Motu proprio, etc. Cum, sicut accepimus, dilectus filius Michael Tramezinus bibliopola Venetus, nobis nuper exponi fecerit, ad communem omnium studiorum utilitatem sua propria impensa diversa opera Latina et Italica, ipsa Italica tam ex Latino, Gallico, et Hispanico idiomate translata, quam Italica facere minimeque translata¹, hactenus non impressa, imprimi facere intendat: dubitetque ne huiusmodi opera postmodum ab aliis sine eius licentia imprimantur, quod in maximum suum praeiudicium tenderet. Nos propterea eius indemnitati consulere volentes, Motu simili et certa scientia eidem Michaeli, ne praedicta opera hactenus non impressa, et per ipsum ab inquisitoribus loci illius examinata et approbata, vel si in urbe a magistro sacri Palatii, imprimenda per decem annos post eorundem operum, vel cuiuslibet ipsorum impressionem, a quocunque sine ipsius licentia imprimi, aut ab ipsis vel aliis vendi, seu in eorum apothecis, vel aliis venalia, praeterquam a dicto Michaele impressa vel imprimenda teneri possint, concedimus et indulgemus, inhibentes omnibus et singulis Christi fidelibus, tam in Italia, quam extra Italiam existentibus praesertim bibliopolis et librorum impressoribus, sub excommunicationis latae sententiae. In terris vero Sanctae Romanae Ecclesiae mediate, vel immediate subiectis etiam quingentorum ducatorum auri Camerae apostolicae applicandorum, et insuper amissionis librorum poenis: toties ipso facto, et absque alia declaratione incurrendum, quoties contraventum fuerit, ne intra decennium ab impressione dictorum operum, vel cuiuslibet ipsorum respective computandum, dicta opera, tam Latina, quam Italica hactenus non impressa, et per ipsum Michaelem imprimenda, sine eiusdem Michaelis expressa licentia, dicto decennio durante imprimere, seu ab ipsis, vel aliis, praeterquam a dicto Michaele impressa et imprimenda vendere, seu venalia habere, vel proponere, vel ea, ut supra, habere audeant. Mandantes universis venerabilibus fratribus nostris Archiepiscopis, eorumque Vicariis, in spiritualibus generalibus, et in statu temporali Sanctae Romanae Ecclesiae, etiam legatis et vicelegatis sedis apostolicae ac ipsius status gubernatoribus, ut quotiens pro ipsius Michaelis parte fuerint requisiti, vel eorum aliquis fuerit requisitus, eidem Michaeli efficacis defensionis praesidio assistente; praemissa ad omnem dicti Michaelis requisitionem contra inobedientes et rebelles per censuras ecclesiasticas; etiam saepius aggravando, et per alia iuris remedia auctoritate apostolica exequantur, invocato etiam ad hoc, si opus fuerit, auxilio brachii secularis. Et insuper, quia difficile admodum esset praesentem Motum proprium ad quelibet locum deferri, volumus, et apostolica auctoritate decernimus, ipsius transumptis, vel exemplis, etiam in ipsis operibus impressis, plenam et eandem prorsus fidem ubique, tam in iudicio, quam extra, haberi, quae praesenti originali haberetur. Et eum absolutione a censuris ad effectum praesentium, et quod sola signatura sufficiat. Et ne de praemissis aliquis ignorantiam praetendere possit, quod praesens Motus proprius in acie Campi Floris, et in valvis Cancellariae apostolicae huius almae urbis affigatur, et ibidem per affixionem publicetur, et quod sic affixus et in ipsis operibus per tempora impressus, ad omnium quos tanget, notitiam deductum esse, ac si eisdem personaliter intimatum foret, expresse volumus et mandamus irritum et inane censendum quicquid secus contigerit, praemissis omnibus constitutionibus et ordinibus apostolicis, ceterisque in contrarium faciendis, non obstantibus quibuscumque.

Placet motu proprio, I.

M D LX. Die 3. Februarii in Rogatis.

Che per autorità di questo conseglio fu concesso alli fedeli nostri Francesco, et Michele Tramezzini, che alcuno altro, ch’essi, ò chi haurà causa da loro, non possa per lo spacio di anni quindici prossimi futuri, ne in questa città, ne in alcuna altra città, ò luogo del Dominio nostro stampare, ne altroue stampata in quelli vendere la Somma de Ecclesia D. Ioannis de Turre-cremata Cardinalis, et l’apparato del medesimo super decreto unionis Graecorum Florentiae fe. re. Eugenii papae quarti, sotto pena alli contraffacenti di perdere tutte l’opere per loro stampate, et di ducati da cento, da esser diuisi, uno terzo al magistrato, che farà l’esecutione, un terzo all’arsenale, et l’altro terzo all’hospitale della pietà: essendo però essi obligati di osseruare quanto per le leggi nostre è disposto in materia di stampe.

Aloysius Garzonius Duc. Not.

Cardinalis Vitellius, Pio quarto Pontifici Maximo.

Multi quidem Pater beatissime, tam ex Graecis, quam ex Latinis doctrina et pietate praestantes viri de Apostolicae sedis, et Romani Pontificis auctoritate scripserunt: sed nemo melius, copiosius, aut efficacius scripsit quam Ioannes de Turrecremata Cardinalis tituli Sancti Sixti, cuius multa extant opera diligenter, et erudite scripta: sed omnium praestantissima est summa, quam composuit de Ecclesia, utilissimum sane opus, et ad apostolicae Ecclesiae adversariorum calumnias redarguendas valde necessarium. Sed eo minus eius libri utilitas percipitur, quo paucioribus nota est, non auctoris culpa: ille enim ad omnes scripsit, sed quod liber ipse multis abhinc annis semel impressus, aut nusquam, aut raro invenitur. Cum igitur tam utile ac plane necessarium opus a multis illud quidem desiderari, eiusque lectionem ad Ecclesiae Catholicae veritatem defendendam maxime pertinere animadverterem: his praesertim temporibus, quibus eo pluribus ac validioribus opus est armis, quo hostes ipsi plures sunt, et eorum malitia cumulatior: lucernam hanc sub modio latere passus non sum, sed super candelabrum ponendam curavi: ut luceat omnibus, qui in domo sunt: hoc est, ut liber ipse denuo impressus a multis legi possit: quem librum sanctitati vestrae dedicandum curavi, cum opus, in quo de Catholicae Ecclesiae potestate disseritur, nulli melius conveniat quam tibi, qui totius Ecclesiae et omnium Christianorum caput et rector ac magister, ut Christi Vicarius et Petri successor. Itaque dubium non est quin S. V. Summam hanc libenter sit acceptura, in qua summatim comprehensa sunt argumenta, quibus Ecclesiae dignitas ita defenditur, et adversariorum obiectiones sic diluuntur, ut nisi quis obstinatae mentis esse velit, nihil habeat quod amplius contradicere valeat.

SUMMAE DE ECCLESIA D Ioannis de Turre cremata tituli sancti Sixti presbyteri Cardinalis

A

Abbatis Ioachim error recitatur lib. 4. parte 2. ca. 35. circa principium.

Abbatis seu priorissa subiectas regere potest, clavium potestatem habere non potest li. 1. ca. 96. conclusione decima ibidem posita.

Abel primus iustus, virgo, martyr, pontifex, doctor, et caput ecclesiae probatur lib. 1. ca. 25. Contra quod instantiae sunt ca. 26. et solvuntur ca. 27. ibidem.

Abiurandi schismatis, et haeresis forma vide infra. Forma.

Acies ordinata quomodo dicatur ecclesia ostenditur li. 1. ca. 32. post medium.

Adam quidam probat esse caput ecclesiae, non Abel lib. 1. c. 26. quod improbatur ibidem ca. 27.

Adhaerentes antipapae, seu intruso an omnes sint schismatici censendi ostenditur li. 4. parte 1. c. 14. per totum.

Adoratio duplex, et ubi orandum est habetur libr. primo cap. 35. circa finem eius.

Ager dicitur ecclesia libr. primo cap. 32. in medio.

Almarici detestabilissimus error recitatur lib. 4. parte secunda ca. 35. post principium.

Amica Dei dicitur ecclesia lib. 1. c. 36. post principium.

Appellare a papa ad concilium generale nemini licere ostenditur lib. 3. c. 47. per totum.

Apostolica dicitur ecclesia, ut probatur lib. 1. cap. 38. per totum. Contra quod fiunt instantiae et solvuntur c. 19.

Apostoli omnes in passione Christi a fide eius defecisse probantur li. 3. ca. 61. post principium. Sed beata virgo in fide perstitisse probatur ibidem post medium. Verum autem apostoli sic deficientes in fide erant haeretici disquiritur ibidem consequenter. Item quomodo erant fideles et increduli censendi ostenditur ibidem continue, ubi tandem ponitur tres species infidelitatis.

Auditores diversorum magistrorum tenentium contrarias opiniones, an excusentur a peccato opiniones eorumdem sequendo, etiam si sint contra veritatem catholicae fidei, disquiritur li. 4. parte 2. c. 17. per totum.

B

BAPTISMUS est basis aliorum sacramentorum, ut ostenditur li. 1. c. 1. post principium. Item quomodo est unus, ostenditur ibidem ca. 8. ibi. Ad decimum dicendum etc.

