Summa de Ecclesia

Fatendum est firmiter cum sanctis patribus quemadmodum dictum est quod Ecclesia Christi sancta sit. unde Aug. super illud psalm. 85. Custodi animam meam quoniam sanctus sum. ita dicit. Audeat dicere corpus Christi, audeat dicere unus ille homo clamans a finib. terrae cum capite suo dicens, Sanctus sum, accepit enim gratiam sanctitatis gratiam baptismi et remissionem peccatorum, et infra. Omnes enim Christiani, et omnes fideles et baptizati in Christo ipsum induerunt, sicut Apostolus dicit. Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis. Si membra facti sunt corporis eius, et dicunt se sanctos non esse, capiti ipsi faciunt iniuriam cuius membra facti sunt. Iam dicendum est ad argumenta. ¹ Ad primum respondetur quod Christus dicitur solus sanctus sicut solus bonus, quia. ipse solus secundum quod Deus ex se, et naturaliter bonus et sanctus est, et secundum quod homo in summo sanctitatis. quamobrem Daniel. 9. Sanctus sanctorum nominatur. Et in psal. de eo confitetur propheta dicens. Unxit te Deus oleo laetitiae prae participibus tuis, secundum quem modum ipse solus sanctus est. Et hoc est quod dicitur. 1. Reg. 2. Quis sanctus ut est dominus, vel ut habet alia littera. Non est sanctus praeter te domine, quia ut ait gl. nemo sit sanctus nisi Deus, et si sint qui dicunt Dii multi, et domini multi, nullus tamen eorum naturaliter est id quod est Deus, nam ipse est solus qui ait. Ego sum qui sum, per hoc ergo non negatur quin participatione gratiae eius fideles boni et iusti et sancti sint. unde dominus ait. Levit. 20. Sancti estote quoniam ego sanctus sum. Et Aug. tractans illud psal. 75. Custodi animam meam quoniam sanctus sum. ita fideles exhortatur. dicat unusquisque fidelium sanctus sum. non est ista superbia elati, sed confessio non ingrati. si enim te dixeris ex te esse sanctum superbus es. rursus fidelis in Christo, et membrum Christi si te dixeris non esse sanctum ingratus es.

² Ad secundum argumentum respondetur praemittendo duo notabilia. Primo notandum quod duplex ad praesens potest distingui sanctitas. Uno modo quae dicat liberationem omnimodam ab omni immunditia et corruptione culpae et poenae, et ista est sanctitas patriae, de qua in psal. Gloria haec est omnibus sanctis eius. Alio modo sanctitas dicit emundationem non a quocunque peccato, aut imperfectione, sed ab eis immunditiis quae puritatis gratiae et charitatis luci adversantur, cuiusmodi sunt culpa originalis et mortalis, de qua dicitur ad Rom. i. Omnibus qui sunt Romae dilectis Dei vocatis sanctis, gl. sancti erant sanctificati per baptismum. Item. 1. ad Cor. 3. Templum Dei sanctum est quod estis vos, ubi gl. dicit. Sanctum est a tempore baptismi, quia in nemine habitat Deus quem non antea spiritus sanctus sanctificet et purget. Secundo notandum quod sanctitas qua ecclesia in praesenti vita sancta dicitur, non dicit immunitatem ab omni peccato, corruptione et imperfectione, sed immunitatem ab his vitiis et peccatis cum quibus charitas Dei stare non potest, per quam Deus manet in nobis et nos in Deo. 1. Io. 4. cuiusmodi sunt peccata criminalia sive mortalia. Unde gl. super illud Cant. iiii. Tota pulchra es amica mea, et macula non est in te: dicit, macula, sc. criminalis culpae, et ita habet glo. decret. in. c. omnibus consideratis. xxiiii. q. i. super verbo sine macula. Et ideo venerabilis Beda super cantica tractans praefatum verbum Cant. iiii. Tota pulchra es etc. ita dicit. Haec autem dicta sunt non quod in hac vita sanctorum quispiam vel a culpis omnibus immunis vel perfectus possit esse virtutibus: cum veraciter scriptum sit, quia non est homo in terra iustus, qui faciat bonum et non peccet, sed quod sancta ecclesia inquantum ecclesia Christi est et fide recta et munda sit opere. Quibus notatis respondetur ad rationem et primo dicitur quod munditia importata in diffinitione sanctitatis, posita a beato Dionysio dicit munditia sive puritate a peccato, sive in intellectu, sive in affectu quod contrarietatem habet ad gratiam, cuiusmodi est originale et mortale, non autem dicit emundationem a peccato veniali. Unde Aug. in diffinitionibus recte fidei dicit. Nullus sanctorum, vel iustorum caret peccato, nec tamen ex hoc desinunt esse iusti, vel sancti, cum affectu teneant sanctitatem. Secundo ad minorem, ubi dicitur quod ecclesia in praesenti statu non est omnino libera ab immunditia, quae divinae gratiae contrariatur, et ad auctoritatem beati Ioan. dicentis. Si dixerimus quod peccatum etc. Respondetur dupliciter. Uno modo de peccatis venialibus, quae in praesenti vita non possunt totaliter vitari: dicitur enim Prouer. 