Summa de Ecclesia

Ex his quae de sacrorum conciliorum universalium canonibus supra explanavimus orta nobis est occasio veniendi ad quaestionem illam, utrum universale concilium in his quae fidei sunt errare possit. Ad quam quaestionem nobis videtur sub distinctione respondendum, de concilio enim universali loqui possumus dupliciter. Uno modo de concilio universali plenaria¹, plenarium autem concilium dicimus in quo cum ecclesiae patribus Romanus pontifex eorum caput et princeps unanimi consensu et auctoritate concurrit sive intervenit. Unde concilium Antiochenum de plenario concilio provinciali loquens ait: perfectum concilium est illud in quo intervenit metropolitanus antistes. Item ibidem illa dicitur plenaria synodus, in qua etiam episcopus metropolitanus interfuit. Secundo modo loqui possumus de concilio prout dicit corpus tantum patrum distinctum a capite suo Romano pont. Si primo modo loquamur de concilio ista conclusio. Concilium universale in his quae ad fidem pertinent errare non potest, quae tam patrum ecclesiae quam Romani pontificis unanimi consensu diffinita sunt. Ista conclusio multipliciter probatur. Primo sic: apostolicae sedis iudicium in his quae fidei sunt errare non potest: ergo nec concilium universale in quo apostolicae sedis intervenit sive concurrit auctoritas et consensus. concilium universale in quo apostolicae sedis intervenit sive concurrit auctoritas et consensus. Consequentia est manifesta. Antecedens est a nobis multipliciter demonstratum lib. 2. in cap. 109. Colligitur etiam ex illo Luc. 22. Ego rogavi pro te Petre, ut non deficiat fides tua, etc. Item ex c. illo in fide, et c. hoc est fides 24. q. 1. Secundo sic. In ecclesia militante est certum iudicium de difficilibus et obscuris quae circa fidem emergunt. Patet: aliter enim tota ecclesia militans posset circa fidem errare, sed ultimum iudicium circa difficilia et obscura circa fidem emergentia penes concilium universale plenarium residere censetur, ut videtur velle August. in epistola ad glorium et Eleusium et in lib. 1. de unico baptismo contra Donatistas ubi ita inquit. Quaestionis huius obscuritas prioribus ecclesiae temporibus ante scisma Donati magnos viros et magna charitate praeditos patres episcopos ita inter se compulit salva pace disceptare atque fluctuare ut diu conciliorum in suis quibusque regionibus diversa statuta mutarent donec plenario totius orbis concilio quod saluberrime sentiebatur etiam remotis dubitationibus firmaretur. Haec ille: ergo concilium universale circa fidem errare non potest. Tertio sic. Universalis ecclesia non potest errare quia spiritu sancto gubernatur qui est spiritus veritatis. Hoc enim promisit dominus discipulis suis. Ioan. 17. Cum venerit ille spiritus veritatis docebit vos omnem veritatem, sed diffinita per concilia universalia plenaria sunt diffinita auctoritate universalis ecclesiae: ergo sequitur quod concilia universalia plenaria nullo modo errare possunt in fide. Quarto sic. Si concilia universalia plenaria errare possent nihil certum haberemus de diffinitis per concilia universalia, et ita simbolum fidei quod in missa cantatur factum in concilio Constantinopolitano redderetur nobis dubium quod est absurdum dicere et multa alia inconvenientia sequerentur. Ista argumentatio videtur esse 8. synodi, unde facta diffinitione ita inquit post multa: At vero si reprobaverit saltem unum ex his quae hic scripta sunt a beato Nicolao ante iudicata fiet estus in ecclesia nostra continuus et simultas ecclesiasticorum negociorum, ita ut nunquam videri posset in ecclesia quilibet ordo. Ubi enim concursus omnis patriarchalis throni et ut idipsum dicatur omnes sacri theologi si diabolico concilio ambiguitatem quis habeat vocatio profecto tandem infirmitatem habebit, et ecclesiastica constitutio pacem, anathema ergo illi qui secundum aliquid praesumpserit reprobare quicquam ex his quae hic scribuntur a patre et filio et spiritu sancto amen. Haec ibi. Quinto sic, a concilio universali plenario in causa