Cursus Philosophicus Thomisticus, Secunda Pars Artis Logicae

RATIO DUBITANDI ex eo desumitur, quia scientia non resolvens usque ad principia per se nota vel non potens illa probare per aliam scientiam, tantum credit illa principia; ergo non participat evidentiam et certitudinem de facto, et sic de facto non est scientia.

Consequentia patet, quia evidentia habetur per demonstrationem vel resolutionem in principia per se nota. Ergo si scientia inferior sistit in una propositione, quam ulterius probare non potest, quia non continuatur cum scientia superiori, nec per se resolvit in principia per se nota, deficit ei evidentia, et consequenter in reliquas conclusiones non potest evidentiam derivare, cum careat evidentia principiorum.

Confirmatur, quia in quacumque scientia si quis obliviscatur medii, quo probatur conclusio, scientia in eo destruitur, quia non habet evidentiam nec probationem. Et si per impossibile aliquis amitteret habitum principiorum, impossibile esset manere scientiam, quia non remanerent principia. Ergo similiter qui non habet subalternantem, a qua principia praestantur subalternatae, non potest veram rationem scientiae subalternatae habere, quia caret evidentia principiorum et medii. Ad hoc etiam facit auctoritas S. Thomae q. 14. de Veritate art. 9.¹, ubi inquit, quod «quaecumque sciuntur proprie accepta scientia, cognoscuntur per relationem in prima principia, quae per se praesto sunt intellectui». Ergo qui non cognoscit per relationem in prima principia, sicut subalternata scientia quando non continuatur cum subalternante, proprie non erit scientia. Similiter etiam in 3. dist. 33. q. 1. art. 2. quaestiunc. 4.² inquit, quod «si esset aliqua scientia, quae non posset reducere ad prima principia naturaliter cognita, non esset eiusdem speciei cum alia scientia». Sed subalternata sine continuatione ad subalternantem non potest reducere ad principia per se nota; ergo quando sic non continuatur, non habet rationem scientiae.

NIHILMINUS DICENDUM EST eundem habitum specificum esse scientiam subalternatam, quando continuatur cum subalternante et quando non continuatur; habet tamen statum imperfectum scientiae ex parte subiecti, quamdiu de facto non potest resolvere in principia per se nota mediante scientia subalternante.

Haec conclusio est communis inter thomistas, et videri possunt Caietanus 1. p. q. 1. art. 2., Mag. Soto lib. 1. Poster. q. 5., Sanchez lib. 7. q. 2., Araujo 1. Metaph. q. 4. art. 1., Cursus Carmel. hic disp. 19. q. 3. Sumitur ex D. Thoma 1. p. q. 1. art. 2., ubi absolute vocat scientiam eam, quae subalternata est. Et q. 14. de Veritate art. 9. ad 3.³ concedit, «quod qui habet scientiam subalternatam, non perfecte attingit ad rationem sciendi, nisi in quantum eius cognitio continuatur quodammodo cum cognitione eius, qui habet scientiam subalternantem. Nihilominus tamen inferior sciens non dicitur de his, quae supponit, habere scientiam, sed de conclusionibus, quae ex principiis suppositis de necessitate concluduntur». Et latius videri potest opus. 70. q. 2. art. 2. ad 5. et 6. et 7.⁴ Et in 1. ad Annibaldum dist. 1. q. 1. art. 1.⁵, ubi docet, «quod primarum scientiarum proximum principium est intellectus, earum vero scientiarum, quae sua principia ab aliis supponunt, proximum principium est credulitas principiorum ab aliis suppositorum; primum vero earum principium est intellectus. Perficitur tamen certitudo istarum scientiarum cum per viam resolutionis in ipsum intellectum primorum principiorum perveniunt».

RATIO conclusionis est, quia habitus scientiae subalternatae, etiam quando non continuatur cum subalternante, de se postulat et inclinatur, ut continuetur cum illa. Ergo secundum se est habitus scientificus, in quantum habet inclinationem ad habendum plenam evidentiam per continuationem cum superiori scientia.

Consequentia patet, quia si ipse habitus postulat de se continuari cum subalternante, ergo quando continuatur de facto, non destruitur, sed perficitur, nec alius habitus generatur, sed ipsemet continuatur cum superiori; alias frustra peteret ipsam continuationem, si non ipsemet posset continuari cum subalternante scientia, sed quando poneretur continuatio, novus habitus generaretur et distinctae speciei, scilicet scientificus, cum ante scientificus non esset; et sic numquam esset dabilis habitus subalternatae, qui postularet continuari cum subalternante. Si autem idemmet habitus est, qui continuatur et discontinuatur ab illa, ergo etiam quando de facto non continuatur, secundum inclinationem et radicem scientia est.

Antecedens vero probatur: Nam qui acquirit habitum subalternatae seorsum a subalternante, procedit ex principiis manifestatis in subalternante, et sic praesuppositive evidentibus. Ergo de se inclinatur et petit continuari cum manifestatione subalternantis; alias non per se procederet ex principiis ab ipsa manifestatis, si per se non inclinaret ad principia illa, quatenus a superiori scientia manifestata sunt. Unde si de facto illi manifestentur, est maxime conforme ad suam naturam, et ita habet inclinationem ad evidentiam, licet ex parte subiecti non explicet illam ob defectum continuationis cum superiori scientia. Non posset autem inclinare in talia principia evidentia, si talis habitus non esset scientia, quia habitus ab intrinseo inevidens non potest ad evidentiam inclinare illamque petere.