24. Septies in die cadit iustus. Et Aug. dicit, et habetur in gl. Impossibile est quemlibet sanctum aliquando non cadere in minimis peccatis neque iusti esse desistunt, quia citius opitulante Deo resurgunt. Secundo respondetur ad idem quod si beatus Ioan. loquitur de mortali, tunc non est sensus quod omnes fideles habeant peccatum mortale, sed quod si dixerimus ex elatione, scilicet ut dicit glo. interlin. elati de aliqua iustitia, quia cum nemo sciat utrum dignus odio vel amore sit, ut dicitur Ecc. Qui absque revelatione asserit se esse sine peccato mortali, incurrit peccatum iactantiae superbiae, et falsitatis asserens quod nescit. Et ideo dicit, et veritas in nobis non est. Ista est expositio magistri Nicolai de Lyra. ³ Ad tertium respondetur, quod per illam auctoritatem Math. 6. licet ut dicit glo. quilibet nostrum instruatur se peccare quotidie, dum pro peccatis quotidie iubetur orare, non tamen datur intelligi, quod quotidie peccemus omnes fideles peccato quod sanctitati adversetur. Unde Hiero. super psal. 118. exponens illud Beati immaculati in via dicit, quomodo immaculati, quia sine minutis peccatis, homo esse non potest, sicut sanctus Ioannes dicit. Si dixerimus etc. Et propheta dicit. Qui ingreditur sine macula etc. et respondens ait. sine macula: hoc est sine mortalibus criminibus. ⁴ Ad quartum dicendum quod non vult apostolus dicere in illis verbis, quod omnis homo mentiatur: unde ipse ad se dicit. 2. ad Corin. 12. Deus scit quod non mentior, sed ut colligitur ex glo. datur intelligi in verbis apostoli, et prophetae dicentium. Omnis homo mendax, quod omnis homo est mutabilis naturae, et voluntatis, et ideo potest esse mendax in promissis, non sic autem Deus cum sit invariabilis, et impermutabilis, et ita ut dicit gl. Omnis homo mendax dicitur, quia quantum a seipso est labilis in essentia et per peccata defluens est, et ita argumentum sumptum ex illa auctoritate non militat contra propositum, quoniam licet omnis homo quantum est ex seipso labilis sit, et defluxibilis per peccatum, per gratiam tamen potest non defluere. Unde propheta psal. 93. dicit. Si dicebam motus est pes meus misericordia tua adiuvabat me. Et apostolus. 1. ad Corinth. 15. Gratia Dei sum id quod sum et gratia eius in me vacua non fuit. ⁵ Ad quintum patet responsio ex his quae dicta sunt ad secundam obiectionem, ubi distinctione facta de duplici modo sanctitatis, dictum est quod sanctitas importans omnimodam liberationem, et immunitatem ab omni corruptione, et vetustate⁶ culpae et poenae, et cuiuscunque imperfectionis contagione, non est ecclesiae pro statu praesentis vitae, sed futurae quando apparebit gloriosa, et per consequens isto modo loquendo non convenit ecclesiae pro statu praesentis vitae, non habere maculam, aut rugam, ut sonant manifeste sanctorum auctoritates inductae. Sanctitas vero quae dicit immunitatem earum culparum, et rugarum, quae divinae gratiae animam illustranti repugnant bene convenit ecclesiae, sicut diffuse monstratum est, et per consequens hoc modo modo immunitas competit ecclesiae etiam pro statu vitae praesentis non habere maculam, neque rugam, aut aliquid huiusmodi. ⁷ Ad sextum dicendum quod licet mali numero sint de ecclesia non tamen merito. Ecclesia autem tota est sancta in omnibus qui de ecclesia sunt numero et merito, cuiusmodi sunt omnes fideles qui dilectione charitatis in Christo radicati sunt. Ait enim beatus Hilarius lib. de trini. Sanctus es si fide es perfecte credulus si spe inconcussa firmus si charitate es perfecte radicatus. Unde licet multi fideles peccatores dicantur esse in ecclesia, nihilominus quia isti non sunt propria membra corporis Christi nec perfecta unitate quae est per charitatem pertinent ad ecclesiam, non sequitur quod ecclesia simpliciter non sit dicenda sancta, sancta quidem est ut praediximus in omnibus qui ad eam pertinent numero et merito sive in omnibus membris suis. ⁸ Ad confirmationem autem quae sumpta est ex auctoritate Origenis dicendum quod quamquam ecclesia habeat malos permixtos bonis, quia tamen mali non sunt vere et proprie membra corporis Christi quod est ecclesia, non est fatendum simpliciter quod ecclesia Christi sit foeda, aut non sancta, aut spelunca latronum, sed bene dicitur a sanctis doctoribus sicut supra induximus, quod in aliquibus qui non sunt membra eius perfecte et proprie infirmetur, aut patiatur aliquam foeditatem, et ex perversitate operum actuum malorum fidelium aliquas detractabiles suscipiat denominationes, ut puta, quod dicatur spelunca latronum sicut inductum est, ex Origene et alia huiusmodi.