fidei appellari non potest. Ergo sequitur quod circa causas fidei errare non possit. Consequentia patet: cum omnis causa viciata per appellationis remedium sit sublevanda 2. q. 6. cap. liceat. Si concilium tale errare posset in causa fidei cum illa posset viciari, et ita per appellationis remedium esset sublevanda, et ita liceret appellare a concilio. Antecedens tamen patet, tum ex decreto concilii Calcedonen. ubi statutum legitur quod ab electa synodo non appellatur. Electa autem synodus dicitur in qua assensus et approbatio apostolicae sedis intervenit, ut alias declaravimus. Praeterea si appellare liceret, aut ad aliud concilium universale igitur, aut ad papam aut ad ecclesiam universalem. Non ad aliud concilium universale, quia eadem ratione ab illo appellare liceret, et ita finis talis causae imponi non posset. Non esset appellandum ad papam, quia cum in concilio plenario intervenire intelligatur consensus papae et auctoritas eius. ² appellatio illa esset a papa ad papam et non ad aliquem superiorem. Nec esset appellandum ad ecclesiam, quia frustra ad universalem ecclesiam appellaretur cum universalis ecclesia simul in unum convenire non possit. Sexto sic: illa congregatio in his quae fidei sunt errare non potest cuius diffinitiones et constituta omnes fideles sub poena anathematis sive priuationis communionis fidelium iubentur observare: patet. Sed universalia concilia sunt huiusmodi: ergo etc. Minor patet ex multis. Tum ex concilio nono tolletano ubi Actione 11. ita dicitur. Ne quilibet in posterum, aut impune valeat conveniri, aut generalia statuta conuellere plena decernimus unanimitate, connexi ut quaecunque pro fide causis ecclesiasticisq negotiis aut in praeteritis in gestis aut in praesentibus constitutis, aut in futuris etiam decretis, vel sint vel fuerint diffinitione conscripta universalis auctoritatis nullus his deinceps contradicere audeat nullus reverberare praesumat nullus non implere contendat. Nam si quis ex religione contra haec inobedies, aut susurrans certe latrator, aut invidus, aut potius non fautor extiterit gratiosus et honoris sui et communionis sanctae lugeat amissione multatus. Haec ibi. Item hoc etiam a sanctis patribus legitur institutum, ut dominus Aymarus lib. de synodis testatur ita dicens. Sancti patres sub districto anathemate condemnasse leguntur eos qui orthodoxorum patrum statuta non receperint quae universalibus conciliis consonare perspexerint. Unde Grego. 1. Omnes a principalibus conciliis dissentientes in sua synodica anathematizavit. Septimo sic. Ea quae conclusa sunt in concilio plenario supradicto dicuntur universaliter totius ecclesiae consensu diffinita et conclusa: ergo sequitur quod praefatum concilium universale in his quae circa fidem diffinit errare non possit. Consequentia patet argumentatione qua beatus Grego. utitur in ca. Sicut dist. 15. dicens. Cunctas vero quas praefata veneranda concilia personas respuunt respuo, quas venerantur amplector, quia dum universali sunt consensu constituta se non illa destruit quisquis praesumpserit absolvere quos ligant aut ligare quos absolvunt. Octavo sic: in conciliis universalibus plenariis creduntur sancti patres spiritu sancto canones condidisse et maxime circa fidem, sine qua impossibile est placere Deo, ut inquit apostolus ad Hebr. 11. Ergo videtur quod talia concilia dirigente spiritu sancto in his quae fidei sunt errare non possunt. Consequentia patet: quia spiritus sanctus cuius gratia editi sunt canones est magister veritatis et non erroris. Antecedens habetur ex cap. 1. distinct. 