Cursus Philosophicus Thomisticus, Secunda Pars Artis Logicae

Suppono utroque modo DEFINIRI speciem a Porphyrio. Quatenus subicibilis dicitur illa, «quae sub genere collocatur et de qua genus praedicatur in quid». Definitur autem quatenus praedicabilis, «quae de pluribus differentibus numero in eo quod quid praedicatur», ubi explicatur unica habitudo eius, non ad sibi superius, sed ad sua inferiora, respectu quorum superius est. Et obiter nota, quod non est vitiosus circulus in definitionibus Porphyrii, cum definit genus per respectum ad speciem, de qua praedicatur, et speciem per respectum ad genus, cui subicitur. Tum quia inter correlativa mutua, qualia sunt genus et species, necessario intervenire debet iste mutuus respectus sine vitio circuli, hoc ipso quod mutua sunt; et consequenter mutuo in definitione utriusque includi debet alterum, ut dicemus infra q. 17. art. 6. Tum quia species non illa tantum definitione definitur, scilicet per respectum subicibilitatis ad genus, sed etiam alia, scilicet praedicabilitatis ad inferiora, et sic non praecise notificatur per genus, sed alia via. Ubicumque autem aliquid supponitur notificatum et definitum alia definitione et alia via quam per illud, cum quo circulariter definitur, non committitur circulus formalis, sed materialis tantum, qui vitiosus non est, eo quod non idem per idem tantum notificatur, sed aliunde notificatum aliter suum notificans et definiens manifestat, ut in libris Poster. q. 25. amplius dicemus.

Cum ergo in hoc secundo praedicabili concurrat duplex ista intentio, praedicabilis et subicibilis, DIFFICULTAS EST IN DUOBUS: Primum, quae nam ex istis intentionibus constituat formaliter secundum praedicabile. Secundum, quomodo una se habeat ergo aliam, an omnino disparate, an ut propria passio et quid consequens vel modificans aliam.

Est autem certum istos respectus seu intentiones esse diversas relationes; nam habent distinctos terminos et fundamenta. Terminus enim subicibilitatis est ipsum superius, cui subicitur, fundamentum vero inferioritas seu dependentia ab illo. At vero terminus praedicabilitatis seu universalitatis sunt ipsa inferiora, de quibus praedicantur, fundamentum vero ipsius sumitur ex ipsa communitate naturae, in qua conveniunt illa inferiora, quae communicabilis et superior est illis. Sunt ergo diversa fundamenta et termini istarum relationum; a fundamento autem et termino sumit relatio suam unitatem vel diversitatem. Et licet ipsa ratio seu intentio speciei non pluribus relationibus, sed unica constituatur, potest tamen plures habere et proprietates vel conditiones requisitas, sicut etiam praedicabilitas est passio universalitatis. Et inquirimus, quaenam relatio sit essentialis et constitutiva speciei.

Ad hanc ergo difficultatem aliqui censent speciem praedicabilem non convenire speciei, ut species est, sed in ratione speciei constitui per subicibilitatem ad genus, ad quam sequitur praedicabilitas et universalitas eius. Et hoc ideo, quia propria ratio speciei est esse correlativum generis, et hanc rationem correlativi non habet per ordinem ad inferiora, de quibus dicitur, sed per ordinem ad genus, sub quo ponitur. Ita sumitur ex Caietano in cap. de Specie. Alii autem per aliud extremum existimant speciem ita constitui per universalitatem, quod etiam ipsa subicibilitas ad genus ei in quantum universalis est et ratione universalitatis conveniat. Attribuitur Toleto, quaest. unica de Specie. Alii autem dicunt subicibilitatem et praedicabilitatem se habere ut disparatas relationes, neque unam oriri ex alia tamquam passionem ab essentia. De quo videatur Cursus Carmel. hic disp. 6. q. 3., Mag. Cabero disp. 3. dub. 2. et Merinero disp. 3. dub. 2.

Circa secundum etiam variant auctores. Quidam enim, ut Caietanus cap. de Specie, existimant subicibilitatem ad genus esse primam rationem speciei et ex illa oriri praedicabilitatem ad individua, et hoc loquendo de specie atoma, in qua una istarum intentionum pullulat ex alia. Ex eo enim, quod species ponitur sub genere immediate et directe, nascitur, quod species sit praedicabilis. In specie autem subalterna ratio speciei, quae invenitur, proprie est species subicibilis; nam praedicabilitas illius non est de pluribus solum numero differentibus, sed etiam specie. Alii vero e contra existimant intentionem praedicabilitatis et universalitatis ita esse primam in specie, quod ex ea oritur subicibilitas.

NIHILOMINUS DICO PRIMO: Constitutivum intrinsecum et essentiale speciei, ut est secundum praedicabile condivisum ab aliis praedicabilibus, est universalitas talis, quae dicit respectum et praedicabilitatem ad plura solo numero differentia.

RATIO EST, quia species in tantum est unum de quinque praedicabilibus, in quantum participat rationem universalis, siquidem ista quinque praedicabilia sunt species quaedam universalis, ut supra¹ probatum est. Ergo constitutivum eius debet esse intra latitudinem et rationem universalis, ergo non per subicibilitatem, sed per superioritatem debet constitui.

Consequentia patet, quia implicat, quod aliqua relatio in communi importet tendentiam ad aliquem terminum, et relatio, quae est eius species et sub ea contenta, tendat ad oppositum; sicut si relatio patris in communi respicit filium, relatio talis patris in particulari non potest respicere avum, sed etiam respicere debet filium talem in particulari. Constat autem, quod relatio universalitatis in communi, quae est genus ad quinque praedicabilia, respicit ut proprium terminum inferiora. Ergo relatio talis universalis, scilicet speciei, non potest respicere formaliter loquendo et constitui per respectum ad superiora, sed ad inferiora. Ergo non potest constitui formaliter per subicibilitatem in ratione secundi praedicabilis, sed per universalitatem seu praedicabilitatem talem, id est quae talia inferiora respiciat. Quam rationem ita difficilem existimavit Caietanus in cap. de Specie, quod eam insolutam reliquit.

DICO SECUNDO: Non possunt concurrere per accidens et disparate se habere in secundo praedicabili praedicabilitas et subicibilitas, sed vel secundum se vel per sua fundamenta una determinat et modificat alteram.

RATIO EST, quia secundum praedicabile non habet esse universale quomodocumque, sed universale subordinatum et minus altero, scilicet genere. Ergo id, quod conducit ad hoc, ut sit universale minus amplum altero, non potest disparate se habere ad constitutionem talis universalis, siquidem de intrinsica ratione eius est, quod sit universale subordinatum et inferius. Sicut non disparate se habet ad constituendam causam secundam hoc, quod est subordinari causae primae; et in ordine politico ministro inferiori non est per accidens et disparatum, quod subordine tur superiori, et superior minister regi, cum hoc sit de ratione ministri talis ex subordinatione agentis. Ita species essentialiter habet praedicari de inferioribus, sed non est ei per accidens et disparatum, sed per se requiritur subordinari superiori universali, sub quo continetur in quantum minus universale est.