Baptismo tanquam instrumento divinae pietatis attribuitur effectus unionis, seu incorporationis, qua fideles incorporantur Christo lib. 1. c. 61. in fine.

Basiliens. concilium quale fuerit ostenditur li. 1. ca. 100. per totum. Item quale schisma in eo fovebatur li. 4. parte 1. c. 9. in fine.

Beguardarum et beguinarum errores habentur lib. 4. parte 2. cap. 36. post principium.

Bonitas creaturarum addita bonitati creatoris non facit eam maiorem, quia Deus et omnes creaturae simul non sunt aliquid melius quam Deus tantum, ut dicitur lib. 1. cap. 62. ante solutiones argumentorum.

Bona quae ex haeresis malo eliciuntur, propter quae dictum est ab apostolo oportet haereses esse, enumerantur libro quarto parte secunda cap. quinto post principium.

C

Canonum duplex genus, in quorum alterum habet summus pontifex ius interpretandi, et immutandi li. 3. c. 53. per totum, et cap. 54. circa finem. Item c. 57 ad nonam obiectionem.

Caput ecclesiae Christus esse probatur li. 1. c. 44. circa principium. Contra quod fiunt instantiae ca. 45. et solvuntur c. 46. in cuius principio dicitur quod Capitis tres proprietates conveniunt Christo respectu ecclesiae, tam secundum humanitatem, quam secundum divinitatem. Et quod potius caput quam cor ecclesiae dicitur probatur in dicto cap. 46. in solutione primi argumenti.

Caput ecclesiae quomodo Christus dicatur, notabitur statim in vocabulo Christus. Sed qualiter sanctus Petrus habeatur ipsius caput ostenditur lib. 2. ca. 20. et 22.

Cardinales sanctae Romanae ecclesiae sunt in statu perfectionis lib. 1. cap. 30. circa principium.

Cardinalium institutio et perfectio, et quo modo apostolorum statui succedant, consimilia subduntur, ibidem usque in fine.

Cardinales cur ceteris praelatis sunt praeferendi ostenditur li. 1. ca. 81. per totum. Contra quod fiunt instantiae cap. 82. et solvuntur c. 83. ibidem.

Cardinalium tres ordines ibidem c. 84.

Catholica vocantur tria li. 1. c. 13. in principio. Quomodo autem ecclesia est catholica ostenditur ibidem per totum.

Catholica veritas, quaere infra veritas catholica.

Catharorum species et errores habentur lib. 4. parte secunda cap. 35. post principium.

Causae ob quas concilium debeat congregari ponuntur libro tertio cap. 9. per totum.

Causa efficiens unionis membrorum ecclesiae ad invicem declaratur lib. 1. cap. 61. per totum.

Caelum dicitur ecclesia lib. 1. cap. 31. in principio.

Civitas dicitur ecclesia li. 1. cap. 33. post medium.

Clavis ecclesiae quid significat, et quomodo de clave diversimode loqui possumus, ostenditur lib. primo cap. 93. conclusione 7.

Clavis diffinitio ponitur ibidem conclusione 8. Item quod.

Claves duae sint convenienter assignatae, ibidem conclusione 9. Quae tamen non distinguuntur in essentia, ibidem conclusione 10. Item quod clavium potestas quomodo se extendat ad remissionem culpae et poenae, habetur ibidem conclusione 11.

Claves quomodo toti ecclesiae dicantur, ostenditur lib. 2. c. 76. in responsione ad quartam auctoritatem.

Clavium potestas quando sit data Petro, ostenditur sex conclusionibus li. 2. cap. 77. post medium.

Clericorum nomina et diversa officia annotantur li. 1. c. 85. circa finem.

Columba dicitur ecclesia li. 1. cap. 36. post principium.

Coniunx Christi dicitur ecclesia li. 1. cap. 40. in principio, sed differt coniugium Christi cum ecclesia a coniugio viri cum foemina dupliciter, ibidem ca. 41. circa medium.

Concilium non potest decedere ab obedientia papae, nisi sit haereticus, li. 2. cap. 48. post medium. An vero tunc recedere possit, disquiritur li. 4. parte 2. ca. 18. 19. et 20. per omnia.

Concilium Constantiense quale fuerit ostenditur lib. secundo cap. 99. circa principium.

Concilium basiliense quale fuit ostenditur ibidem c. sequenti. Quod autem nullius auctoritatis fuerat probatur lib. 3. cap. 15. in solutione 3. rationis.

Concilium quid sit et unde dicatur, ostenditur li. 3. ca. 1. in principio, ubi describitur per causas suas.

Concilii celebrandi origo habetur, ibidem ca. 2. per totum.

Conciliorum variae species quae sunt concilium universale, prouinciale et episcopale, habentur ibidem capit. 3. per totum.

Concilia quo tempore celebrari ceperunt, ibi c. 4. per totum.

Concilium universale ecclesiae catholicae diffinitur lib. 3. ca. 5. per totum et praecipue in principio.

Concilium universale cuius auctoritate congregandum sit, habetur li. 3. ca. 6. ubi ostenditur quod solius papae. Contra quod fiunt decem instantiae c. 7. quae solvuntur c. 8. in cuius quidem cap. principio ostenditur quomodo intelligendum sit quod ad solum papam pertineat universalis concilii congregatio seu convocatio legitima.

Concilii convocandi causae ponuntur ibidem ca. 9. per totum.

Concilii celebrandi utilitas habetur ibidem ca. 10. per totum.

Concilium universale non expostulat necessario pontificis Romani praesentiam sed auctoritatem li. 3. ca. 11. per totum. Qui autem ad universale concilium necessario vocandi sint ostenditur ibidem c. 12. per totum cum duobus sequentibus ca. Qui vero ad ipsum admitti debeat et qui non, ostenditur ibidem hoc est li. 3. cap. 15. per totum. An vero omnes praelati minores convocandi sint, disquiritur in eodem tertio libro cap. 16. per totum.

Concilium celebraturi et ad ipsum vocandi praelati quales esse debeant, ostenditur li. 3. c. 19. per totum, ubi ostenditur quod erunt sapientes, sancti, expertiores rerum de quibus quaestio futura est, et zelum domus Dei habentes.

Concilium celebrare contemnentes postquam vocati sunt qua poena debeant affici, ostenditur ibidem c. 20. per totum.

Concilii universalis celebrationem impedientes qua poena debeant puniri ostenditur li. 3. c. 21. per totum.

Concilio universali quis debeat praesidere ibidem c. 22. per totum.

Concilii universalis exordio quae observanda sunt, hoc est in quo habitu debent patres comparere, quo ordine sedere et a quo synodum inchoare, ostenditur lib. 3. ca. 26. per totum. Quae vero in eo cavenda sunt ostenditur ibidem c. 27. per totum.

Conciliorum universalium auctoritas a summo pontifice derivatur et dependet li. 3. c. 28. per totum; immo quicquid in conciliis universalibus diffinitur, aut sententiat[u]r, auctoritate summi pontificis principaliter fieri debet, ibidem ca. 32. per totum.

Concilia universalia antiquitus celebrata pro ea laudanda sunt consuetudine qua absque prius habito decreto apostolicae sedis non fiebat in concilio diffinitio cuiuscunque quaestionis ad fidem pertinentis, ibi c. sequenti.

Concilia universalia solita sunt semper supplicare sua gesta per Romanum pontificem confirmari, ut ostenditur ibidem hoc est li. 3. c. 34. per totum.

Concilia universalia quomodo debent summum pontificem honorare, ostenditur ibidem c. 35. per totum.

Concilium universale de quibus causis se habeat intromittere, ostenditur lib. 3. c. 38. per totum.

Concilium universale congregatum, aut congregandum vacante sede apostolica ad quae se posset extendere et qua auctoritate, ostenditur li. 3. c. 41. per totum.

Concilium universale non est maius papa li. 3. c. 24. circa finem capituli, de quo prius notatum est.

Concilium universale minoris auctoritatis est quam papa li. 3. c. 44. per totum.

Contra quod moventur instantiae c. 45. et solvuntur c. 46. per totum.

Concilium universale non est tantae auctoritatis ut ad ipsum liceat a papa appellare li. 3. c. 47. per totum.

Concilium universale in Romanum pontificem verum et indubitatum extra casum haeresis nullam habere iurisdictionem probatur li. 3. ca. 50. per totum.

Conciliorum generalium leges et statuta non ligant Romanum pontificem li. 3. cap. 51. per totum.

Concilium universale non potest facere contra Romanum pontificem decreta irritans li. 3. ca. 52. per totum.

Concilium universale plenarium non potest in his quae fidei sunt errare li. 3. c. 58. per totum.

Concilium universale irrite factum potest a papa revocari li. 3. c. 62. per totum.

Concilia universalia quem ordinem habeant ad invicem et quibus standum sit si inter se dissentire inveniantur docetur li. 3. c. 63. per totum. Si vero patres a papa vel ab eius legato dissentiant cuius iudicio standum sit: ostenditur ibidem c. 64. per totum. Item si inter se dissentiant patres in concilio congregati quorum parti adhaerendum sit, docetur ibidem hoc est li. 3. c. 65. per totum.

Concilium universale congregatum potest a papa de loco ad locum transferri rationabili causa id exigente, ut docetur li. 3. c. 66. per totum. Immo etiam dissolvi, ut ostenditur ibidem c. sequenti per totum.

