Cursus Philosophicus Thomisticus, Secunda Pars Artis Logicae

Relictis aliis, quae difficultate vacant, circa modos prioritas et simultatis haec tria adverte:

Primum praecipuos modos prioritatis reduci ad duos, scilicet ad prioritatem temporis et naturae. Et prioritas durationis dicitur prioritas in quo, prioritas naturae dicitur a quo, quia illa prima dicitur antecedentia in essendo, haec in causando. Et licet Philosophus dixerit, quod prius natura dicitur, quod convertitur cum alio, est tamen causa illius, et sic videri posset hanc prioritatem solum inveniri in causis adaequatis ad effectum; causae enim, quae non sunt adaequatae, proprie non convertuntur, sicut calor non convertitur cum motu, licet causetur ab illo, quia non ab illo solum causatur; extenditur tamen haec prioritas ad omnem causalitatem seu ad omne genus dependentiae et antecedentiae, sive causa convertatur secundum adaequationem cum effectu sive non, ad minus enim potest converti cum effectu in simultate durationis et productionis. Et sensus Philosophi videtur esse, quod ista prioritas est prioritas causalitatis, etiamsi alias convertantur vel habeant simultatem causa et effectus, sive in duratione sive in adaequatione. Quodsi prioritas naturae est antecedentia causae, cum causae ad invicem sint causae in diverso genere causandi, ad invicem sunt priores et posteriores in hac prioritate naturae. Nec tamen sequitur, quod sit aliquid prius seipso vel causet seipsum, quia est haec concausatio in diverso genere, quae non potest redire ad seipsum, ut in 2. Phys. latius expendetur.¹

Secundum est dari prioritatem, quae vocatur rationis. Sed haec non est aliud quam distinctio rationis, qua unum sine alio concipitur seu prius alio, et alii vocant signa rationis, id est conceptus et significationes rationis, quae maxime in distinctione divinorum in usu sunt. Denique solet poni prioritas originis in processione personarum divinarum, in qua sine antecedentia durationis vel causalitatis datur processio. Sed quia in divinis, ut fides docet, nihil est prius aut posterius, convenientius vocatur ordo originis quam prioritas. Et ita absolute dixit S. Thomas 1. p. q. 42. art. 3., «quod in divinis oportet esse ordinem originis absque prioritate».

Tertium est, quod simultas non opponitur praecise prioritati. Nam priori formaliter opponitur posterius, simultas vero directe opponitur successioni inter prius et posterius. Ideo modi simul sunt tres tantum, ut diximus in textu. Et tamen primus modus simul, qui est tempore, opponitur primo modo prioritatis, secundus opponitur secundo et quinto, qui sunt prioritatis naturae, tertius, scilicet simultas ordinis, opponitur tertio modo prioritatis. Sed quarto modo prioritatis, scilicet dignitati, non opponitur simultas, quia ibi non est successio, et tamen par dignitas potest in hoc modo dici simultas in dignitate.