Nec sufficit dicere, quod hoc, quod est subici generi, competit ipsi naturae specificae. Ceterum intentioni per accidens coniungitur alia intentio subicibilitatis; non enim eadem relatio et intentio est subicibilitas et praedicabilitas. Hoc, inquam, non sufficit. Nam licet sit duplex relatio praedicabilitas et subicibilitas, tamen hoc ipso, quod praedicabilitas, quae pertinet ad rationem speciei, non est praedicabilitas suprema, sed inferior, per se et non disparate petit ex parte sui fundamenti fundare relationem subicibilitatis, sine qua ratio inferioritatis nequit intelligi; omne enim inferius subicibile est. Ergo ex parte fundamenti uniuntur per se praedicabilitas et subicibilitas et inter se etiam connexionem habent, nec per accidens concurrunt in ratione speciei. Sicut etiam universalitas et praedicabilitas sunt duae intentiones seu relationes distinctae, una respiciens inferiora ut superius in essendo, altera in praedicando, id est in verificando, quod hoc sit illud per applicationem unius ad alterum, et tamen una sequitur ad aliam et per se connectitur cum alia, licet verum sit, quod quia earum esse consistit in cognosci, non repugnet unam cognosci sine altera et actu esse sine altera in ipsa ratione cognoscente. Ista enim connexio intentionum non est quoad existentiam actualem, ita quod una sequatur ad aliam in esse, cum esse non conveniat eis per consecutionem, sed per cognitionem; est autem connexio ratione fundamenti, quia fundamentum ita fundat unam, quod etiam petit ex vi illius fundare aliam.

DICO ULTIMO: Subicibilitas non dimanat ab universalitate praecise accepta, multo minus praedicabilitas ex subicibilitate; sed prior et essentialior intentio in secundo praedicabili est universalitas limitata et coarctata, et ex ipsa, quatenus sic limitata et modificata, oritur subicibilitas immediata ad genus.

RATIO huius sumitur ex dictis, quia secundum praedicabile per se et essentialiter est quoddam universale, cum universale dividatur tamquam genus in ista quinque praedicabilia. Essentialiter ergo ad ipsum debet pertinere intentio universalitatis sic determinatae, scilicet quae solum respiciat inferiora numero distincta. Ex universalitate autem in linea et respectu universalitatis respicientis inferiora solum sequi potest id, quod superioritatis, non quod inferioritatis et subiectionis est; ergo ex vi universalitatis non sequitur intentio subicibilitatis. Sed quia universalitas limitata est et coarctata, ratione illius ut limitatae subicibilitas sequi potest; sicut in creatura aliae passiones sequuntur ex eo, quod ens creatum est vel quia tale ens est, v. g. substantia vel corpus, aliae ex eo, quod ex nihilo est, v. g. quod sit defectibilis, peccabilis, annihilabilis etc. Similiter in causa ex eo, quod causativum est, seu ex linea causalitatis non sequitur subiectio ad aliam causam, sed ex eo, quod causa limitata est et dependens et inferior in causando. Eodem ergo modo ex vi universalitatis et ex respectu et linea eius, etiam universalitatis specificae, non sequitur ut passio propria subicibilitas, sed ex universalitate dependente et limitata et subordinata alteri seu minori illa sequitur subicibilitas ad superius universale, quod est genus.

Ex qua conclusione intelligitur, quomodo connexae sint in secundo praedicabili istae duae intentiones, subicibilitas et praedicabilitas in una forma universalitatis, quia cum per accidens non concurrant in hoc secundo praedicabili, necesse est, quod per se ex aliqua forma consequantur et ratione illius per se conveniant. Sic ergo consequuntur ad universalitatem limitatam et subordinatam ex parte subordinationis et limitationis subicibilitas, ex parte universalitatis praedicabilitas; sicut ad hominem, quatenus rationalis, sequitur inclinatio ad virtutem, quatenus defectibilis et ex nihilo, peccabilitas. Et similiter constat, quomodo species intrinsice et essentialiter sit correlativum generis, quatenus illi subiectum et inferius; hoc autem habet, quatenus limitatum et subordinatum universale est.

Ex quo patet divisionem speciei in praedicabilem et subicibilem non esse divisionem in diversas res, sed in diversas passiones seu modos eiusdem, quibus habet diversos respectus, ad superiora scilicet et inferiora.

SOLVUNTUR ARGUMENTA.

Primo arguitur: Species formalissime quatenus species solum habet esse correlativum generis. Sed in quantum correlativum non est praedicabilis, sed subicibilis. Ergo formaliter in quantum species non est praedicabilis.

Maior est certa, quia genus per se definitur relative ad speciem, ut ad proprium correlativum; ergo species ut species formaliter est correlativum generis. Minor constat, quia ut correlativum respicit id, cuius correlativum est; sed est formaliter correlativum generis; ergo formaliter ut species respicit illud. Ut autem respicit genus, non est praedicabilis, sed subicibilis; ergo essentialiter constituitur per subicibilitatem potius quam per praedicabilitatem.

Confirmatur: Genus subalternum universalius est quam species infima, cum de illa praedicetur; sed non constituitur in ratione generis subalterni per praedicabilitatem, ergo multo minus species infima.

Minor probatur: Genus subalternum non constituitur in esse talis nec per praedicabilitatem de pluribus specie differentibus, nec per praedicabilitatem de pluribus differentibus numero, ergo per nullam. Non per praedicabilitatem de pluribus specie differentibus, quia hoc etiam convenit generi supremo, et sic non est propria ratio subalterni. Non per praedicabilitatem de pluribus numero differentibus, quia hoc etiam convenit speciei infimae. Ergo per nullam praedicabilitatem, sed per subicibilitatem constituitur.

RESPONDETUR varias esse opiniones de proprio et per se correlativo generis, quas videre poteris apud Conimbric. q. 2. de Specie art. 1. Nam quidam existimant genus ut genus solum et adaequate referri ad speciem, ad individua vero non referri per modum generis. Alii dicunt adaequatum correlativum generis esse aliquid abstrahens ab individuo et specie, quod vocant «subicibile in quid complete», eo quod in hac ratione conveniunt tam individuum quam species. Alii denique et melius censent immediatum ac formale correlativum generis esse speciem, sed non omni modo nec adaequate. Nam etiam individuum ei subicitur, sed non formaliter sicut species; nec enim contrahit genus formali divisione sicut species, sed materialiter, per conditiones scilicet materiales et individuativas, in quibus sustentatur species et mediante specie genus. Dicimus ergo, quod species est quidem correlativum generis, sed formale, id est formaliter contrahens genus et per differentiam, quae formaliter et specifice facit differre, non numerice. Ex quo habet correlativum et subicibile generis, sed etiam relativum proprie et per se ad individua, quia non est correlativum generis formale et immediatum, nisi sit etiam universale in se, limitatum tamen et coarctatum seu dependens, quia generi subiectum. Et sic esse correlativum generis non est tota essentia speciei, sed potius est conditio eius; directe autem et per se species universale est et praedicabile de individuo, cum dependentia subicibilitatis ad genus.

Ad confirmationem respondetur esse disparitatem inter speciem infimam et subalternam, quia subalterna non habet esse universalis in ratione speciei, sed in ratione generis. Habet enim universalitatem et praedicabilitatem solum «in quid incomplete», subalternationem autem habet in ratione speciei subicibilis, quatenus scilicet superiori generi subicitur et per differentiam contrahit illud et facit quamdam speciem non infimam, sed subalternam, quae etiam genus subalternum dicitur; revera tamen subalternatio convenit ei, in quantum species quaedam est. Et ita secundum aliam rationem habet universalitatem, scilicet ut genus, secundum aliam subicibilitatem, scilicet ut species. At vero species infima non habet universalitatem in ratione generis, sed in ratione secundi praedicabilis «in quid complete», et ideo universalitas per prius est in illa, ut constituatur secundum praedicabile, quam subicibilitas in eadem ratione speciei infimae.

Secundo arguitur: Dari potest subicibilis species, quae non sit praedicabilis, ut species angelica in opinione, quod tantum habet unum individuum, quam infra² probabimus. Datur etiam e contra species praedicabilis, quae non est subicibilis, ut substantia, quando praedicatur de hac et illa substantia tamquam de individuis, quae tamen alteri superiori non subicitur, cum supra substantiam non sit alius gradus. Ergo quod aliqua species sit subicibilis et praedicabilis, per accidens concurrunt.