Corona clericalis quantae virtutis et efficaciae sit declaratur li. 1. cap. 96. conclusione 11.

Corpus Christi verum an sit melius corpore Christi mystico an e converso, ostenditur li. 1. ca. 62. per totum.

Corpus varie accipitur, ibidem circa medium.

Corpus Christi mysticum dicitur ecclesia cuius rationes assignantur li. 1. c. 43. per totum.

Corpus Christi quod est ecclesia quomodo est cum Christo unus homo notatur lib. 1. c. 64. per totum. Item quomodo una persona ostenditur ibidem ca. 65. per totum. Et quomodo unus Christus ibidem c. 66. per totum. Item quomodo corpus Christi et quodlibet membrum eius a sanctis dicatur aliquando Christus: ostenditur ibidem ca. 67. per totum.

Conservatio rerum in esse suo dependet ab earum conditore Deo lib. 2. c. 78. circa principium.

Continens saepe ponitur pro contento, li. 1. c. 2. in principio.

Credere in Deum patrem, in Deum filium, et in Deum spiritum sanctum proprie dicimur, sed non proprie in ecclesiam catholicam, et quomodo differenter ostenditur li. 1. c. 20. per totum.

Credibilium triplex genus ad quod haeresis se extendit, declaratur li. 4. parte 2. c. 6. per totum.

Credentes haereticorum vide infra. Fautores.

Christi praerogativae seu excellentiae et proprietates quas ecclesiae suae communicauit ponuntur li. 1. c. 39. per totum. Est enim sacerdos verus, pastor bonus, mediator optimus, iudex aequus, medicus singularis, ostiarius inexpugnabilis, et unigenitus Dei filius, quae omnia ecclesiae catholicae ex hominibus collectae non angelis communicantur, ibidem.

Christus est caput ecclesiae tam ut homo quam ut Deus li. 1. c. 44. circa principium, et c. 46. in principio. Instantiae autem fiunt contra hoc ca. 45. quae solvuntur c. 46. Sed in principio c. ponuntur proprietates quae attribuuntur Christo. In solutione autem primi argumenti ostenditur quare Christus potius dicatur caput quam cor aut epar ecclesiae.

Christus quomodo potest dici membrum ecclesiae et quomodo non, ostenditur libr. 1. c. 47. per totum.

Christus secundum quod homo fuit caput fidelium non tantum eorum qui fuorunt post incarnationem, sed etiam eorum qui a principio incarnationem praecesserunt, ut habetur li. 1. c. 48. per totum. Contra quod fiunt instantiae cap. 49. et solvuntur c. 50. ibidem. Utrum autem soli Christo homini Deo conveniat esse caput ecclesiae disquiritur lib. 1. cap. 52. per totum.

Christus caput est ecclesiae seu fidelium quantum ad animas, et quantum ad corpora, sed quomodo differenter ostenditur li. 1. c. 53. ante medium.

Christus quomodo sit cum ecclesia unum corpus notatur lib. 1. ca. 63. per totum. Quomodo una persona ibidem ca. 65. Quomodo unus Christus ibidem c. 66.

Christus non est proprium nomen, sed appellativum significans unctum li. 1. c. 66. in medio.

Christum peccare propter membra sua non recte dixeris, li. 1. ca. 68. post medium, ibi nota quinto, ubi ostenditur quomodo diversa attributa attribuuntur Christo et ecclesiae propter unitatem ipsorum, quae tamen alteri tantum proprie competunt et non utrique.

Christus iurisdictionem coactiuam exercuit, ut patet li. 3. c. 47. ibi. Ad secundum argum.

Christus iudicari voluit a non suo iudice ex charitate. Item ut homo privatus non ut in dignitate constitutus lib. 3. c. 96. in principio.

Curati a quo immediate instituuntur et quam dignitatem habent, ostenditur li. 2. c. 59. et 63. per totum.

D

Decreta Romani pontificis sunt a cunctis fidelibus venerabiliter suscipienda, ut ostenditur lib. 2. c. 108. per totum.

Decretum irritans non potest contra summum pontificem a concilio universali fieri, ut ostenditur li. 3. c. 53. per totum.

Desponsatio ecclesiae cum Christo ostenditur li. 1. c. 38. circa finem.

Dispensatio tam sacrorum canonum quam regularum sanctorum patrum moderatio spectat ad Romanum pontificem li. 3. ca. 54. per totum. Ubi in fine ostenditur duplex genus canonum.

Dispensatio, revocatio et interpretatio quomodo differant, ostenditur li. 3. c. 55. circa principium.

Distinctio et varietas multiplex congrue ponitur in ecclesia, li. 1. c. 69. per totum.

Doctores ab ecclesia approbati enumerantur lib. 4. parte 2. cap. 9. ibi sextum genus etc.

Domus cur et quomodo appelletur ecclesia, ostenditur li. 1. c. 33. ante medium. Item.

Domina quomodo dicatur ecclesia universalis, ostenditur lib. 1. cap. 87. circa principium.

Dominium duplex tangitur ibidem consequenter. Et quomodo papa vel alius praelatus dicatur dominus.

Donationes seu donaria aut dotes quibus Christus sponsus sponsam suam ecclesiam donavit enumerantur lib. 1. ca. 39. per totum.

Dubia quae occurrunt in fide aut in sacra scriptura sunt per summum pontificem declaranda et decidenda li. 2. c. 107. post principium et li. 3. c. 53. per totum.

Dubitans in fide an semper sit haereticus censendus disquiritur li. 4. parte 2. cap. 12. modo primo.

E

Ecclesia quid differat a synagoga, et quomodo proprie significet convocationem quae non nisi rationalium est. Synagoga autem congregationem quae etiam irrationalium est, ostenditur li. 1. c. 1. in principio. Ecclesiae diffinitio secundum rem ponitur ibidem circa medium. Et eius quattuor causae ibidem consequenter ubi in fine ostenditur quod haeretici non faciunt ecclesiam.

Ecclesia 16. modis accipitur lib. 1. cap. 2. per totum.

Ecclesia in praesenti opere seu summa accipitur pro collectione fidelium sive sint praedestinati sive praesciti qui mixti sunt in ecclesia li. 1. ca. 3. per totum. Fiunt tamen septem instantiae probare nitentium quod ecclesia de malis licet fidelibus dici proprie non possit. Ibidem c. 4. per totum. Quae solvuntur c. 5. post medium. Quomodo autem differenter boni et mali sint in ecclesia Dei, ostenditur dicto c. 5. a principio usque ad medium.

Ecclesia est una, sancta, et catholica, ut ostenditur li. 1. c. 6. in prin. Est autem multiplex unitas eius et colligitur ex multis, ut ostenditur ibidem consequenter et c. 36. circa medium. Contra quam unitatem ponuntur instantiae multae c. 7. quae solvuntur cap. 8. Ostenditur autem in solutione 18. argumenti quomodo Ecclesiae habuit gratiarum et donorum suppositorumque incrementa.

Ecclesia unitas habet ordinem ad unitatem unius summi pontificis li. 1. ca. 8. circa finem.

Ecclesiae sanctitas ostenditur li. 1. c. 9. per totum. Contra quam fiunt instantiae ibidem ca. 10. et solvuntur c. 11. per totum. Confutantur etiam errores quorumdam non recte de ea sentientium c. 12. per totum.

Ecclesia quomodo et quare dicenda est catholica, ostenditur li. 1. c. 13. per tot. Contra quod fiunt instantiae ca. 16. et solvuntur c. 17. per totum.

Ecclesia Romana quomodo sit universalis et catholica dicenda, ostenditur lib. 1. c. 17. ibi. Ad tertium, etc.

Ecclesia dicitur apostolica, li. 1. c. 18. per totum. Contra quod fiunt et solvuntur instantiae c. 19. per totum.

Ecclesia nominari potest christiana: sed quare magis apostolica nominetur habetur li. 1. ca. 19. in solutione primi argumenti. Item cur magis apostolica quam prophetica ibidem in solutione secundi argumenti. Quomodo autem in unam sanctam ecclesiam credendum sit ostenditur ca. 20. per totum. Et quomodo extra ecclesiam non est salus habetur ibi ca. 21. per totum.

Ecclesia quando inceperit et quae sint aetates eius, ostenditur li. 1. ca. 2. per totum. Probant autem nonnulli quod non fuerit apud antiquos patres c. 23. quorum probationes improbantur ca. 24. per totum.

Ecclesia an fuerit ante constitutionem mundi, disquiritur ibidem in argu. 8. et in solutione eius.

Ecclesia a quo inceperit ostenditur li. 1. ca. 25. per totum, ubi facta distinctione probatur quod uno modo dicitur incepisse ab Abel. Contra quod ponuntur multae instantiae ca. 26. quae solvuntur ca. 27. per totum.

Ecclesia an possit in uno solo salvari, disquiritur libro primo ca. 27. circa finem.

Ecclesia probatur fuisse ante quodcunque regnum aut imperium, li. 1. ca. 27. in fine.

Ecclesia postquam incepit nunquam desiit esse: sed in ea fides, sanctitas, doctrina, praelatio, et sacramenta usque ad finem saeculi sunt duratura ut probatur l. 1. c. 28. per totum. Contra quod fiunt instantiae ca. 29. quae solvuntur c. 30.