Unde, ut recte monet Caietanus, 1. p. cit., scientia subalternata potest dici, quod non est scientia, eo quod non habet perfectam rationem scientiae, id est statum; neque est virtus intellectualis etiam quoad statum, est tamen quoad inclinationem et substantiam, ita quod, sicut virtus manet quoad substantiam virtutis in peccatore, licet de se petat continuari cum fine ultimo bono, et tunc non habet istam continuationem, ita cum scientia aliqua seu habitus habeat inclinationem ad evidentiam possitque per illam perfici, quoad substantiam habet rationem scientiae, quia secundum inclinationem et radicem petit evidentiam principiorum, licet impediatur habere illam ex parte subiecti. Cuius signum est, quia fides, qua creduntur ista principia esse evidentia in superiori scientia, non est ratio inferendi conclusiones in scientia inferiori ratione credulitatis et auctoritatis fallibilis, sed ut praesupponunt evidentiam in superiori scientia. Et in hoc excellit Theologia, quae innititur fidei infallibili, et ita in ipsa fide invenit principia certa actualiter, et non solum praesuppositive et radicaliter, licet non evidentia; evidentia enim praesupponit in superiori scientia.

Et si dicas: Quomodo stat, quod scientia subalternata sit quoad substantiam certa et evidens, et tamen non tribuat subiecto hanc denominationem. Respondetur tribuere denominationem scientiae radicalis et quoad substantiam, non quoad statum, propter impedimentum subiecti carentis continuatione ad scientiam superiorem; sicut e converso fides seu opinio potest amittere formidinem extrinsecam, id est actualem et denominativam, quae est haesitatio intellectus, ut seq. art. dicetur, cum tamen in se intrinsece sit fallibilis.

AD FUNDAMENTUM OPPOSITUM respondetur, quod scientia non resolvens in prima principia nec radicaliter et ex parte inclinationis, nec actualiter et secundum statum, non habet veram rationem scientiae, sed innititur fidei propter auctoritatem eius. Si tamen radicaliter et secundum inclinationem habeat et petat resolvere in prima principia, quamvis defectu continuationis cum subalternante de facto non resolvat, scientia tamen est nec innititur fidei per se, sed ut supplenti vices superioris scientiae; per se tamen petit in scientiam superiorem resolvi eiusque evidentia continuari ibique perfici.

Et ad probationem dicitur, quod evidentia habetur per probationes et resolutionem in principia iuxta modum cuiusque, aliquando evidentia habetur radicaliter tantum et secundum inclinationem, ut continuetur superiori scientiae, aliquando vero est evidentia actualis et perfecta per probationes actu resolutas et continuatas scientiae superiori. Et ideo deficientia in probando, si solum sit deficientia ex parte subiecti scientis, non ex parte ipsius scientiae et inclinationis eius, non tollit rationem scientiae essentialiter et intrinsece, sed secundum statum.

Ad confirmationem respondetur, quod si quis obliviscatur ipsum medium taliter, quod nec maneat in se nec in alio, ad quod per se continuari postulat et inclinat, absolute perdit scientiam, quia non retinet praemissas nec probationem illarum. Si autem retinet praemissas seu medium probativum conclusionis, sed probationem ipsam supponit ut evidentem in alio superiori et ad illam habendam per se inclinatur, tunc solum deficit scientia quoad statum scientiae, sed non quoad intrinsecam rationem et inclinationem habitus scientifici petentis talem evidentiam. Et eodem modo, si quis amitteret habitum primorum principiorum, retineret tamen propositiones cognoscibiles ipso habitu principiorum, et tamen non sciret explicationem terminorum, ideoque illi non essent per se notae, talis revera haberet scientiam, quia procederet ex propositionibus per se notis simpliciter et secundum se, licet per accidens carendo explicatione illa terminorum careret actu notitia evidenti ex terminis. Sed hoc non ita facile contingit, quia ipsae propositiones primorum principiorum statim per se innotescunt.

Ad loca S. Thomae respondetur solum negare, quod subalternata sit perfecta scientia, non tamen, quod absolute ex parte inclinationis intrinsecae non sit scientia, sicut absolute illam vocat scientiam in locis supra cit. et secundum quod intrinsece distinguitur ab habitu inevidenti, in quo nulla inclinatio ad evidentiam principiorum remanet. Et in hoc sensu loquitur in 3. Sent., cum dicit, quod non est scientia illa, quae non potest reducere in prima principia, ubi ly „non potest” dicit non posse secundum inclinationem et radicem quam secundum actualem evidentiam; quae enim nullo modo potest evidentiam habere, solum est habitus inevidens, ut fides et opinio, atque adeo non est univoce scientia. Dicitur autem scientia subalternata perfici in visione rei, quia non habet perfectum statum scientiae sine visione rei, quia tamen potest perfici ab illa, signum est, quod intrinsece et substantialiter est scientia, quia habitus inevidens non potest perfici in visione rei.

Ex quibus colligitur recte defendi a thomistis Theologiam, quae est in hac vita, manere in patria reddique evidentem, quia ex sua inclinatione et intrinseca radice petit evidentiam et continuationem cum scientia subalternante, quae est scientia beata, per accidens autem in via utitur fide, ut supplente et supponente principia evidenter nota in scientia superiori.