Et confirmatur, quia subicibilitas ad genus non conducit aut proportionat speciem ad hoc, ut praedicetur de individuis, nec e contra praedicabilitas de individuis, ut generi subiciatur; una enim relatio istarum non derivatur ex alia nec fundat aliam. Ergo per accidens se habent et pure concomitatur.

RESPONDETUR negando antecedens, si loquamur de specie proprie, quae est secundum praedicabile. Et quod attinet ad speciem angelicam, infra ostendemus non solum esse subicibilem, sed etiam praedicabilem; est enim universalis, et non ut genus, sed ut dicens totam quidditatem complete. De substantia vero dicimus, quod etiam respectu huius et illius substantiae individuatae non est species secundum praedicabile, cum praedicetur in quid incomplete, sed est praedicatio generica, mediata tamen, quia genus mediate praedicatur de individuis, sicut praec. quaest. ostendimus, quomodo genus de individuis genericis praedicetur, et seq. quaest. amplius dicetur.

Ad confirmationem respondetur, quod subicibilitas ad genus non conducit ad praedicabilitatem de individuis absolute consideratam, bene tamen ad praedicabilitatem ut limitatam et dependentem, et in quantum infima praedicabilitas est; haec enim esse non potest sine tali subicibilitate. Sicut obscuritas per se non conducit ad cognitionem, bene tamen ad cognitionem talem, scilicet ad fidem, quae est imperfecta et limitata cognitio, petens illam modificationem obscuritatis.

Ultimo arguitur ad probandum, quod in specie prius invenitur subicibilitas quam praedicabilitas: Quia subicibilitas speciei est, qua reditur immediate subicibilis generi. Sed immediata subicibilitas est prior universalitate. Ergo.

Minor probatur: Prius est naturam specificam esse naturam contractam respectu generis quam contrahibilem respectu individuorum; per hoc enim quod contrahit genus, constituitur in se. Prius est autem constitui quam ab aliis contrahi. Sed per hoc quod contrahit genus, subicitur generi, per hoc quod est contrahibilis ad individua, est universalis ad illa. Ergo prior est subicibilitas quam praedicabilitas.

RESPONDETUR negando minorem. Ad probationem dicitur, quod contractio generis, prout pertinet ad ipsam constitutionem naturae, quae fit per genus et differentiam, non est subicibilitas, quia constitutio naturae pertinet ad naturam secundum se et primo intentionaliter, subicibilitas autem dicit relationem, qua coordinatur species generi, et sic pertinet ad secundam intentionem naturae, non ad constitutionem. Et in hoc genere intentionis prior est universalitas et praedicabilitas in ordine ad constituendum secundum praedicabile, quod est species, quam subicibilitas, licet respectu naturae secundum se prius intelligatur contractio generis, quae est fundamentum subicibilitatis, quam contrahibilitas ad individua, quae est fundamentum universalitatis; sed ad constituendam speciem hoc est prius illo.

DUO HIC NOTANDA SUNT: Primum circa definitum harum definitionum, quibus species praedicabilis et subicibilis definiuntur (definitiones posuimus in initio praec. art.); secundum circa ipsarum definitionum particulas explicandas.

Circa primum idem dicendum est de definito harum definitionum, quod de definito generis dictum est quaest. praec.¹; eadem enim est ratio de uno et de altero.

Circa secundum, ad explicandas particulas definitionis, illa videtur communis difficultas, quia definitiones istae conveniunt aliis a definito. Species enim subicibilis dicitur, quae sub assignato genere collocatur, vel de quo genus praedicatur in quid. Utrumque autem non minus convenit individuo, quia etiam individuum sub genere collocatur, et de illo praedicatur genus in quid. Si dicas speciem collocari immediate sub genere, non individuum, hoc est addere novam particulam definitioni, scilicet ly immediate, quam definitio non ponit. Et praeterea instatur in individuis genericis, ut hoc animal, hoc corpus etc., de quibus genera immediate praedicantur. Similiter definitio speciei praedicabilis convenit aliis a definito: Tum quia convenit generi; praedicatur enim genus etiam de individuis in quid, et licet praedicetur incomplete et alio modo quam species, tamen hoc non explicatur in definitione speciei, et sic est diminuta. Tum etiam quia plura praedicantur de pluribus numero differentibus et non sunt species, ut entia incompleta, v. g. motus, anima, materia, punctum et similia, et Deus praedicatur de tribus personis, et non est species. Tum quia tertium praedicabile etiam praedicatur in quid, id est essentialiter, et de pluribus numero differentibus, ut species atomae. Ac denique species angelorum sunt vere species et non praedicantur de pluribus numero differentibus, quia illa plura sunt impossibilia, ut dicemus seq. art.

RESPONDETUR nihilominus recte tradi has definitiones. Et utrum essentiales, an descriptivae sint, non oportet immorari. Sicut enim diximus de generis definitione, quod est descriptiva, quia traditur per propriam passionem universalitatis, quae est praedicabilitas, ita definitiones speciei censendae sunt descriptivae, quia traduntur per proprietates, praedicabilis quidem per ipsam praedicabilitatem, quae est passio universalitatis, subicibilis autem per proprietatem universalitatis specificae, quatenus universalitas imperfecta est et dependens ab universalitate generis.

Ad primam ergo instantiam contra speciem subicibilem respondetur, quod in omnibus istis definitionibus praedicabilium debet subintelligi proprium earum genus, quod est universale, et ita sensus definitionis est, quod species est universale, quod sub genere collocatur, et differentia universale, quod praedicatur de pluribus in quale etc., et sic de aliis. Neque hoc est addere aliquam particulam extraneam definitioni, sed necessario praesuppositam. Nam universale est genus ad quinque praedicabilia; debet ergo in omni praedicabili necessario subintelligi, et consequenter debet etiam subintelligi particula «immediate», scilicet quod species est, quae immediate subicitur generi, quia hic solum agimus de eo, quod tamquam universale seu unum ex quinque praedicabilibus subicitur; individuum enim non tamquam universale subicitur et ideo neque immediate.

Et ad instantiam de individuis genericis respondetur, quod non subiciuntur tamquam universale neque immediate, simpliciter loquendo, sed solum secundum quid et quoad explicationem, quia quando dicitur: «Hoc animal», «hoc corpus», licet explicem gradum genericum cum individuatione, tamen aliquid supponitur mediate inter individuationem et genus, quod non explicatur in illo individuo generico; neque enim in re invenitur animal aut corpus singularizatum nisi mediante aliqua specie. At vero species ita plene et simpliciter subicitur generi, quod non solum explicatur nihil mediare, sed neque in se aliquid mediare potest inter ipsam et genus, quod est immediate subici simpliciter et absolute loquendo.

Ad secundam instantiam contra definitionem speciei praedicabilis respondetur, quod, ut diximus quaest. praec., generi non convenit praedicari de pluribus numero differentibus formaliter et immediate, sed materialiter, scilicet quia continentur sub specie, de qua per se, formaliter et directe praedicatur; et ita debet intelligi praedicatio generis, quod sit in quid incomplete. Neque hoc est addere aliquid definitioni, sed in ipso imbibitum explicare. Nam si praedicatur de pluribus specie differentibus, non potest totam quidditatem praedicare, sed partem, scilicet id, quod contrahibile est per differentiam et cum differentia constitutivum speciei, et hoc est praedicari in quid incomplete, id est non totam et completam quidditatem, sed partem, quae est genus.

Ad secundum respondetur entia incompleta reductive et non per se pertinere ad speciem vel genus, sicut ad praedicamentum; unde non habent plura numero distincta nisi reductive et secundum quid. Deus autem non praedicatur de tribus personis tamquam multiplicabilis et contrahibilis in illis, sed tamquam natura una singularis, quae praedicatur de pluribus suppositis eiusdem singularis naturae. Et ideo nec divina natura se habet ut universalis nec ipsae personae ut inferiora contrahentia naturam superiorem et numerice illam distinguentia, quia ita multiplicantur supposita, quod non multiplicatur natura, sed sunt tria supposita eiusdem singularis naturae.