Ecclesia cur caelum, terra, ager, et sagena dicta sit ostenditur li. 1. c. 31. Item cur hortus, fons et puteus aquarum viventium ibidem ca. 32. Et cur navis, domus, civitas, et castrorum acies ordinata ibidem ca. 33. Item cur regnum ibidem ca. 34. per totum. Ubi adduntur duodecim excellentiae regni convenientes regno ecclesiae. Item cur dicitur tabernaculum et templum ibidem c. 35. per totum. Item cur mulier, amica dei, columba, una perfecta, soror Christi, et filia dei ibidem ca. 35. per totum. Item cur sponsa Christi: ibidem ca. 37. de cuius desponsatione habetur ibidem a medio usque in finem capituli, de qua latius inquiritur cap. sequenti in principio. Et similiter de eius nuptiis circa medium capituli.

Ecclesia est a Christo variis muneribus seu donationibus dotata: ostenditur li. 1. ca. 39. per totum.

Ecclesia est coniunx Christi, li. 1. c. 40. in prin. et mater omnium fidelium, ibidem in medio, et etiam mater Christi ibidem circa finem.

Ecclesia est tota virgo: ut ostenditur li. 1. ca. 41. per totum.

Ecclesia ostenditur regina li. 1. ca. 42. per totum.

Ecclesia ostenditur esse corpus Christi mysticum. c. sequenti.

Ecclesiae membra et eorum significationes, quae sunt caput, facies, genae, oculi, aures, nasus, labia, dentes, collum, ubera, manus, venter, crura ac pedes, ponuntur li. 1. ca. 44. per totum.

Ecclesia quae est corpus Christi quomodo est cum Christo unus homo ostenditur ibidem. Et quomodo una persona. ca. sequenti.

Ecclesia decenter habet varios status et varia officia: ut probatur li. 1. ca. 69. per totum. Contra quod ponuntur argumenta ca. 70. quae solvuntur ca. 71. sed ca. 72. ostenditur quomodo in ecclesia est principaliter triplex varietas statuum.

Ecclesiae varia sunt officia li. 1. ca. 85. per totum habetque varios gradus: ibidem ca. sequenti.

Ecclesiae universalis est duplex potestas spiritualis et terrena lib. 1. ca. 37. per totum.

Ecclesia militans significatur per atria; et ecclesia triumphans per templum: ibidem post principium.

Ecclesia probatur habere ordinem superioritatis libro secundo c. 1. per totum.

Ecclesia lateranensis probatur supra ceteras urbis ecclesias principatum gerere li. 2. ca. 36. circa finem.

Ecclesiae universali quomodo claves datae dicantur a sanctis patribus ostenditur li. 2. ca. 72. per totum.

Ecclesia universalis quomodo est mater Christi fidelium etiam papae quamvis non sit maioris iurisdictionis quam pa praesitenditur¹ li. 2. ca. 86. per totum.

Ecclesia universalis an sit domina: et quaere Domina.

Ecclesia catholica quomodo in fide et moribus errare non potest lib. 2. ca. 91. post principium.

Ecclesiae auctoritas an maior probet auctoritate papae ex illo Math. 18. Dic ecclesiae. ostenditur li. 2. c. 92. per quinque puncta principalia.

Ecclesia habet de quocunque negocio si placet auctori iudicare. li. 2. ca. 94. propositione tertia.

Electos solos esse membrum Christi probant quidam decem argumentis li. 1. ca. 54. quae solvuntur ibidem c. 58. Circa quam materiam ponuntur in dicto ca. 54. sex conclusiones quae cum earum fundamentis improbantur ca. 55. per totum.

Episcoporum status ostenditur esse perfectior quam religiosorum li. 1. c. 76. circa finem. Contra quod fiunt instantiae ibidem ca. 77. et solvuntur ca. 78.

Episcopum a presbytero differre probatur ibi ca. 79. per totum.

Episcopus quomodo maior est simplici sacerdote ostenditur li. 1. ca. 93. conclusione tertia.

Episcopos solos necessario vocandos esse ad universale concilium probatur li. 3. ca. 12. Contra quod fiunt instantiae ca. 13. et solvuntur ca. sequenti.

Epicheia quid sit et quomodo in republica ponenda ostenditur li. 3. ca. 54. circa principium.

Errores haereticorum quaere infra Hereses.

Excellentiae regni, quaere infra Regnum.

Excommunicatio iniusta quomodo non noceat excommunicato: sed prosit si modeste ferat ostenditur li. 1. ca. 8. in solutione sexti argumenti.

Excussi sunt prophetae et filii excussorum apostoli: ut ostenditur lib. 1. cap. 19. ibi Secundo posset responsio.

Etates ecclesiae ponuntur li. 1. ca. 23. in medio.

Extra ecclesiam non esse salutem ostenditur li. 1. ca. 21.

Factum non generat haeresim: ut ostenditur li. 4. parte 2. ca. 16. post principium.

Fautores, defensores, credentes et receptores haereticorum qui sunt censendi ostenditur li. 4. parte 2. ca. 21. post principium. Et eorum poena quae puniendi sunt notatur ibidem post medium.

Fides quomodo sit in demonibus et quomodo non ostenditur libro 1. ca. 8. ibi Ad 13. dicendum etc.

Fides quomodo dicatur catholica ostenditur li. 1. ca. 13. post princi. Contra cuius dicta sunt instantiae ca. 14. quae solvuntur corroborata prima propositione ca. 15.

Fides sola est per quam salvari possumus. Errant autem qui unumquemque in fide sua salvari putant ut ostenditur li. 1. ca. 21. per totum.

Fides semper fuit eadem et in antiquis patribus et in nobis. lib. 1. ca. 22. per totum.

Fidem Mariae virginis. vide infra Maria.

Fidem non posse habere rationem medii quo membra ecclesiae unum corpus esse dicantur: probatur l. 1. c. 60. post principium. Cuius contrarium tenetur ibidem consequenter.

Fidem dubiam habens non semper est haereticus ut ostenditur li. 4. parte 2. ca. 12. modo primo.

Figurat seu representat una res aliam multipliciter ut ostenditur li. 2. ca. 75. circa principium.

Florum diversorum proprietates applicantur iis qui ad ecclesiam pertinent li. 1. ca. 32. in medio.

Fons dicitur ecclesia lib. 1. cap. 32. post medium.

Forma abiurandi scismatis: ostenditur li. 4. parte 1. ca. 15. per totum et abiurandae haeresis parte 2. ca. 22. per totum.

Fundamentum ecclesiae quomodo sanctus Petrus dicitur ostenditur li. 2. ca. 17. per totum. Contra quod ponuntur instantiae ca. 18. et solvuntur ca. 19.

Genera seu gradus catholicarum veritatum ponuntur li. 4. parte 2. ca. 9. per totum.

Genera haeresum: ibidem ca. 10. per totum.

Genera propositionum damnabilium: ibidem ca. 11. per totum.

Gadius duplex ecclesiae ostenditur li. 1. ca. 33. in fine. Et li. 2. ca. 124. propositione sexta.

Glosatorum error unde nascatur: ostenditur lib. 2. ca. 109. post medium.

Glosarum inter se contrariarum cui adhaerendum sit ostenditur li. 2. ca. 101. in responsione Ad secundam etc.

Graduum in ecclesia dei varietas et distinctio declaratur: lib. 1. cap. 86. per totum.

Gradus et ordines ecclesiae spiritualis ostenduntur ibidem ca. 88. circa finem.

H

Heresis notoria quomodo deponit papam: tangitur li. 2. ca. 102. circa principium.

Haeresis et scisma quomodo differant: ostenditur li. 4. parte 1. c. 4. per totum. Ubi post medium ostenditur quod omnis haereticus est scismaticus, sed non e converso. et tamen in fine ostenditur quod scisma haeresis differat specie.

Haereticorum peccati gravitas quid differat a gravitate scismaticorum ostenditur li. 4. parte 1. c. 6. per totum.

Haeresis describitur li. 4. parte 2. c. 1. per totum.

Haeresis est ponenda in intellectu ut in subiecto ut ostenditur li. 4. parte 2. c. 4. circa prin. Deinde ponitur differentia inter haeresim sectam et superstitionem.

Haeresum utilitates: require Bona quae ex here. etc.

Haeresis se extendit circa triplex genus credibilium: ut ostenditur li. 4. parte 2. ca. 6. per totum.

Haeresum genera diversa: ibidem ca. 10. per totum.

Haereticas et falsas propositiones: vide infra Propositiones.

H

Haereticus quibus modis quis dicatur: ostenditur li. 4. parte 2. ca. 12. per totum. Quis autem proprie sit dicendus haereticus: ostenditur ibidem cap. 13. per totum. Item quomodo tripliciter dicitur ibidem ca. 15. in principio.

Haereticalis pertinaciae 20. modi ponuntur ibidem ca. 16. per totum. Item qui diversa opinantium et docentium auditores et sectatores sint haeretici censendi disquiritur ibidem hoc est lib. 4. parte 2. ca. 17. per totum.

Haereticus omnis an statim sit omni praelatione privatus disquiritur li. 4. parte 2. cap. 18. 19. et 20.

Haereticorum fautores receptores etc. require Fautores etc.

Haeresis abiurandae formam, require Forma etc.

