sequuntur apostolicam vitam in hoc mundo possidentes et a conditione servitutis immunes. Unde in aliis Christianis qui vel sunt servilis conditionis vel abundant temporalibus bonis auctoritas illa non habet locum.