Ad tertium iam supra diximus quaest. praec.,² quod differentia praedicatur quidem essentialiter, sed non in quid, quia non substantive, sed adiective seu qualificative; unde licet praedicetur in quid quantum ad essentiam, non tamen quantum ad modum, id est non essentialiter substantive, sed essentialiter adiective, seu in quale.

Ad ultimum respondebitur articulo sequenti.

Ut PUNCTUM DIFFICULTATIS innotescat, duo sunt notanda.

Primum, quod inter naturas non habentes nisi unum individuum triplex differentia considerari potest. Nam quaedam natura est, quae de facto non habet plura individua, potest tamen habere de possibili, sicut luna, sol et similia, quae habent materiam divisibilem absolute, sed non divisibilem naturaliter; ex divisione autem materiae nata est consequi multiplicatio individuorum. Alia natura est, quae nec de facto nec de possibili potest habere multiplicationem individualem ex parte divisionis materiae, quia caret omni materia, ut sunt substantiae spirituales completae, sicut angeli. Est tamen in opinione positum, an ex alio capite quam ex divisione materiae possint habere multiplicationem numericam, et tamen, licet illam habere non possint, adhuc tamen possint concipi illae naturae ut universales et secundum aliquam indifferentiam et potentialitatem ad illud unum individuum, quod habent. Tandem alia natura est, quae non solum non habet plura individua de facto nec de possibili secundum multiplicationem naturae, sed nec ipsa natura potest concipi cum potentialitate aliqua ad individuationem et ut contrahibilis per singularitatem, quia est actus purus, scilicet Deus, et sic in essendo non potest esse universalis, licet possit concipi ipsa natura non explicata individuatione, et sic significari potest per modum termini communis et non termini singularis, sicut hoc nomen «Deus» est terminus communis in significando.

De prima natura non est difficultas in praesenti, quia constat illam naturam posse praedicari de multis, in qua multa individua possibilia sunt, de quibus praedicetur. Similiter de tertia natura non est quaestio praesens; de illa enim egimus supra q. 5. art. 3. Sed tota difficultas est de secunda natura. Circa quam non disputamus modo, an sint possibiles vel non possibiles plures angeli solum numero distincti, de quo agitur 1. p. q. 50. Si enim sunt possibiles plures numero distincti, quaestio difficultate vacat; dicendum est enim de natura angelica, sicut dicitur de sole et luna et aliis naturis, in quibus plura individua sunt possibilia. Sed admisso, quod sint impossibilia plura individua in natura angelica, tunc praesens consurgit difficultas, an quia ex modo concipiendi illa natura concipitur ut indifferens ad individuationem, sufficiat, ut sit species praedicabilis de multis, non quae de facto habet vel habere potest in re, sed quae ex modo concipiendi illi naturae sic indifferenti non repugnant.

Secundo adverte, quod habere plura individua contingit dupliciter, vel positive vel per non repugnantiam saltem ex parte alicuius principii. Quae distinctio sumitur ex Divo Thoma quaest. de Spirit. creat. art. 8. ad 4.¹ Praedicari de multis positive est, quando datur positivum fundamentum in ipsa re, ut fiat praedicatio de multis, scilicet quia talis multiplicatio in re invenitur. Et inde sumitur fundamentum ad concipiendam unam naturam praedicabilem de illis. Per non repugnantiam dicitur praedicari de multis, quando non invenitur quidem in multis a parte rei, sed in uno tantum, ita tamen se habet natura ad illud unum individuum, quod potest abstrahi ab illo eodem prorsus modo, quo abstrahitur a pluribus, scilicet manente natura cum indifferentia et potentialitate ad illam individuationem. Et ita ex vi talis abstractionis non habet natura repugnantiam ad plura individua, licet in re ex alio capite repugnet, scilicet propter carentiam materiae, sine cuius divisione non fit multiplicatio individuorum.

In hac ergo difficultate communiter EXTRA SCHOLAM D. THOMAE tenetur, quod supposita sententia D. Thomae de impossibilitate plurium individuorum in eadem specie angelica, talis species erit subicibilis et non praedicabilis. Videtur enim contra omnem rationem, quod aliquid sit praedicabile de multis, cui repugnat actualis ipsa praedicatio de multis; hanc autem repugnare manifestum est, quia repugnat dari ipsa multa. Non tamen negant isti auctores posse concipi naturam angelicam ut universalem negative et metaphysice, quia potest concipi sine aliqua singularitate et differentia individuali, quod est remanere praecisam ab individuatione.

NIHILOMINUS oppositam sententiam communiter defendunt THOMISTAE et existimant: Hoc ipso, quod datur fundamentum in tali natura, ut concipiatur praecisa ab illa unica individuatione et cum indifferentia et potentialitate ad ipsam, posse concipi ut universalem et ut speciem praedicabilem. Ad hoc tamen necesse est, quod non concipiatur natura angelica adaequate et plene secundum quod est in se, sed inadaequate et ad instar rerum compositarum ex materia et forma.

Et sumitur aperte haec sententia ex doctrina S. Thomae in quaest. de Spirit. creat. art. 8. ad 4.,² ubi sic inquit: «Sicut haec albedo non prohibetur habere sub se multa individua ex hoc, quod est albedo, sed ex hoc, quod est in hoc, quod pertinet ad rationem individui, ita natura huius angeli non prohibetur esse in multis ex hoc, quod est natura in tali ordine rerum, quod pertinet ad rationem speciei, sed ex hoc, quod non est nata recipi in aliquo subiecto, quod pertinet ad rationem individui». Ita D. Thomas. Quae verba clariora sunt, quam ut ulla ponderatione indigeant. Idem affirmat in opusc. 42. cap. 5.³ et 1. p. q. 13. art. 9. et ibi Caietanus et 5. cap. de Ente et Essentia⁴ q. 9. ad 2. et super cap. de Specie in Logica.

TOTUM AUTEM FUNDAMENTUM huius sententiae est, quia licet non possit in tali natura concipi respectus positive tendens ad plura individua nec unitas naturae collecta a pluribus individuis, quia in rei veritate non dantur, potest tamen concipi indifferentia naturae et potentialitas ad unum individuum talis, quod ex se sufficeret ad plura, si aliunde in re ponerentur. Itaque indifferentia naturae ex proprio modo suo communicabilis est ad plura, ex parte autem eorum, quibus facienda est communicatio, talis communicabilitas exerceri non potest. Ratio huius est, quia non potest negari, quod detur individuum naturae angelicae positum in praedicamento, cum angelus, qui in re invenitur, sit substantia praedicamentalis. Et non ponitur immediate sub genere, ergo immediate est positum sub aliqua specie atoma. Sed species atoma, sub qua continetur individuum, est superior respectu illius, ergo universalis et praedicabilis respectu illius. Talis enim species non praedicatur de individuo tamquam aequalis, alioquin de individuo Gabrielis non praedicaretur species praedicatione superioris de inferiori, sed esset quasi praedicatio identica, sicut quando individuum praedicatur de individuo. Est ergo praedicatio superioris de inferiori, alioquin non posset species conservari in uno solum individuo, ut dicemus art. seq., si habendo tantum unum individuum, non posset concipi ut superior. Ex hoc autem manifeste sequitur, quod illa natura et species sic concepta ut superior respectu illius individui, habeat indifferentiam, quae de se sufficit ad plura individua, licet de facto non possit exerceri multiplicatio ob defectum conditionis requisitae, scilicet divisionis ex parte materiae. Etenim illa species sic abstracta ab individuatione non includit actu illam, sed in potentia, et consequenter sicut nec includit unitatem aut pluralitatem individualem, ita neque ex vi illius conceptus excludit pluralitatem individuorum. Ergo si ex vi illius non excludit, habet ex vi indifferentiae ordinem ad plura non positive, sed non repugnanter.