Haereses condemnate in synodo Nicena habetur lib. 4. parte 2. cap. 23. In concilio Romano cap. 24. In concilio Gangrensi ca. 25. In secunda synodo universali ca. 26. In concilio Milmitano ca. 27. In tertia synodo universali cap. 28. In quarta synodo universali ca. 29. In synodo Toletana ca. 30. In quinta synodo universali ca. 31. In synodo prima Bracarensi cap. 32. In sexta et septima synodis universalibus ca. 33. Ab Isidoro enumeratae et fere in decreto positae ca. 34. In decretalibus cap. 35. Primo Abbatis Ioachim. Secundo Almarici. Tertio dicentium Christum non esse aliquid secundum quod homo est. Quarto Catharorum. Item in sexto et in Clementinis cap. 36. In extravagantibus Alexandri quarti et Honorii ca. 37. Similiter in extravagante Bonifacii octavi. Clementis quinti. Ioannis 12. in eodem cap. per totum.

Haereses Ioannis Vicleff et Ioannis Hus recitantur ca. ultimi totius summae.

Hierusalem supremae eversio ab Aelio Adriano facta, tangitur li. 1. ca. 30. ibi Ad tertium etc.

Hortus dicitur ecclesia, lib. 1. cap. 32. in medio.

I

Imperia quattuor ostenduntur per violentiam introductae, li. 1. c. 90. post principium in secunda praeeminentia ibi posita.

Imperator non est iudex ordinarius summi pontificis ut probatur lib. 2. cap. 95. per totum.

In Deum et in sanctam ecclesiam catholicam quomodo differenter credendum sit ostendetur li. 1. ca. 20. per totum.

Infidelitatis tres species ponuntur lib. 4. ca. 61. post medium ubi disquiritur quomodo apostoli fuerint infideles tempore passionis Christi.

Initium ecclesiae quando fuit ostenditur li. 1. ca. 22. 23. et 24. In principio autem 24. ponuntur distinctiones de initio fidei et ecclesiae, et cap. 25. disquiritur a quo ecclesia sumpserit initium.

Interpretatio sacrae scripturae pertinet ad papam ut ostenditur lib. 2. cap. 16. per totum. Et similiter interpretatio dubiorum circa fidem, ut probatur li. 3. ca. 53. conclusione prima. Item et canonum ibidem conclusione secunda.

Interpretari legem quid sit, et quot sint genera interpretandi, ostenditur lib. 3. ca. 54. in principio.

Ioannis Hus et Vicleff haereses ponuntur in fine operis.

Iudas probatur fuisse quandoque filius ecclesiae, et membrum Christi lib. 1. ca. 55. in fine.

Iudicium papae seu apostolicae sedis in his quae fidei sunt et ad humanam salutem necessaria errare non potest ut ostenditur lib. 2. ca. 109. et ca. 110. per totum, contra quod ponuntur instantiae ca. 111. et solvuntur ca. 112.

Iurisdictionis potestas quid sit ostenditur li. 1. ca. 96.

Iurisdictio omnium praelatorum ecclesiae auctoritas non tantum quoad executionem et usum, sed etiam quoad substantiam potestatis a papa mediate vel immediate regulariter derivata probatur li. 2. ca. 54. 55. 56. per totum, et ca. 61. circa principium.

Iurisdictionis quam habet papa in temporalibus ostenditur li. 2. ca. 113. per totum et ca. 114. quam non habet.

L

Lateranensis ecclesia habet supra ceteras ecclesias urbis et orbis primatum, ut ostenditur probabiliter li. 2. ca. 36. circa finem.

Libertas duplex, scilicet a peccato et a iustitia, ostenditur lib. 1. ca. 74. circa principium et quid utraque ibidem consequenter.

Lugdunensium pauperum errorem quaere valdenses etc.

M

Mariae semper virginis fides commendatur lib. 1. cap. 24. circa principium, et cap. 27. circa finem. Ubi dicitur quod tota ecclesia creditur in Maria fide saluata in triduo mortis Christi, eo quod sola integram fidem servavit. Quod etiam habetur in eodem li. ca. 30. in fine.

Mater fidelium est ecclesia, li. 1. cap. 40. in medio, ubi notanda sunt quinque officia matris in prolem. Est etiam mater Christi, ibidem circa finem. Item quod etiam papae mater sit ecclesia, cum tamen papa habeatur pater eius, ostenditur li. 2. ca. 86. circa medium.

Membra corporis mystici ecclesiae, et eorum significationes ponuntur li. 1. ca. 44. per totum.

Membrum ecclesiae an etiam Christus sit dicendus, et quomodo ostenditur lib. 1. ca. 47. per totum.

Membra Christi an sint soli electi, require Electos.

Membra Christi seu corporis eius sunt in triplici differentia, ut ostenditur lib. 1. ca. 57. post principium.

Mendax est omnis homo quomodo intelligi debeat ostenditur lib. 1. cap. 11. ibi Ad quartum etc.

Minister non semper est minor eo cui sit ministratio, ut ostenditur lib. 2. cap. 28. circa finem.

Misticum quid sit, et quomodo ecclesia dicatur corpus Christi misticum ostenditur lib. 1. ca. 43. per totum.

Mittens non semper est minoris auctoritatis aut dignitatis quam missus lib. 2. ca. 14. post medium.

Mulier dicitur ecclesia li. 1. c. 36. in principio.

N

Navis dicitur ecclesia lib. 1. cap. 33. in principio.

Necessarium capitur multipliciter li. 4. parte 2. ca. 5. circa principium.

Nomina ecclesiae ponuntur lib. 1. ca. 31. in principio, et rationes eorundem nominum habentur partim in eodem cap. et partim quinque ca. sequentibus.

Nuptiae ecclesiae ponuntur ibi cap. 38. circa medium.

Novatiani scisma ponitur li. 4. parte 1. ca. 9. in principio.

O

Obedire debet quilibet fidelis cuiuscunque sit dignitatis, summo pontifici, ut ostenditur li. 2. cap. 48. per totum et ca. 49. post argumenta. Ubi in solutione secundi argumenti ostenditur in quibus obediendum sit ipsi et in quibus non.

Officia ecclesiae varia et differentia esse ostenduntur li. 1. ca. 85. per totum.

Ordo est in ecclesia ponendus secundum gradus superioritatis et inferioritatis, ut probatur li. 2. cap. 1. per totum. Is autem vult ut sit unus princeps ibidem cap. 2. per totum.

Ordinarii iudices qui sunt dicendi, et quae potestas ordinaria ostenditur li. 2. c. 63. in solutione 2. arg.

Ordo sedentium in concilio universali ponitur lib. 3. cap. 26. post principium.

Papa est universalis pontifex, et rector catholicus ecclesiae, ut dicitur lib. 1. ca. 17. ibi Ad quintum dicitur etc.

Papa posset dici rex si vellet, lib. 2. ca. 4. in solutione secundi argumenti in responsione replicae.

Papa quomodo est sponsus ecclesiae ostenditur li. 2. ca. 27. per totum.

P

Papa seu pontifex Romanus est successor beati Petri in primatu episcopali, lib. 2. ca. 36. per totum.

Papa est vicarius Christi, et eius locumtenens in terra li. 2. cap. 36. per totum. Et habet primatum suum immediate a Christo, li. 2. c. 38. Contra quod fiunt instantiae c. 39. et solvuntur tribus sequentibus. Quomodo autem primatum suum secundario habuit a conciliis ostenditur cap. 41. in medio. Et quomodo a Constantino Imperatore cap. 42. per totum.

Papalis potestas a nullo alio quam a Deo restringi aut ampliari posse ostenditur li. 2. ca. 44. per totum.

Papalis potestas quam et unde habeat iurisdictionem coactiuam ostenditur ibidem ca. 45. 46. et 47. Nam ca. 46. ostenduntur duo: primo quomodo papa eam habeat ex ordinatione Christi; secundum quomodo non ab imperatore nec a saeculari potestate.

Papae obediendum esse, require Obedire etc. Item.

Papalibus statutis obediendum est lib. 2. ca. 50. per totum.

Papa cur eligatur, et non succedat nec instituatur a papa adhuc vivente, ostenditur li. 2. c. 51. per totum.

Papalis potestatis plenitudo: vide infra Plenitudo.

Papae institutio a Christo per Petrum cur magis continuetur in papa quam episcoporum aut curatorum per apostolos et discipulos, ostenditur li. 2. ca. 63. ibi Ad decimumquintum etc.

Papa est immediatus prelatus et iudex omnium fidelium, et facere potest quicquid inferiores praelati possunt, ut probatur li. 2. ca. 65. per totum.

Papa iurisdictionis auctoritate superior est tota universali ecclesia, ut ostenditur li. 2. ca. 80. per totum. Contra quod instantiae positae ca. 81. solvuntur in capitulis sequentibus.

Papa quomodo est pater et filius ecclesiae ostenditur lib. 2. ca. 86. in medio.

Papa an sit dominus rerum ecclesiasticarum ostenditur li. 2. ca. 88. per totum. Et quomodo est rex, et ecclesia regina, ostenditur ibidem cap. sequenti et ca. 113. propositione secunda.

Papa extra casum haeresis non habet iudicem superiorem in terris li. 2. ca. 93. per totum. Sed obiicitur in sequentibus.

