Cursus Philosophicus Thomisticus, Secunda Pars Artis Logicae

Expeditis in prima parte Logicae his, quae ad formam ratiocinandi et resolutionem prioristicam spectant, restat in hac secunda parte ad complementum totius artis agere de materia illius, quae pertinet ad resolutionem posterioristicam. Quae tractatio longior est et prolixior, quia materia artis plura solet habere tractanda quam ipsa forma.

Notandum est igitur, quod omne iudicium mentis est quaedam resolutio seu assensus, et si sit ultimum, est quasi definitiva quaedam sententia. Tunc autem certo et firmiter traditur, quando per suas probationes resolvitur in sua principia, cum quibus habet connexionem. Ut autem diximus in prima parte Summularum¹ ex D. Thoma 1. Poster. lect. 1.² firmitas iudicii sumitur vel ex parte formae ratiocinandi vel ex parte materiae. Ex parte formae, quatenus innititur conclusio rectae dispositioni et colligationi praemissarum ad inferendum, quae nomine consequentiae seu argumentationis appellari solet; unde requiritur bonitas seu firmitas consequentiae ad rectam resolutionem iudicii. Ex parte materiae, quando per propositiones necessarias et per se connexas fit resolutio usque ad principia per se nota, ex quibus deducitur demonstratio; et de his agimus in hac secunda parte Logicae. Quae enim pertinent ad partem topicam, quae agit de probabilibus, et quae pertinent ad libros Elenchorum, qui agunt de parte sophistica, omittuntur in praesenti, quia non agunt de certa et perfecta resolutione iudicii, et ideo solum libri Priorum et Posteriorum vocantur analytici ab Aristotele, id est resolutorii, quia solum in illis docetur firmitas et certitudo resolutionis, tam prioristica ex parte formae quam posterioristica ex parte materiae.

Quia ergo materia requisita ad demonstrationem seu resolutionem certam sunt propositiones necessariae et per se, illae autem sunt per se, in quibus essentialia praedicata vel propriae passiones praedicantur, quia haec sola habent necessariam connexionem cum subiecto, ut ex 1. Poster. cap. 2. constat,³ illae autem sunt propositiones contingentes, in quibus accidentalia praedicata dicuntur: ideo conveniens modus inveniendi istam materiam necessariam et per se sumitur explicando coordinationes praedicamentorum, in quibus res omnes ad sua capita et genera reducuntur, et in unoquoque illorum ponuntur praedicata superiora et inferiora, inter quae invenitur essentialis connexio; ex his enim definitio rei integratur. Et similiter manifestantur proprietates cuiusque praedicamenti vel saltem ponuntur praedicamenta, in quibus cuiusque naturae proprietates collocantur. Unde saltem in generali possumus colligere materiam propositionum et connexiones necessarias; nam in particulari id cognoscere pertinet ad particulares scientias.

Rursus quia praedicamenta, quae sunt coordinationes generum et specierum, cognosci non possunt, nisi ipsa praedicabilia, quae sunt modi praedicandi essentialiter vel accidentaliter, in quid vel in quale, cognoscantur, ideo tota materia artis Logicae, de qua in hac secunda parte agimus, in his tribus continetur, scilicet:

In praedicabilibus, quae sunt modi praedicandi, in quibus distinguitur modus essentialis et quidditativus a modo accidentali vel qualificativo; deinde in decem praedicamentis, ad quae tamquam ad decem classes et summa genera reducuntur omnes naturae rerum et earum gradus atque essentialia praedicata; et tandem in libris Posteriorum, in quibus docentur formari propositiones necessariae et per se et fieri demonstrationes scientificae.

Et licet plura ex his, quae de praedicamentis tractantur, et de universalibus et praedicabilibus, ad Metaphysicam spectent ideoque breviter et sobrie a logico debeant tractari, plura tamen in his disputandis consumuntur quam in ipsis libris Posteriorum enucleandis. Nec mirum, quia plura solent in praeparationibus rerum consumi quam in ultima perfectione, ad quam ordinantur; sicut in intelligibilibus per plures discursus pervenitur ad ultimam sententiam, quae brevissima est; et in naturalibus substantialis generatio in instanti perficitur, et in multo tempore accidentalis alteratio ad eam disponit.

Prius autem quam ea, quae pertinent ad obiectum Logicae, iuxta ordinem praefatum explicanda aggrediamur, de ipsa scientia Logicae quasi prooemialem quaestionem praemittemus, ut cognita scientia facilius ad obiectum ipsius cognoscendum deveniamus.