Et confirmatur, quia repugnantia ad plura individua in natura angelica non est secundum omnia praedicata naturae, sed secundum praecisam rationem irreceptibilitatis in materia, quia scilicet non individuatur per designationem materiae, sed per carentiam illius. Unde repugnantia ad pluralitatem non est ex natura, sed ex modo individuandi naturam, quia non est aliud principium individuandi quam ipsa irreceptio formae; inde enim et non aliunde habet incommunicabilitatem, quae est ratio individuationis. Igitur si concipiatur natura inadaequate, id est quantum ad rationem speciei, et non modus ipse individuandi naturam, non accipitur natura ut repugnans multiplicationi individuorum et consequenter ut habens plura individua non repugnanter, licet positive non respiciat multa, non defectu sui, sed quia illa multa non sunt.

Quod autem quidam dicunt naturam angelicam esse communem positive ad unum individuum reale et ad plura ficta, futile est, quia respicere plura ficta est non respicere plura, in quibus possit esse et de quibus possit praedicari. De pluribus enim fictis non nisi ficte praedicatur; ficte autem praedicari est non praedicari vere nec vere concipi ut praedicabilem.

DICES: Ergo nulla est differentia inter Deum et naturam angelicam. Nam etiam Deus potest concipi ut rex communis sine singularitate et significari ut terminus communis, sicut supra diximus q. 5.⁵ Ergo ex modo concipiendi habebit universalitatem et consequenter gradum superioris et inferioris, quod in Deo admitti nequit.

Respondetur esse disparem rationem, quia Deus, etsi possit concipi sine singularitate et consequenter modo communi significari, tamen ipsa natura sic concepta non manet cum indifferentia et potentialitate ad individuationem, siquidem concipitur ut actus purus, qui quidem, etsi ex modo nostri conceptus imperfecti non semper explicet singularitatem, tamen ex parte sua non manet indifferens ad illam, sicut cum unum attributum concipimus sine alio, non manet unum in potentia et indifferens ad aliud, sed solum non exprimit illud. Unde natura divina solum uno titulo est communis, scilicet ratione nostri imperfecti conceptus, non tamen ratione indifferentiae et potentialitatis ex parte naturae. Natura autem composita triplici titulo est universalis, scilicet ex modo concipiendi abstrahendo a singularibus et ex indifferentia naturae secundum se et ex pluralitate individuorum, ad quae potest terminari respectus universalis. Natura autem angelica solum duplici titulo, scilicet ex modo concipiendi et ex ipsa indifferentia naturae secundum se, licet ex defectu multorum individuorum exerceri non possit in re ista communicabilitas ad plura, et ita est universalitas sine exercitio. Ut autem divina natura termino communi significetur, sufficit, quod ex modo significandi sine singularitate concipiatur. Ut autem sit genus vel species, requiritur, quod concipiatur ut contrahibilis et determinabilis, et consequenter quod ratio contrahens sit magis determinata et magis actuans, quod sine potentialitate in ipso contrahibili et maiori actualitate in contrahente concipi non potest. Quod totum repugnat actui puro.

SOLVUNTUR ARGUMENTA.

Primo arguitur argumento insinuato referendo oppositam sententiam: Nam species angelica habet repugnantiam, ut praedicetur de pluribus, et hoc ab intrinseco ipsius naturae, quia ab intrinseco impossibilis est multiplicatio talis naturae in singularibus. Ergo repugnat, quod sit species praedicabilis de multis. Cui enim praedicatio ipsa repugnat, praedicabilitas non convenit, sicut cui repugnat visio, potentia videndi non convenit.

Et confirmatur, quia unitas formalis, quae invenitur in specie praedicabili, desumitur ab intellectu ex similitudine et dissimilitudine individuorum et convenientia eorum inter se; neque enim aliud est fundamentum istius unitatis formalis. Ergo deficiente convenientia plurium individuorum, non restat, unde sumatur unitas formalis speciei, quae est unitas convenientiae plurium in aliquo gradu.

RESPONDETUR: Distinguitur antecedens: Natura angelica habet repugnantiam, ut praedicetur de multis ex modo individuationis et incommunicabilitatis ipsius formae, conceditur; ex vi naturae et indifferentia eius, negatur. Et licet ipse modus individuationis sit intrinsecus naturae angelicae, non tamen secundum conceptum naturae, ut natura est, sed ut irreceptibilis et includens modum naturae, quo ipsa individuatur. Unde licet concepta adaequate natura cum modo praedicari non possit de multis, si tamen inadaequate concipiatur sine illo modo et cum potentia ad ipsum, concipitur ut praedicabilis de multis, non positive, quia non sunt multa, quae terminent respectum praedicabilitatis, sed non repugnanter, quantum est ex parte conceptus naturae, ut natura sine illo modo concepta, licet ille modus ex propria ratione naturae conveniat. Et multa sunt, quae absolute et simpliciter non possunt in re poni, et tamen quia ex vi alicuius principii non repugnant, sub conceptu talis principii dicuntur non repugnare. Sicut advertit D. Thomas quaest. de Spirit. creat. art. ult. ad 7.,⁶ quod substantia potest intelligi sine aliquo accidenti, sed in re non potest creari aliqua substantia sine aliquo accidentali praedicato, saltem sine ipsa existentia. Ita stante natura angelica cum suo modo individuationis, quem habet in re, id est sine illa receptione et divisione materiae, non stat multiplicari individua, et tamen ex vi naturae, non ut induit modum individuationis, sed sub praeciso conceptu naturae, ut in potentia ad istam individuationem, non repugnanter se habet ad plura. Et cui repugnat visio, repugnat potentia videndi, si ab intrinseco visio ipsa repugnat; si autem ab aliquo extrinseco modo vel impedimento, non continuo potentia videndi repugnat ex vi principii intrinseci.

Et quando instatur, quod non potest esse universalis nisi ad multa individua ficta, cum in re sint impossibilia.

Respondetur, quod ex vi conceptus naturae illa multa individua impossibilia non sunt, nec tamen ex vi illius sunt absolute possibilia et in re, quia ad hoc, ut aliquid sit in re possibile, oportet, quod attentis omnibus, quae in re concurrunt, possibile sit. In re autem concurrit modus individuandi in ipsa natura, ex quo habent esse impossibilia. Ut autem dicatur non impossibile quantum est ex vi naturae, sufficit, quod ex illa parte seu ex vi conceptus naturae praecise, non habeat impossibilitatem. Et ideo solum dicitur non repugnanter respicere illa plura, et quantum est ex vi naturae, non positive in re et absolute.

Ad confirmationem respondetur unitatem formalem in naturis compositis sumi ex convenientia positiva plurium individuorum; in naturis autem simplicibus non sumitur ex convenientia positiva plurium, sed ex ipsa unitate naturae conceptae sine individuatione et cum indifferentia, quae de se non repugnat communicari multis, quando concipitur sine modo individuationis et ad instar rei compositae. Melius est autem sumi unitatem formalem ex indivisione naturae specificae, quam ex convenientia plurium individuorum.

Secundo arguitur: Modus ille irreceptionis in materia essentialiter convenit angelo, siquidem per hoc distinguitur ab anima rationale, quae est forma recepta. Ergo non potest abstrahi natura specifica angeli ab illo modo individuationis, qui est per irreceptionem in materia.