Papa quomodo per haeresim notoriam cadat a papatu ostenditur li. 2. ca. 102. circa principium.

Paparum depositorum historiae, ibidem cap. sequenti.

Papa non potest se submittere alteri aut potestatem concedere, ut aliquis tanquam iudex eius possit in eum uti clave exterioris iudicii li. 2. ca. 104. per totum. Unde sequitur ibidem quod non potest deponi. Contra quod fiunt instantiae ca. 105. et solvuntur in eodem.

Papa quomodo admonendus sit a subditis si in moribus turpiter errauerit, ostenditur ibidem ca. 106. per totum.

Papa habet determinare ea quae fidei sunt et sacrae scripturae sensus interpretari atque aliorum quorumcunque dicta vel opera approbare vel reprobare, ut ostenditur li. 2. ca. 107. per totum.

Papae decreta vel decretales quomodo debeant ab omnibus suscipi, ostenditur li. 2. ca. 108. per totum.

Papae iudicium in his quae fidei sunt errare non posse, ostenditur lib. 2. cap. 109. et 110. Contra quod fiunt instantiae ca. 111. et solvuntur cap. 112. Ubi ostenditur in solutione sexti arg. quod papa quidem errare potest, sed non apostolicae sedis iudicium.

Papa quam iurisdictionem habeat in temporalibus ostenditur lib. 2. cap. 113. per totum. Qualiter autem papae iure principatus sui competat habere iurisdictionem in temporalibus in toto orbe Christiano, ostenditur ibidem ca. 114. per totum, ubi ostenditur de omnibus causis posse iudicare.

Papa solus habet legitime congregare concilium universale lib. 3. ca. 6. per totum. Contra quod sunt instantiae ca. 7. quae solvuntur ca. 8. In quorum 4. 5. et 6. solutionibus ostenditur quomodo contra papam suspectum de haeresi sit procedendum.

Papa aut eius legatus habet in concilio universali praesidere, ut ostenditur li. 3. cap. 22. per totum.

Papa habet omnia quae in concilio fiunt principaliter auctorizare, li. 3. cap. 32. quia ab eo habet concilium immediate auctoritatem suam, ut probatum est ibidem ca. 28.

Papa debet a concilio universali, immo ab omnibus Christi fidelibus honorari li. 3. ca. 37. per totum. Ubi ostenditur etiam poena non honorantium eum.

Papa pro diversitate rerum temporum ac personarum potest sententiam suam mutare li. 2. ca. 50. post medium.

Papa solius est indulgentiam plenariam concedere, ut ostenditur li. 3. ca. 43. ibi Ad tertium etc.

Papa est auctoritate iurisdictionis superior concilio universali, li. 3. ca. 44. per totum, et ca. 24. in fine.

Papa non obligatur statutis synodorum aut conciliorum, ut ostenditur li. 3. c. 51. per totum. Unde concilium universale non potest facere contra eum decretum irritans, ibidem ca. 52. per totum.

Papa habet interpretari etc. require Interpretatio.

Papa habet dispensare etc. require Dispensatio.

Papa habet auctoritatem tollendi et revocandi statuta aliqua tam sacrorum conciliorum quam praedecessorum suorum li. 3. ca. 55. per totum. Saepe tamen habet ius interpretandi, ubi neque dispensandi neque revocandi, li. 3. ca. 57. conclusione prima. Interdum potest dispensare sed non revocare seu tollere: ibidem consequenter conclusione secunda.

Papa habet corrigere et damnare concilia quae in perniciem fidei aut scandalum ecclesiae processisse contigerit: li. 3. ca. 62. per totum.

Papae iudicio in concilio universali si a patrum iudicio dissentiat, an potius standum sit quam ipsorum patrum docetur: li. 3. ca. 64. per totum.

Papa potest transferre concilium universale iam congregatum de loco ad locum rationabili causa id exigente: ut ostenditur li. 3. ca. 66. per totum. Immo etiam dissolvere ibidem ca. sequenti per totum.

Papa an posset in scisma decidere et esse scismaticus: ostenditur li. 4. parte 1. ca. 11. per totum.

Papa verus an propter scisma tollendum possit cogi ut cedat papatui disquiritur: li. 4. parte 1. cap. 12. et 13. per totum.

Papa in haeresim lapsus non est maior canonibus ut probatur li. 4. parte 2. ca. 20. post improbationem quartae conclusionis praecedentis capituli.

Plura de hoc vocabulo videnda sunt in his dictionibus: Petrus, pontifex, prelatus, principatus.

Patres in concilio universali congregati si a papa dissenserint an eorum an papae sententiis adhaerendum sit, docetur li. 3. ca. 64. per totum. Si vero inter se dissenserint, quorum parti standum sit docetur ibidem ca. 65. per totum.

Paupertas evangelica cuius meminit Ocham in dyalogo et in opere 90. dierum: et a Iovan. 22. et a Nicholao. 3. sine controversia si recte attendamus describitur, ut ostenditur lib. 2. c. 112. Ad decimum argumentum ubi duplex paupertas Christi ostenditur.

Peccatum scismaticorum quantum grave sit ostenditur lib. 4. parte 1. c. 5. per totum. Et quid differat a peccato haereticorum patet ibidem c. 6. per totum.

Peccatum infidelitatis et haereticae pravitatis cur papam aliosque praelatos deponat potius quam cetera peccata, ostenditur li. 2. c. 102. Ad primam proba.

Poena non honorantium papam habetur li. 3. c. 35. post medium.

Poena scismaticorum, li. 4. parte 1. c. 8. per totum.

Poenam fautorum aut defensorum etc. haereticorum, require Fautores etc.

Perfectio quomodo consistat in charitate ostenditur li. 1. c. 75. circa principium. Qui autem sint dicendi perfecti et qui in statu perfectionis: ibidem circa medium.

Perfectior est status episcoporum quam religiosorum ut ostenditur li. 1. cap. 76. in fine.

Persona capitur dupliciter li. 1. ca. 65. post principium.

Persona una constituitur ex Christo et ecclesia: ibidem hoc est lib. 1. cap. 65. fere per totum.

Pertinacia quid sit et quomodo viginti modis praesumatur aliquis pertinaciter errare contra fidem ostenditur li. 4. parte 2. c. 16. per totum secundum ordinem.

Petrus apostolus habuit primatum inter apostolos, ut habetur li. 2. ca. 5. et 6. per totum. Contra quod fiunt argumenta 4. etc. sequentibus, et solvuntur totidem. Item supra omnes fideles li. 2. ca. 15. per totum.

Petrus dicitur fundamentum ecclesiae li. 2. c. 17. per totum, de quo disputatur ca. 18. et 19.

Petrus quomodo fuit caput ecclesiae, ostenditur li. 2. ca. 20. per totum, de quo fiunt instantiae ca. 21. et solvuntur ca. 22. Sed cap. 23. ostenditur quomodo ratio capitis competat Petro et successori eius per totum.

Petrum non fuisse caput universalis ecclesiae, sed bene singularum ecclesiarum probant quidam li. 2. c. 24. quorum error ostenditur ibidem ca. 25. et probationes improbantur c. 26. per totum. Sed quomodo Petrus fuit sponsus ecclesiae, ostenditur ibidem ca. 27.

Petrus post passionem adiit summum pontificatum li. 2. cap. 29. circa medium. Contra quod fiunt instantiae c. 30. quae solvuntur ca. 31.

Petrus solus inter apostolos fuit a Christo immediate ordinatus episcopus li. 2. ca. 32. per totum, de quo disputatur ca. 33. et 34.

Petro debuit institui successor quoad primatum episcopalem usque ad consummationem saeculi li. 2. c. 35. Is autem est papa ibidem ca. 36. per totum.

Petrum Romae fuisse ex sacris litteris probatur li. 2. c. 36. circa medium.

Petro quaedam dicta ecclesiae communitati convenire non posse ostenditur li. 2. c. 73. circa principium Et c. 74. per totum Petro quando data sit potestas, ostenditur sex conclusionibus ibidem cap. 77. post medium.

Plenitudo potestatis papalis ostenditur in 15. li. 2. c. 52. per totum. Et quod ea soli papae sit, c. 53. per totum; contra quod instantiae fiunt c. 70. et solvuntur c. sequenti.

Pontifex in ecclesia est unus et summus monarcha, ut ostenditur li. 2. c. 2. per totum.

Pontifex Romanus habet primatum supra omnes fideles li. 2. cap. 15. per totum.

Potestas duplex reperitur in republica Christiana, scilicet spiritualis et terrena: li. 1. cap. 87. utrum autem altera sufficiat disputatur c. 88. et 89.

Potestas spiritualis praeeminet terrenae in decem li. 1. c. 90. de quo disputatur cap. 91. et 92.

Potestas ordinis et iurisdictionis ecclesiae declaratur 12. conclusionibus li. 1. c. 93. per totum.

Potestas ordinis qua solvuntur peccata est idem essentialiter cum charactere sacerdotali li. 1. c. 93. conclusione 6. Contra quod ponuntur instantiae c. 94. circa principium, quae solvuntur c. 95. in principio.

Potestas clavium quibus et quomodo convenit, ostenditur lib. 2. c. 71. in diversis conclusionibus.

Potestas iurisdictionalis ecclesiae qualis sit et quae eam respiciunt ostenditur li. 1. c. 96. per totum.