15. quod est beati Isid. ubi enumeratis quattuor universalibus conciliis plenariis, scilicet Niceno Constantinopolitano, Ephesino primo et Calcedonensi ita inquit. Haec sunt synodi principales quarto fidei materiam plenissime praedicantes, sed et siqua sunt alia concilia quae sancti patres spiritu Dei pleni sanxerunt post istorum 4. auctoritatem manent omni stabilita vigore. Secundo ex c. Violatores, ubi Damasus papa ita dicit. Violatores canonum voluntariae grauïter a sanctis patribus iudicantur et a spiritu sancto instinctu cuius ac dono dictati sunt damnantur. Haec ille. Nono sic: illud concilium errare non potest in fide quo errante erraret universalis ecclesia, sed errante concilio generali plenario erraret universalis ecclesia, quia in tali concilio universali universalis ecclesia repraesentatur et virtute continetur. Decimo arguitur sic: nullum iudicium quod in materia fidei irreiterabile et irrevocabile est, defectibile est aut errare potest in fide, sed iudicium plenarii concilii in materia fidei ita habitum est apud sanctos patres et diffinita ut inconuulsum et irrevocabile in eorum maneret: ergo concilium universale de quo loquimur in his quae fidei sunt defectibile esse non potest. Consequentia est bona. Maior etiam patet. Minor vero est Gelasii papae in epistola quam universis episcopis per Dardaniam constitutis scribit, ubi dicit: Patres nostri catholici videlicet doctique pontifices in unaquaque haeresi quolibet tempore suscitatam quicquid pro fide pro veritate pro communione catholica atque apostolica inconuulsum voluerunt deinceps firmumque constare, nec in eadem causa denuo quae praefixa fuerant retractari quolibet recenti praesumptione permiserunt sapientissime providentes, quoniam si decreta salubriter cuiquam liceret iterare, nullum contra singulos quosque prorsus errores stabile persisteret ecclesiae constitutum, atque semper eisdem furoribus redivivis omnis integra diffinitio turbaretur, etc. Inde est ut in c. Maiores 24. q. 1. habetur idem papa Gelasius dicit. Maiores nostri divina inspiratione cernentes necessario praecaverunt, ut quod contra unamquamque haeresim coacta (id est coadunata) semel synodus pro fidei communione auctoritate catholica atque apostolica promulgasset non sinerent novis post haec retractationibus mutilari ne prauis occasio praeberetur quae medicinaliter fuerant statuta post propulsandi. et infra in fine synodus semel gesta condemnans ulterius ad nova concilia venire non sinit, ut scilicet, ut inquit, temere de fide disputent. Nam ut inquit imperator Martianus de sum. trin. et fide cath. Iniuriam facit iudicio reverendissimae synodi si quis semel iudicata ac recte disposita revolvere atque publice disputare contendit, quocirca in ca. Confidimus 27. q. 1. papa Gelasius inquit. Confidimus quod nullus tam veraciter Christianus ignorat uniuscuiusque synodi constitutum quod universalis ecclesiae probavit assensu nulla magis exequi sedem prae ceteris oportere quam primam quae et universalium synodum sua auctoritate confirmat et continuata moderatione custodit. Haec ille. Huiusmodi autem concilia in quibus universalis ecclesiae concurrit assensus sunt illa quae plenaria vocat Aug. quorum ut ipse ait in epistola ad Ianuarium saluberrima in ecclesia auctoritas est in c. Illa distinct. 12. de quibus currunt rationes quae sunt quod universale concilium errare in his quae fidei sunt non possit. Ultimo sic. Illa congregatio in diffinitione unanimi sua in his quae fidei sunt credenda est non errare cuius diffinitionis oppositum tenentes sunt haeretici, sed tenentes et sapientes contrarium eorum quae universalia concilia et plenaria de fide diffinierunt sunt haeretici: ergo etc. Consequentia est bona. Maior patet. Minor etiam patet, unde dicitur in concilio Calcedon. actione quinta post datam sententiam de duabus naturis et una persona in Christo dicunt patres sic. His itaque a nobis dispositis diffiniuit sancta et universalis synodus alteram fidem nulli licere proferre, vel conscribere aut componere, aut sentire, aliter eos aut qui ausi sunt aut componere fidem alteram, aut certe proferre, aut docere, aut tradere alterum symbolum, si episcopi fuerint aut clerici alienos esse ab episcopatu et clericos a clero, si monachi et laici fuerint anathematizati. Multa similia habentur ex aliis conciliis universalibus.

³ Printed marginal note introducing the second sense of “universal council”; anchored at the second-mode distinction.