⁹ Ad septimum respondetur negando consequentiam, quia fideles praesciti aut habent maculam peccati mortalis aut non, sed sunt in gratia. Si detur primum, dicendum est de illis sicut de aliis fidelibus peccatoribus, parum ante iam diximus. Si vero sine macula sunt peccati mortalis habentes Christi gratiam, dicendum quod in illis etiam ecclesia sancta dicitur, licet in futurum sint maculam aut contagionem habituri infidelitatis, et impietatis rugam. Iudicium quippe de membris ecclesiae sumitur secundum dispositionem praesentis temporis et non futuri, sicut homo dicitur quis nunc mundus in membris quae cras aut post immunda futura sunt. ¹⁰ Ad octavum respondetur negando consequentiam, quoniam scire non possumus via humana quis de adultis in vita praesenti sanctus sit sanctitate gratiae, et inhabitatione spiritus sancti. Nihilominus certissimi sumus quod talis sanctitas sit in membris ecclesiae quae illius vera et propria membra sunt in quibus ipsa sancta dicitur, utpote quae corpus Christi et sponsa illius dilecta pulcra et sine macula esse describitur Cant. 4.

¹¹ Ad nonum dicendum quod ecclesia pro statu vitae praesentis non ita in fide, et charitate dicitur firmata quod eius omnia membra ita in gratia sint confirmata, quod amplius peccare non possint, sed ea ratione, quia semper erunt in ecclesia aliqui homines fideles et sancti. ¹² Ad decimum et ultimum dicendum primo quod capiendo ecclesiam prout comprehendit angelos et homines, ecclesia semper sancta fuit, quia angeli boni in sanctitate in qua creati sunt immobiles permanserunt. Si loquimur de ecclesia sicut in superioribus locuti sumus, quae scilicet sumpta est et collecta ex hominibus fidelibus, dicimus etiam quod semper ecclesia in aliquo, vel in aliquibus sancta fuit, dicente beato Aug. super psal. cxxiiii. olim est ecclesia et ex quo vocantur sancti est ecclesia in terra. Ad auctoritates autem inductas in contrarium dicitur quod Aug. et Hiero. non loquuntur de ecclesia universali quae ab Abel iusto dicitur incepisse usque ad ultimum iustum, sed de ecclesia secundum quod dicit collectionem fidelium ex populo gentilium venientium, qui populus prius fuit foedus sordibus idolatriae. Unde Aug. super psal. 103. subiungit. Nonne ista est quae iacebat in caeno iniquitatum, nonne ista est quae iacebat in fornicatione idolorum. Vel dicendum et forte melius quod ecclesia sumpta ex humano genere non est ita intelligenda prius fuisse foeda quod postquam ecclesia coepit esse, fuerit foeda in omnibus membris suis, quoniam sicut infra videbitur in ecclesia quae ab Abel dicitur incepisse semper fuerunt aliqui vel aliquis sanctus, sed sic accipiendum est, quia omnia membra ecclesiae de genere humano sumpta excepto Salvatore nostro qui non humano semine, sed de spiritu sancto conceptus, fuerunt prius et si non pro eodem tempore foeda foeditate alicuius peccati saltem originalis. et haec videtur esse intelligentia Aug. ut apparet ex auctoritatibus quas inducit ad probandum ecclesiam prius fuisse foedam, ut patet ex illa ad Ro. 3. Omnes peccaverunt, gl. ex uno peccatore omnes nascuntur peccatores et egent gloria Dei. Et ex illa ad Ro. 5. pro impiis mortuus est.