Potestas spiritualis clavium est communis sacerdotibus tam bonis quam malis li. 1. ca. 99. per totum.

Potestas et dignitas quomodo maneat in ecclesia mortuo papa, ostenditur li. 2. c. 79. circa principium.

Potestatis tres species ponuntur li. 2. c. 71. conclusione 5.

Potestas iurisdictionis omnium praelatorum derivatur a potestate papae li. 2. c. 54. 55. 56. et 57. per omnia.

Potestatem papalem, require Papalis potestas.

Praedicata varia quomodo et in quo sensu vere attribuantur Christo ratione unitatis mysticae ipsius cum ecclesia, ostenditur li. 1. c. 68. per totum.

Praelatura permanebit in ecclesia usque ad consummationem saeculi, lib. 1. c. 28. in medio.

Praelati maiores esse in statu perfectionis, licet non semper perfectos, ostenditur libr. 1. c. 76. per totum.

Praelatus ecclesiae est unus ut supra Pontifex.

Praelatos plures convenit constitui sub uno principe ut ostenditur li. 2. c. 68. per totum.

Praelati ad concilium vocandi quales esse debeant ostenditur li. 3. c. 19. per totum. Et qua poena plectendi qui convenire contemnunt, ibidem c. 20.

Praelati quomodo a subditis sint corrigendi. Et similiter ipse papa, ostenditur li. 2. c. 106. per totum.

Praelatus omnis ecclesiasticus sive sit papa sive alius ipso facto quo convincitur vere haereticus omni praelatione privari, ostenditur li. 4. parte 2. c. 18.

Presbyter etiam curatus est imperfectior praelato et religioso quantum ad statum li. 1. c. 76. Contra quod arguitur ca. seq. Item quod differentia realis sic inter episcopum et presbyterum curatum c. 79. per totum.

Principatus ecclesiae est monarchicus, li. 2. cap. 2.

Principatus spiritualis unitas convenientior est quam saecularis ut ostenditur li. 2. c. 4. in fine.

Principatum Petri, require Petrus.

Proprius sacerdos cui debeat fieri confessio quis sit ostenditur li. 2. c. 67. in fine.

Propositionibus multis apud sanctos patres repertis non licet nobis uti li. 1. c. 68. circa finem.

Propositionum damnabilium gratia requirere genera.

Puteus dicitur ecclesia, li. 1. c. 32. in fine.

Q

Quaestionum difficilium in fide et in sacra scriptura decisio ad papam pertinere ostenditur multis rationibus li. 2. c. 107. per totum.

R

Regnum quomodo dicatur ecclesia li. 1. c. 34. in principio.

Regnum efficitur per 12. gloriosum ibidem.

Regnum caelorum aliquando est pro ecclesia accipiendum, ibidem circa principium.

Regina quomodo dicatur ecclesia ostenditur li. 1. c. 44. per totum et li. 2. c. 88. per totum.

Religiosi sunt in statu perfectionis li. 1. c. 76. circa principium, sed minus quam episcopi ibidem in fine. Contra quod fiunt instantiae c. 77. et solvuntur c. 78.

Remedia contra papam suis prauis moribus ecclesiam scandalizantem habentur li. 2. c. 106. per totum.

Rex primus fuit tyrannus, scilicet Nero; primus iustus Melchisedech, ut ostenditur li. 1. c. 27. in fine.

Revocare canones aut statuta quid sit, et quomodo pertineat ad papam, ostenditur li. 3. c. 55. per totum.

S

Sacramenta ecclesiae permanebunt usque in finem saeculi ut ostenditur li. 1. c. 28. circa finem.

Sacramentum quid sit, et quo sacramenta novi testamenti agant quod significant, ostenditur li. 1. c. 93. conclusione 11.

Sacerdotium suum Christus hominibus non angelis communicauit lib. 1. ca. 39. circa principium.

Sacerdotium vetus et novum quid differant, ostenditur li. 2. cap. 49. Ad tertium argumentum.

Sacerdos evangelicus non legalis habet usum clavium ecclesiae li. 1. ca. 93. conclusione ultima. De quo argumentatur in fine c. 94. et 95.

Sacerdos quamvis habeat potestatem ordinis, tamen sine iurisdictione non potest absolvere li. 1. c. 98. in principio.

Sacerdos tam bonus quam malus habet potestatem spiritualem clavium, ut ostenditur li. 1. c. 99. per totum.

Sacerdotem proprium, require Proprius.

Sacrae scripturae interpretatio, Requiratur, Interpretatio.

Sanctitas ecclesiae habetur li. 1. c. 9. per totum. Et ibidem quomodo sanctum aliquid multipliciter dicitur. Contra quod instantiae fiunt c. 10. et solvuntur c. 11.

Sagena dicitur ecclesia li. 1. c. 31. in fine.

Salus non est extra ecclesiam li. 1. cap. 20. per totum.

Scientiae omnis veritas ad ecclesiam catholicam pertinet, ut ostenditur li. 1. ca. 13. ibi sexto dicitur ecclesia, ubi ostenditur quomodo in ecclesia dupliciter sit logica, physica, et ethyca.

Scisma describitur li. 4. parte 1. c. 1. per totum. Et quomodo differat ab haeresi, ostenditur ibidem c. 4. per totum.

Scismatis peccatum quam grave sit. Require Peccatum.

Scismatici an habeant spiritualem potestatem ibidem c. 7.

Scismaticorum poena ibidem c. 8. per totum.

Scismata quae in ecclesia fuerunt ibidem cap. 9.

Scismata quomodo tollenda et sopienda sunt ibi cap. 10.

Scismaticus an papa esse possit, ibidem c. 11.

Scismatici ne sint omnes qui intruso aut antipapae adhaerent, disquiritur li. 4. parte 1. c. 14.

Scismatis abiurandi formam, require Forma abiurandi.

Secta superstitio et haeresis quid differant, ostenditur li. 4. parte 2. c. 4. post principium.

Sedis apostolicae iudicium require Iudicium.

Servitus peccati et iustitiae li. 1. cap. 74. in principio.

Symboli novi aeditio ad Roman. pont. pertinet li. 2. c. 107. ibi corollarium primum.

Synagoga quid differat ab ecclesia, ostenditur li. 1. c. 1. circa principium.

Synodus duplex notificatur li. 3. c. 3. in fine, de quo plura in dictione Concilium.

Soror Christi quomodo dicatur ecclesia, ostenditur li. 1. c. 35. circa finem.

Sponsa Dei dicitur ecclesia li. 1. ca. 37. per totum.² Varia circa sponsam ecclesiae inquiruntur ibidem.

Sponsus ecclesiae quomodo dicatur, ostenditur li. 2. ca. 27. per totum. Contra quod fiunt instantiae et solvuntur ibidem ca. 28. per totum.

Status hominis quomodo declaretur, ostenditur li. 1. c. 73. circa principium.³

Status religiosorum est status perfectionis li. 1. c. 76. circa principium; sed minus quam episcoporum, ibidem in fine. Contra quod fiunt instantiae c. 77. quae solvuntur c. 78.

Statutis papalibus obediendum, ostenditur li. 2. c. 50. per totum.

Subscribendi modus in conciliis universalibus ostenditur li. 3. c. 14. in fine.

Superstitio, require supra Secta.

T

Tabernaculum dicitur ecclesia li. 1. c. 35. in principio. Ubi est notandum quid proprie sit tabernaculum.

Tempus quo beatus Petrus pontificalem auctoritatem suscepit ponitur li. 2. c. 29. per totum. Ubi circa medium ostenditur quod non nisi post passionem Christi eam accepit.

Tempus quo concilia in ecclesia celebrari ceperunt ostenditur li. 3. c. 4. per totum.

Temporalium rerum quam iurisdictionem non habeat papa, ostenditur li. 2. c. 113. per totum. Quam autem habeat ostenditur ibidem c. seq. per totum. tiam c. 115. et solvuntur instantiae c. seq.

Templum quomodo dicatur ecclesia, ostenditur li. 1. c. 35. in fine. Et quid differat a tabernaculo, ibidem.

Terra dicitur ecclesia li. 1. c. 31. post principium.

Tonsura clericalis, habetur supra Corona etc.

Totum non semper nec quodlibet est maius sua parte, ut ostenditur li. 2. ca. 83. in principio.

Tributum quomodo solvat ecclesia regi, ostenditur lib. 1. cap. 92. ibi Ad septimum etc.

Turchi exhorrescunt sanctorum conciliorum celebrationem lib. 3. cap. 10. circa medium.

V

Valdensium seu pauperum de Lugduno opinio circa potestatem clavium recitatur li. 1. ca. 100. in principio. Eorundem haereses recitantur li. 4. parte 2. c. 35. in fine.

Varietas et distinctio multiplex statuum ac officiorum congrue in ecclesia poni declaratur li. 1. c. 69. per totum, de quo disputatur ca. 70. et 71.

Varietas triplex principaliter in ecclesia reperta ostenditur li. 1. c. 72. per totum.

Verum duobus modis dicitur vel quod non est fictum aut falsum, vel quod non est figurativum li. 1. c. 92. in solutione primi arg. Ad tertiam probationem.

