Cursus Philosophicus Thomisticus, Secunda Pars Artis Logicae

DUPLEX DIFFICULTAS est in hoc articulo: Prima, an definiatur hic id, quod se habet tamquam prima substantia ut quod vel ut quo.

AD QUAM RESPONDETUR: Formaliter hic definiri id, quo aliqua substantia est prima, scilicet ille modus, quo subsistit et substans, sive quo subicitur suis praedicatis.

Definitur enim id, quod est formale constitutivum et proprium primae substantiae. Proprium autem constitutivum est ille modus seu proprietas, sicut formale constitutivum personae est personalitas. Neque enim constitutivum primae substantiae, in quantum prima, est quidditas ipsa seu ratio naturae, sed modus naturae, ut dictum est in praec. art. Ergo illud est formale definitum in hac definitione. Quia tamen definitur in concreto, iudicandum est de illo sicut de aliis definitis concretis, in quibus distinguitur definitum quod et quo, et id, quod est prima substantia tamquam quod, non est formale definitum, sed solum ille modus, quo constituitur, quia solum illi convenit formaliter et essentialiter ratio primae substantiae.

Secunda difficultas est, quid sit ista forma seu modus, qui hic definitur. Aliqui existimant hic definiri primam substantiam per duas negationes, quarum una tangit primam intentionem, scilicet non esse in subiecto, secunda tangit secundam intentionem, scilicet non praedicari de subiecto. Primum patet, quia non esse in subiecto pertinet ad modum essendi subsistere. Iste autem modus aliquid reale est, licet per negationem circumloquamur illum; illa enim negatio non est res definita, sed ratio definiens vel potius describens, quia negatio non definit rem positivam. Secundum probant, quia illa negatio explicat oppositum formae, quam negat; sed oppositum illius formae est aliquid rationis, scilicet illa intentio, qua constituitur secunda substantia; ergo. Huic autem intentioni non potest opponi aliquid reale, sed aliquid rationis, scilicet secunda intentio singularitatis, quia opposita debent esse eiusdem generis.

Et confirmatur, quia definitum quo secundae substantiae est secunda intentio; dicit enim Aristoteles¹, quod secundae substantiae sunt genera et species, sub quibus insunt primae. Ergo etiam definitum quo primae substantiae erit aliquid rationis, ut sub eadem proportione definantur. Ita P. Merinero hic q. 3.

NIHILOMINUS RESPONDETUR: Formalitatem primae substantiae hic definitam esse primam intentionem, scilicet modum realiter subsistendi et substandi; ex consequenti vero definitur secunda intentio subiciendi se praedicationi, quia ex eo, quod realiter informatur ab accidentibus et constituitur per gradus superiores, sequitur, quod etiam praedicationi subiciatur.

RATIO EST, quia formale constitutivum primae substantiae debet explicari per id, quod reddit illam ultimo substantem seu aliis omnibus substrata. Hoc autem non est intentio subicibilitatis, sed modus sustentationis. Illa enim intentio subicibilitatis ad praedicata in tantum est intentio primae substantiae, in quantum fundatur super ipsam rationem sustentandi alia. Ergo ista ratio seu modus substandi est maxime substans et sub omnibus aliis, utpote etiam ipsam subicibilitatem fundans; ergo. Et quantum ad primam negationem, scilicet non esse in alio, constat ex probatione oppositae sententiae pertinere ad primam intentionem. Quantum ad secundam patet, evertendo oppositum fundamentum. Nam licet forma negata sit secunda intentio et ens rationis, tamen eius negatio vere invenitur in prima intentione et ente reali; ens enim reale negat ens rationis. Imo non melius explicatur prima intentio quam per negationem secundae. Et sic falsum est secundae intentioni seu formae rationis non opponi aliquid reale; opponitur enim non per aliquam contrarietatem formalem, quia non sunt sub eodem genere, sed per negationem inclusam. Prima enim intentio negat secundam, scilicet praedicationem de aliquo sibi subiecto. Nec oportuit proportionari primam substantiam secundae in hoc, quod definiatur utraque per similem intentionem, sed potius per oppositam, cum prima sustentet et fundet secundam et ex opposito ad illam se habeat. Et sic patet ad fundamenta opposita.

SED ADHUC OBICIES: Nam utraque illa negatio convenit naturae secundum se, quae nec est in subiecto nec praedicatur de subiecto, cum solum includat praedicata quidditativa, et tamen non est prima substantia; ergo definitio non est bona. Item falsum est, quod prima substantia non praedicetur. Nam individuum praedicatur de uno tantum, ut dicitur in cap. de Specie, et individuum vagum, ut aliquis homo, de pluribus.² Pro exemplo autem primae substantiae posuit Philosophus individuum vagum, ut aliquis homo.³ Denique negatio non est explicativa nec definitiva alicuius. Ergo ista definitio tradita per duas negationes vitiosa est.

Ad primum respondetur, quod illae negationes possunt dupliciter sumi: Primo, ut pure et praecise negant; et sic etiam conveniunt naturae secundum se, imo et enti rationis et ipsi nihilo convenire possunt istae negationes, ut pure negant esse et praedicari. Secundo modo sumi possunt, ut fundantur in aliquo positivo modo essendi et deserviunt ad circumscribendum ipsum, et sic non conveniunt naturae secundum se, sed ut habenti illum modum subsistendi et substandi.

Ad secundum dicitur praedicari primam substantiam de seipsa et non de aliquo subiecto, id est inferiori sibi. Definitio autem non dicit, quod non praedicatur, sed quod non praedicatur de subiecto. At vero aliquis homo vel prima substantia in communi praedicatur de pluribus ut quod et denominative, non ut quo, id est habet se ut modus, quo constituitur aliquid non praedicabile de pluribus, sed tamen iste modus accipitur in actu signato ut res quaedam in communi cum intentione praedicandi de pluribus, sicut intentio generis denominative est species. Nec tamen individuum vagum vel prima substantia in communi accepta est universalis directe et per se, quia non est unum in multis, non defectu multorum, sed defectu unius, quia non est sola natura et unum quid, sed natura cum modo individuationis.

Ad tertium dicitur istam definitionem per duas negationes non definitive, sed descriptive dari et circumloquendo, non proprie declarando rationem primae substantiae.