Consequens patet, quia quantumcumque abstrahatur natura angelica, non potest abstrahi ab eo, quod sibi essentiale est. Sic enim non abstraheretur, sed destrueretur, sicut si homo conciperetur sine animali, quod est essentiam aliquam concipi sine eo, quod est sibi essentiale.

Nec obstat, quod inadaequate concipiatur vel ad instar rei compositae, et sic concipi potest modo communicabili ad plura.

Contra primum enim instatur, quia alias Petrus posset concipi ut universalis, et similiter natura divina. Quia Petrus inadaequate conceptus solum explicat naturam, non individuationem, et consequenter si inadaequatus conceptus rei intrinsece singularis, qualis est angelus, sufficit, ut possit denominari universalis, cur etiam Petrus, qui intrinsece est singularis, si inadaequate concipiatur, id est quantum ad naturam, non quantum ad individuationem, non poterit concipi ut universalis? Et idem est de natura divina, quae essentialiter singularis est.

Contra secundum vero instatur, quia etsi angelos concipiamus ad instar rei corporeae, non tamen illis attribuimus proprietates rei corporeae, sed removemus ab eis, quia illis repugnant. Ergo cum multiplicatio numerica, quae convenit rebus corporeis, repugnet spiritualibus, non possumus id eis tribuere.

RESPONDETUR: Admittendo, quod natura angelica essentialiter est irreceptibilis in materia et carens illa, et ab ista carentia materiae numquam potest praescindi, negamus tamen, quod non possit praescindi a sua singularitate, quia carentia materiae et irreceptibilitas non est ipsa individuatio angeli, sed radix illius. Individuatio enim in angelo non dicit solum radicem et principium incommunicabilitatis, sed etiam designationem formalem et determinationem certam individui, quae etiam in angelis dependet seu dicit ordinem ad extrinseca praedicata, puta ad subsistentiam et accidentia. Constat enim posse separari in angelo personalitatem propriam, ut si natura angelica assumeretur a Deo, personalitas autem est terminus singularitatis. Unde singularitas et individuatio dicit ordinem ad aliqua extrinseca nec pure pertinet ad constitutionem essentialem angeli. Sicut autem in rebus corporeis materia habet duplicem considerationem, scilicet componere seu constituere ipsam naturam, et radicaliter esse principium individuationis et multiplicationis numericae, secundum se quidem remote, ut autem signata est quantitate, proxime; et tamen quando consideratur natura in communi, consideratur ratio materiae ut constituens, non ut principium individuandi est. Ita in suo opposito, quod est carentia materiae et irreceptibilitas in ea, qualis invenitur in angelo, duplex consideratio potest attendi, et secundum quod pertinet ad ipsam constitutionem formae simplicis et pure spiritualis, et secundum quod pertinet ad modum individuationis, quatenus talem naturam spiritualem reddit incommunicabilem et immultiplicabilem. Et una consideratio secernitur ab alia ita, quod ipsa carentia materiae, ut requiritur ad constitutionem talis naturae, non est aliud quam ipsa ratio simplicis formae, prout est forma immaterialis, et ut sic nondum fundat repugnantiam multiplicationis. Ipsa autem carentia formae ut praebet modum incommunicabilitatis et fundat subsistentiam et singularitatem completam, sic praebet modum individuationis et repugnat multiplicationi. Unde quando abstrahimus naturam specificam angeli a modo individuandi, non praescindimus in tali natura id, quod essentiale est in carentia materiae quantum ad constitutionem quidditatis, sed id, quod in natura illa pertinet ad modum individuationis, qui radicaliter quidem originatur in ipsa natura specifica, non tamen formaliter in ea consistit, cum dependeat in sui designatione a praedicatis extrinsecis.

Ad instantias autem allatas respondetur: Ad primam, quod Petrus non solum radicaliter, sed etiam formaliter explicat ipsam individuationem, unde non potest concipi sine differentia individuali, etiam inadaequate, nisi destructo conceptu Petri et accipiendo conceptum naturae. Natura autem angelica non explicat formaliter ipsam individuationem, licet radicem eius includat sub formalitate constituendi naturam immaterialem, non sub formalitate emittendi et fundandi individuationem. Divina autem natura potest quidem concipi per modum naturae sine singularitate, non tamen ut universalis, quia non potest concipi ut contrahibilis per differentias, cum sit actus purus et nullo modo in potentia.

Ad secundam instantiam dicitur, quod quando concipimus angelum ad modum rei corporeae, non attribuimus illi conditiones rei corporeae per modum attributionis et iudicii, sed per modum simplicis repraesentationis ad instar rei corporeae apprehendimus ipsum sine individuatione, non explicando totum, quod est in natura angelica, non quidem ex parte praedicatorum constituentium quidditatem, sed in quantum est radix individuationis. Si enim plene et adaequate concipiatur, explicando id, quod radicaliter et implicite continetur in natura, non posset concipi ut universalis, quia explicaret modum naturae, qui est singularitas et immultiplicabilitas. Quod etiam affirmat S. Thomas 1. p. q. 13. art. 9.

Adhuc tamen instabis, quia natura angelica non solum ut concipitur ad instar rei corporeae, sed etiam secundum se est in praedicamento, cum sit ens finitum et creatum. Ergo secundum se, etiamsi ad instar rei corporeae non concipiatur, habet rationem generis et speciei praedicabilis, quia sine hoc non ponitur in praedicamento.

Item instatur, quia natura corporea, posita radice individuationis, quae est materia signata, non potest concipi ut universalis, quia natura universalis abstrahit ab ista radice. Ergo si ipsa species naturae angelicae est radix individuationis ratione incommunicabilitatis et irreceptibilitatis in materia, non potest etiam inadaequate concipi ut universalis, praesertim quia, quod convenit alicui per se, non potest oppositum etiam per accidens ei convenire. Ergo cum conveniat ei ex ipsa ratione naturae immultiplicabilitas, non potest etiam per accidens et ratione inadaequati conceptus multiplicabilitas in plura ei convenire, sicut requiritur ad speciem praedicabilem de multis.

Respondetur naturam angelicam secundum se esse in praedicamento, quantum ad coordinationem graduum superiorum et inferiorum; secundum se enim est quidditas composita ex genere et differentia. Sed quod species ista habeat universalitatem praedicabilem de multis, non pertinet ad rationem ponendi in praedicamento, sed ad conditionem seu modum rei, quae ponitur in praedicamento. Et talem modum non repugnat quod natura angelica habeat, per hoc, quod concipiatur inadaequate et ad instar rei corporeae, ad quod tamen fundamentum praebet ipsa natura.

Ad secundam instantiam respondetur, quod materia signata est principium individuationis determinatum et signatum, non remotum, a qua signatura debet abstrahi natura universalis; ab ipsa autem materia, quae est principium remotum individuationis non abstrahit natura universalis. Sic in angelo carentia materiae et irreceptibilitas in ea, ut conducit ad rationem spiritualitatis et formae simplicis in angelo, non est proximum principium individuationis, sed remotum. Ut autem fundat subsistentiam et ordinem ad accidentia extrinseca designantia ipsam naturam in singulari, sic est principium proximum individuationis, et ab ista abstrahit natura angelica in universali concepta. — Et quando dicitur, quod si aliquid convenit per se, non potest oppositum convenire etiam per accidens: respondetur aliud esse non convenire, aliud non repugnare ex aliqua parte. Multiplicatio quidem in pluribus nullo modo convenit naturae angelicae positive et simpliciter; ceterum non repugnat illi ex vi naturae indifferenter conceptae, et ideo ex vi huius ut sic potest esse praedicabilis de multis, non quidem positive, sed non repugnanter.

Quodsi dicas: Ergo talis natura non est universalis logice, sed metaphysice, quia logica universalitas fit per comparationem positivam ad plura; species autem angelica non est positive universalis nec potest comparari ad plura nisi ficta, ergo non est universalis logice.