Secundo vero modo loqui possumus de concilio universali prout tantum dicit praelatorum congregationem distinctam sive condivisam a Rom. pont. sive non incluso Rom. pont. et hoc modo loquendi sit ista conclusio. Concilium universale non interveniente consensu et approbatione apostolicae sedis errare potest in his quae fidei sunt. Quae conclusio exemplis et auctoritate ostenditur. Exemplariter patet primo de concilio quod copioso numero episcoporum conveniente Arimini celebratum est, in quo ut dicit Hieron. in altercatione Luciferiani et Orthodosi nomine unitatis et fidei infidelitas scripta est. Contra quod Dama. papa viriliter insurrexit et congregato concilio condemnans Liberium, annullavit quod fecerat. Hoc concilium beatus Aug. vocat latrocinium. Hoc concilium damnatur in canone in c. Sancta Romana ecclesia, ubi Gelasius papa inquit. In primis Ariminensem synodum a Constantino Caesare Constantini filio congregatam mediate thauro praefecto extunc et in aeternum confitemur esse damnatam. Secundo idem ostenditur ex concilio Ephesino 2. quod legitime inchoatum fuit praesidentibus etiam legatis papae nihilominus in eversionem fidei agitatum est, et in eius correctionem Leo papa Calcedon. synodum instituit. Item synodus Aquileiae celebrata quae quintam universalem synodum a Iustiniano Imperatore et Vigilio papa Constantinopoli celebratam suscipere diffidit, quam Sergius papa salubriter redarguit et ad concordiam reduxit, ut narrat Vincentius in speculo hystoriali lib. 24. c. 134. Item synodus 330. episcoporum tempore Constantini Constantinopoli congregata in qua ut narrat idem Vincentius lib. commemorato c. 174. edictum promulgatum est de imaginibus Dei et sanctorum deponendis contra quam Stephanus papa Romae synodum congregat in qua omnia a Constantino ordinata reordinat et veneratione sanctarum imaginum confirmat eorumque prophanatores anathematizat, ut idem Vincentius commemorat lib. praefato cap. 165. unde septima synodus condemnans praefatam synodum sic ait. Frementi concilio contra venerabiles imagines, anathema. Item infra de perversione illius concilii loquens et causis damnationis eius ita inquit. Hoc nempe concilium cayphaicu conciliabulum factum est illud adversus Dominum inania meditatum est hoc adversus ipsius imaginem fremuit. Et infra hoc concilium sola nuncupatione habet sacerdotalem scientiam, autem pravam atque profanam: hoc concilium contumax habet os et spiritum mendacio delibutum. Nam veritatem quandam finxit in fallacia praesumpsit hoc concilium sancta synodus, utpote zizania dominice Areae i. ecclesiae catholicae ventilavit et ventilabro divini iudicii proiecit ablata ergo sunt a catholica ecclesia et redarguta figmenta eius. Haec ille. Item concilium aquisgrani celebratum cuius diffinitioni circa materiam sacramenti matrimonii non statur, videlicet quod raptor non possit matrimonialiter cum rapta copulari, de quo in c. placuit 36. q. 2. sed potius statur auctoritati Hier. contrarium diffinientis, ut in c. rapta e. q. de quo fit mentio etiam in gl. super c. de libellis dist. 20. et sic de multis aliis possent exempla induci et cum illis etiam de Basilien. quod et scandalosum et in multis a sanctorum patrum doctrinae errasse videtur. Praeterea quod concilium praefatum errare possit satis aperte colligitur ex beato Aug. qui in epistola qua contra Donatistas, ubi post quoddam acerrimum argumentum subinfert ad propositum sic faciant mille concilia episcopi vestri huic uni sententiae respondeant et ad id quod volueritis consentimus vobis. Item idem colligitur ex beato Isidoro in c. Domino sancto dist. 50. ubi ait quod si in gestis conciliorum distans sententia inveniatur illius concilii sententiae standum sit cuius quidem potior et antiquior extat auctoritas, nunquam autem ad invicem possunt discordare nisi altero illorum a vero declinante, quoniam secundum phylosophum 1. Eth. Omnia vera consonant, sed falsum est quod a vero dissonat. Hoc autem nequaquam dixisset Isid. si fuisset impossibile concilium aliquod errare. Idem etiam colligitur ex c. Cuncta per mundum 9. q. 3. Item Aug. in epistola contra Donatistas ait. Itaque concilium illud perversum atque nephandum maxime ut creditur traditorum fuit. Ex his exsufflatur fantasia stulta eorum qui omni concilio non errandi gratiam quasi essentialiter inesse affirmant, cum tam ex evangelio quam ex actibus apostolorum et gestis antiquorum conciliorum manifeste oppositum habeatur.

⁴