Veritas multipliciter dicitur. Et quomodo in sanctis doctoribus diversa saepe et inter se repugnantia dicentibus servetur veritas declaratur li. 1. c. 58. In solutione 5 arg. ibi Ad quintum etc.

Veritas catholica quid sit ostenditur li. 4. parte 2. c. 8. per totum. Item quot genera aut gradus habeat, ibidem c. 9. per totum.

Vinea dicitur ecclesia, li. 1. c. 32. in principio.

Virgo quomodo dicatur ecclesia, et quomodo sit duplex virginitas corporalis spiritualis ostenditur lib. 1. cap. 41. circa principium.

Unitas ecclesiae colligitur ex multis li. 1. c. 6. post principium et c. 36. circa medium. Et quomodo habeat ordinem ad unitatem unius summi pontificis ostenditur ibidem c. 8. circa finem.

Unio membrorum ecclesiae ad invicem et ad caput eorum qualis sit, ostenditur libr. 1. c. 60. per totum. Ostenditur autem ex sancto Thom. quadruplex unitas corporis naturalis ibidem ante medium. Item duplex unitas filii cum patre ibidem. Ad secundum dicitur etc.

Unionis membrorum ecclesiae ad invicem causa efficiens notatur li. 1. c. 61. per totum.

Unitatis ecclesiae cum Christo modus et qualitas habetur lib. 1. c. 63. per totum, ubi ostenditur triplex unitas.

Unus homo quomodo Christus sit cum corpore suo, i. ecclesia, ostenditur li. 1. c. 64. per totum. Item quomodo una persona ibidem cap. 65. Et quomodo unus Christus c. 66. per totum.

Unitas Christi cum ecclesia bonorum maior est quam unitas diaboli cum collectione reproborum, ut ostenditur li. 1. c. 65. in fine.

Vox membrorum et capitis saepe una est cum tamen proprietates diversae sint li. 1. c. 68. per totum. Et praecipue post medium, ut notatur in margine.

X

Xristus quoniam a chrismate dicitur suo loco hoc est inter incipientia a C littera posuimus. De incipientibus ab y vel z nulla mihi digna quae annotentur visa sunt. Si qua praeter haec annotata velis lector, ipse tibi annotaveris.

FINIS

D. IOANNIS DE TURRE CREMATA

Sanctae Romanae Ecclesiae, tituli sanctae Mariae in trans Tyberim presbyteri Cardinalis Sancti Sixti vulgariter nuncupati

PROLOGUS

In quo auctor ipse, et causam sui instituti, quare hoc opus composuerit, et divisionem suae summae quam in quattuor libros distinxit, dilucide nobis explicat.

En lectulum Salomonis ambiunt sexaginta fortes ex fortissimis Israel, omnes tenentes gladios in manibus, et ad bella doctissimi. Uniuscuiusque ensis super femur suum, propter timores nocturnos. Canticorum. iii. Inter caetera singularis dilectionis signa, quibus caelestis sponsus Dei filius sponsam suam sanctam universalem Ecclesiam, sincero amore complecti facile cerni potest: illud evidens extat signum, quod ei contra antiquum serpentem humanae salutis perniciosissimum hostem in custodiam, praesidium firmumque tutelae munimen, provida superni consilii dispensatione delecta est primatus caelestis illa (quam et Angelicam dicimus) invictissimae virtutis militia. de qua dominus per Esa. ca. 62. ait. Super muros tuos Hierusalem posui custodes. Dehinc militia terrestris catholicorum scilicet doctorum coetus, quorum studii atque industriae potissima cura esse debet contra tentatoris insidias ecclesiam tueri, ut catholica fides in ea ab omni errorum contagione contra haereticos immaculata servetur, et pax et unitas adversus scismaticos imperturbata consistat. de quibus per Zachariam dominus ipse locutus est.¹

Circundabo domum meam. i. ut glo. explicat ecclesiam, ex his quae militant mihi quos milites Christi, fidem pacemque tuentes ecclesiae spiritus sanctus describens, a magnitudine roboris animi, a zelo ferventissimo fidei, a strenuitate bellandi, ab amplitudine sapientiae, denique ab infatigabili providentia in verbis propositis ait. En lectulum Salomonis ambiunt sexaginta fortes. Sane si unquam Christi militibus incubuit (quos esse doctores catholicos diximus) fortibus accinctos gladiis validissimisque munitos armis Salomonis lectulum ambire, et illum peruigili circumsepire custodia, ne aliqui simplicitate mentis capti vel errore ducti, aut aliqua fallentis astutiae calliditate decepti, de castris pereant ecclesiae, id maxime novissimis diebus nostris eis incumbit. Quippe cum eos eo maiore vigilantia maioreque cum fiducia esse oporteret, quo adversarii subtiliore acrioreque insidiantur astutia. Insurrexerunt namque hoc nostro lugendo tempore pestilentes quidam homines spiritu ambitionis inflati, quae diabolico instinctu fraudeque nimia excitati, falsa dogmata tam circa potestatem ecclesiasticam quam secularem, a sanctorum patrum doctrinis penitus alienam perniciosis ausibus introduxerunt, quibus universalem ecclesiam acerrime oppugnando magnis illam vulneribus graviter afficerent, velle siquidem viri sunt inanibus suis disputationibus unitatem ecclesiae discerpere, claritatem nobilitatis eius confundere, datum vero divinitus ordinem subvertere et speciositatem decoris eius turpiter offuscare: apostolicae insuper sedis quae fidei magistra cunctarumque ecclesiarum mater est, primatus gloriam supremamque eius auctoritatem divinitus concessam deprimere et labefactare moliti sunt. Universum igitur ecclesiae corpus ita perturbant, ut nihil ex ipsius corporis compage inconcussum insauciatumque euadere videatur. Cum itaque horum impiorum hominum sacrilegae assertiones tanta impietate contra Dei ecclesiam et apostolicam sedem crassentur, ut non solum evangelicae veritati adversentur, sed multis scismatibus et erroribus animarum periculis principum dissensionibus et scandalis populorum viae per eos paratae sint, luculenter quisque intelligere potest quod non portionem aliquam ecclesiae, sed ipsa Christianae religionis conari videantur fundamenta covellere. Quocirca merito per catholicos doctores celeri festinatione illis est occurrendum, et fidei inexpugnabilibus armis quam citissime resistendum. Quoniam ut ait Leo papa, in talibus casibus non caret suspicione taciturnitas, quia occurreret veritas si falsitas displiceret. Hinc nos Ioannes de Turre Cremata sanctae Romanae ecclesiae tituli sanctae Mariae in trans tyberim presbyter cardinalis sancti Sixti vulgariter nuncupatus, zelo fidei inexpugnabilibus armis quam citissime resistendum et honoris sponsae Christi universalis ecclesiae pulsis, licet non satis ad rem tantam periti, satis debito nostro et dignitatis loco facere optantes, ne etiam in hac nimis gravi causa taciturnitatis culpae teneamur obnoxii, adversus huius ecclesiae Dei et primatus sancti Petri adversarios, iuxta vires ingenii nobis desuper crediti librum quem summam contra ecclesiae et primatus apostoli Petri adversarios censuimus esse appellandum opitulante Domino condidimus. In quo ex scripturae divinae radicibus et patrum sanctorum irrefragabilibus sententiis praedictas impiorum hominum assertiones abunde (ut arbitramur) confutatas a cordibus fidelium repellendas esse ostendimus, quorum vanis obiectionibus responsis subiectis ab eorum infestatione lectulum, i. ecclesiam Christi ex Davidica turre clipeis pendentibus tutatam praemunitamque pro nostra virtute reliquimus. Scripsimus autem haec rudi sermone scholasticum morem secuti quia ut ait Aug. contra Manichaeum. Non ornato politoque sermone, sed rebus manifestis convincenda est vanitas haereticorum.

Quam summam in quattuor libros distinximus.² Quorum primus titulum habet de universali ecclesia. Secundus de ecclesia Romana et pontificis eius primatu. Tertius de universalibus conciliis. Quartus de scismaticis et haereticis. Verum etiam licet in his nostris scriptis sicut et in quibuscunque aliis semper studuerimus non pro voluntatis nostrae appetitu de rebus scribere, sed quantum de thesauris dominicis aut a sanctis patribus vel praeclarissimis sacrae theologiae professoribus studiosa diligentia summa cum fide accipere potuimus. Nihilominus quia nulla penitus inflexibili animositate dixisse voluimus, nisi quae iuxta fidei orthodoxae regulam aut sanctorum patrum approbatissimas sententias dicenda veniunt, hoc opus opitulante nobis divinitate iam absolutum sancto domino nostro Nicolao papae quinto, qui hoc nostro evo divinae gratiae munere cum multa meritorum claritate in cathedra Petri dignissime sedet. Cuius fides ut beatus Sixtus praedecessor eius in. c. memor xxiiii. q. i. ait. Nulli haeresim fovet, sed omnes haereses destruit, corrigendum emendandumque offerimus dicentes cum beato Hiero. Haec est fides papa beatissime quam in catholica didicimus ecclesia quamque semper tenuimus, in qua si minus perite aut parum caute forte aliquid positum est, emendari cupimus a te, qui Petri et sedem et fidem tenes. Si autem nostra confessio apostolatus tui iudicio probatur, quicunque me culpare voluerit se imperitum et malevolum, vel non etiam catholicum sed haereticum comprobabit.