Respondetur naturam angelicam habere intentionem logicam, non quae actu comparetur ad plura positive ea attingendo, siquidem non sunt nisi ficta, sed actu attingendo unum individuum positive et plura non repugnanter. Et hoc sufficit ad relationem intentionis logicae. Sicut in sententia S. Thomae 3. p. q. 35. art. 5. una relatio patris respicit plures filios, si sint actu, si autem non sit nisi tantum unus filius, de facto non attingit plures, sed illa relatio, quae attingit unum positive, non repugnanter attingit plures, quia ita se habet, ut si plures darentur, illos attingeret. Ita relatio illa naturae specificae taliter respicit unum individuum positive, quod de se posset plura attingere, si darentur, quantum est ex vi illius conceptus.

Difficultas haec affinis est praecedenti et ex illa plenius intelligitur, quomodo species possit esse praedicabilis de multis, licet illa non sint possibilia ex modo individuationis. Cum autem tam in genere quam in specie duo considerentur, scilicet et natura, quam explicant actualiter, et plura, ad quae sunt in potentia, certum est, quod tam genus quam species, quantum ad naturam, quam actualiter dicunt, in una specie et individuo conservari possunt, quia genus totam suam essentiam communicat cuilibet inferiori, ergo in unoquoque salvatur tota natura generis et speciei. Unde dicit S. Thomas 1. p. q. 77. art. 1. ad 1., quod «totum universale adest cuilibet secundum totam suam essentiam et virtutem sicut animal homini et equo». Igitur tota essentia generis in qualibet specie salvatur.

Reducitur ergo TOTA DIFFICULTAS ad hoc, an genus quoad potentialitatem et ordinem, quem habet ad plura, possit respectu unius speciei salvari, etiamsi aliae essent impossibiles. Nam si possibiles sunt, licet de facto non existant, certum est salvari potentiam generis ad illas, quia ab existentia earum non dependet, et de facto post diem iudicii in toto genere animalis non erit nisi unica species hominis, idque etiam potuisset fieri ab initio. Et similiter loquimur de specie secundum potentiam et aptitudinem ad existendum in pluribus. Et non est sermo de ipsis intentionibus, sed de aptitudine et potentia ad plura, quae est earum fundamentum. Intentio enim est relatio, quae sequitur naturam fundamenti.

Quidam ergo absolute censent genus in una specie posse conservari et speciem in uno individuo. Eadem enim est ratio utriusque, quia aeque universalia sunt, universale autem est unum in multis; ergo si ad speciem sufficit multitudo solum ex parte modi concipiendi, licet non ex parte rei conceptae, ut praec. art. diximus, similiter sufficit ad genus. Alii e contra neque genus neque speciem in uno tantum inferiori salvari posse existimant, quia essentiale est unicuique universali dividi per multas differentias, cum sit unum de multis; ergo deficientibus multis deficit universale. Alii denique distinguunt inter genus et speciem, et ad conservandum genus in ratione totius potentialis existimant requiri plures species, ad salvandum vero speciem non requiri plura individua. De quibus sententiis vide Cursum Carmel. hic disp. 6. q. 2.

Haec ultima sententia communior est et sine dubio D. Thomae in 1. Poster. lect. 12.,¹ ubi inquit, «quod non est possibile invenire aliquod genus, cuius una tantum sit species. Genus enim dividitur in species per oppositas differentias; oportet autem, si unum contrariorum invenitur in natura, et reliquum inveniri, ut patet per Philosophum in 2. de Coelo;² et ideo si una species invenitur, invenitur et alia. Una autem species dividitur in diversa individua per divisionem materiae. Contingit autem totam materiam alicui speciei proportionatam ab uno individuo comprehendi, et tunc non est nisi unum individuum sub una specie». Idem docet S. Doctor in 1. dist. 19. q. 4. art. 2. in corpore.³

Et sumitur FUNDAMENTUM huius sententiae ex duabus propositionibus a D. Thoma positis. Prima, quod genus dividitur per oppositas differentias. Secunda, quod si unum oppositum seu contrarium invenitur in rerum natura, etiam et reliquum.

Et prima propositio constat, quia genus contrahitur per differentias formaliter diversas seu formas incompatibles et distantes in eodem genere. In hoc autem consistit oppositio seu contrarietas, quod sint aliquae formae distantes in eodem genere, et si maxime distent, est perfecta contrarietas. Dividi autem genus per differentias formaliter diversas constat, quia genus dividitur per differentias, quae ipsum contrahunt ad constituendam speciem; ergo oportet, quod dicat naturam actuabilem et contrahibilem per differentias formales, quae compleant actualitatem eius et essentiam formalem constituant. Unde si plures habet differentias, formaliter debent esse diversae, et non solum materialiter, id est in ipsa formali ratione quidditatis, atque adeo oportet, quod sint oppositae, utpote formaliter incompatibles.

Secunda vero propositio probatur ab eodem D. Thoma 2. de Coelo lect. 4.,⁴ quia contrariorum eadem est materia et subiectum, alioquin non se invicem expellerent, si circa idem subiectum non versarentur. Ergo oportet, quod materia seu subiectum unius contrarii habeat potentiam ad alterum contrarium. Ergo si unum contrariorum est in rerum natura, aliud etiam est possibile, quia datur potentia susceptiva illius. Quodsi esset impossibile, hoc ipso destruetur potentialitas susceptiva illius, quae est in materia vel in genere, quia solum esset potentialitas receptiva unius. Et sic destrueretur potentialitas generis ad multa, quia est ad multa ut contraria et formaliter opposita.

Ex quibus propositionibus aperte deducitur differentia inter genus et speciem, quia genus habet se ad differentias specificas quasi materia potentialis ad formas actuales et formaliter oppositas seu incompatibles. Species autem dicit ordinem ad plura solum materialiter diversa et materialiter solum incompatibilia, et ita non se habet ad differentias individuantes sicut materia ad formam, sed potius sicut forma ad materialem divisionem. Quod autem se habet ut materia, si est communicabilis pluribus, debet supponere possibilitatem eorum, quibus communicabilis est. Id autem, quod se habet ut forma, ex ipsa ratione et conceptu formae communicabilis est pluribus, licet ex defectu materiae recipientis possit impediri communicatio. Et huius ratio est, quia materia et id, quod ex parte materiae se tenet, potius de se est principium incommunicabilitatis, sicut et limitationis et restrictionis, sed cum sit ultimum subiectum, ultra quod non datur communicatio, sed si materia communicabilis est pluribus, ex eo est, quia illa plura sunt possibilia circa talem materiam. Unde ex possibilitate formarum circa aliquod subiectum seu materiam sumitur potentialitas materiae ad plura. Quodsi materia communicatur formae, potius est, ut perficiatur in se a forma, quam ut ipsa se communicet, quia communicare se est proprium boni. Materia autem non est bona in actu, quia non est perfecta neque in actu, et ut dicit D. Thomas 1. p. q. 5. art. 3. ad 3., materia prima non est appetibilis, sed appetens. Unde forma non tam appetit materiam quam esse in materia.

Quare esse materiam communicabilem pluribus, nihil aliud est quam posse et perfici a pluribus. Ergo potentialitas materiae seu generis ad plura ex ipsa pluralitate formarum, quae possunt ipsam perficere, oritur. At vero forma ex ipsa ratione formae, quae est actus et perfectio, est communicabilis pluribus, quantum est ex se, quia est perfectio et actus, perfectio autem est bonum, et bonum ut bonum est communicativum sui. Unde non ex pluralitate recipientium dependet, quod de se sit communicabilis, sed id habet ex ratione formae et actus. Unde 1. Periherm. lect. 10.⁵ inquit D. Thomas, quod «omnis forma, quae nata est recipi in materia, quantum est de se communicabilis est multis materiis». Et 1. p. q. 3. art. 2. ad 3. et 7. Metaph. lect. 15. § Ponit aliam rationem⁶ universaliter dicit, quod «quaelibet forma, quantum est de se, nata est in pluribus esse». Cum ergo species sumatur a forma et dicat essentiam formaliter completam ex ipso modo concipiendi illam, non repugnat concipi ut communicabilem pluribus, licet ex defectu materiae recipientis et materialiter dividentis non semper possit in exercitio communicari, ut diximus art. praec. de speciebus angelicis. De se ergo quaelibet species, etiam quantum ad communicabilitatem ad plura, non dependet a pluribus individuis, genus autem dependet a pluribus speciebus.

SOLVUNTUR ARGUMENTA.

Primo arguitur ad probandum, quod genus potest salvari in una tantum specie, quia in una tantum specie potest accipi gradus seu ratio indeterminata et potentialis et ratio seu gradus actualis et determinatus; ergo potest accipi genus et differentia.

Antecedens patet, quia illa species esset in praedicamento, cum esset res creata. Ergo haberet gradum superiorem et inferiorem, et consequenter determinabile et determinatum, siquidem non omnia praedicata illius essent aequalis actualitatis et determinationis.

RESPONDETUR, quod illa species esset quidem in praedicamento ratione naturae limitatae et haberet gradum superiorem et inferiorem, non quidem superioritate magis extensa et ampla respectu inferiorum, sed minus determinata et actuali, seu magis potentiali ex parte quidditatis, quam differentia contrahens. Unde non esset universalis generice, licet haberet naturam magis potentialem quam differentia, sicut habet genus. Esset ergo potentialitas respiciens tantum unam formam, non ad plures indifferenter se habens, sicut potentia animae et angeli ad suscipiendum intellectum, quae non est potentialitas ad multa, sed tantum ad unum.

Et quando instatur, quod illud praedicatum genericum non esset aequale cum praedicato specifico et differentiali, ergo esset superius tamquam genus:

Respondetur, quod non esset aequale in actualitate, quia differentia actuaret illud, sed esset aequale in extensione, quia non ad plura se extenderet quam species et differentia. Universalitas autem generica extensionem petit ad multa quantum ad rationem totius potentialis, licet natura, quam explicat, imperfectior sit et potentialior differentia contrahente in ratione quidditatis.

Secundo arguitur: Si tota potentialitas generis non posset salvari in unica specie, ergo neque in duabus vel decem vel in aliquo alio numero certo, quia non est maior ratio, quod illa potentialitas exhauriatur per duas species quam per viginti vel centum. Et ita quodlibet genus requireret infinitas species, nec posset de potentia absoluta salvari tota potentialitas generis in una specie vel duabus, cum tamen possit tota potentialitas materiae satiari unica forma incorruptibili. Imo ex hac ratione sequeretur, quod nec species posset in unico individuo salvari, quia est in potentia ad plures conditiones individuantes, quae in uno solo individuo salvari non possunt. Ergo sicut genus non salvatur in una tantum specie, quia est in potentia ad plures differentias, ita neque species in uno individuo, quia non possunt omnes conditiones individuantes in uno colligi.

RESPONDETUR, quod potentialitas generis sufficienter salvatur hoc ipso, quod habeat plures species, sive sint in numero determinato sive infinito, de hoc enim non disputamus. Requiruntur ergo ad minus et sufficiunt duae species sub uno genere, nec potest eius potentialitas extensiva salvari, etiam de potentia absoluta, respectu unius tantum speciei ob rationem dictam.

Et ad exemplum allatum de materia dicimus, quod vel illa materia est capax plurium formarum corruptibilium vel solum est capax unius formae incorruptibilis, sicut multi aestimant de materia coeli. Si hoc secundo modo se habeat, non salvatur in illa materia potentialitas contrarietatis et extensionis ad plura, sed solum potentialitas actuationis et informationis, quod fit per unum. Si primo modo, semper materia illa manet cum potentialitate ad plura, a quibus potens est informari, licet de facto non sit in statu transmutationis ad illa, si habeat formam incorruptibilem, a qua satiatur quantum ad transmutationem ad alias, non quantum ad capacitatem illarum.

Et ad exemplum de specie respectu plurium individuorum respondetur verum esse, quod in unico individuo non potest habere species omnes proprietates et differentias individuantes, si de facto sint possibiles, sed habet in uno individuo naturam, quae ex conceptu formae et actus, quo constituitur, non repugnat esse communicabilem pluribus differentiis individuantibus, licet ob defectum materiae, illae sint impossibiles. At vero genus ex eo, quod sit in una specie, non est communicabile pluribus speciebus, si illae sunt impossibiles, quia materia de se non est principium communicandi pluribus, sed recipiendi plura. Unde si illa sint impossibilia, non remanet potentialitas ad recipiendum illa. Et idem est de genere, cuius potentialitas materiae assimilatur in ordine ad formas seu formales differentias.

Ultimo arguitur: Si aliqua species conservatur in unico individuo, vel habet essentialiter annexam repugnantiam ad plura vel non habet. Si non habet, ergo illa plura sunt possibilia et sic tollitur casus, quod tantum unum individuum sit possibile. Si habet intrinsecam repugnantiam, ergo neque ex modo concipiendi potest accipi ut communicabilis et universalis pluribus, et sic non erit differentia inter ipsam et genus.

Et confirmatur, quia in illo casu species et individuum non distinguuntur, quia non est possibile nisi unum individuum. Ergo non salvatur in illo indifferentia ad plura, sicut requiritur ad universalitatem speciei; vel si reperitur indifferentia, quia est praedicatum superius, idem dicemus de praedicato generico in una tantum specie.

RESPONDETUR, quod etiam si species habeat essentialiter annexam repugnantiam ad plura individua, potest salvari ratio universalitatis eius, si illam repugnantiam habeat non ex conceptu naturae, ut natura est, sed ex modo individuationis, qui radicaliter continetur in ipsa specifica natura, ut diximus art. praec. Unde non repugnat ex modo concipiendi talem naturam inadaequate et sub praeciso conceptu naturae et formae, concipi ut communicabilem pluribus non repugnanter ex vi talis praecisionis et conceptus inadaequati, licet in re repugnet ex alio principio etiam ad ipsam essentiam pertinente, scilicet quia caret materia, in cuius diversis partibus recipiatur diversa natura individualis.

Ad confirmationem respondetur illam naturam specificam distingui solum ratione ab illo unico individuo. Sed tamen dicitur fundamentaliter manere indifferentia et potentialitas ad plura in tali specie, non vero in genere, non solum quia est praedicatum superius, sed quia est tale praedicatum superius, scilicet per modum quidditatis formalis, quae secundum proprietates formae ex ipso conceptu formae et naturae est communicabilis ad plura, licet ea, quibus communicari posset, non dentur. Genus autem ex vi sui conceptus praecisi non dicit communicabilitatem ad plura sicut forma, sed sicut materia, quae nisi sint plures formae possibiles, potentialitatem ad recipiendum illas non habet.

Ex quo etiam solvitur alia instantia, quomodo scilicet species, cum sit totum potentiale respectu individuorum, salvetur in unico tantum individuo, quod est pars illius, cum omne totum sit maius sua parte.

Respondetur enim, quod species in uno tantum individuo existens est totum potentiale non respectu illius tantum, sed respectu plurium, ad quae ex vi sui conceptus formalis non repugnat communicari, licet in re non sint possibilia multa, quibus communicetur. Unde non dicimus respectu unius tantum individui salvari speciem, sed in uno individuo existentem non repugnare, quod concipiatur ut communicabilis pluribus, quantum est ex modo concipiendi illam formam seu naturam.