Cursus Philosophicus Thomisticus, Secunda Pars Artis Logicae

Difficultas haec affinis est praecedenti et ex illa plenius intelligitur, quomodo species possit esse praedicabilis de multis, licet illa non sint possibilia ex modo individuationis. Cum autem tam in genere quam in specie duo considerentur, scilicet et natura, quam explicant actualiter, et plura, ad quae sunt in potentia, certum est, quod tam genus quam species, quantum ad naturam, quam actualiter dicunt, in una specie et individuo conservari possunt, quia genus totam suam essentiam communicat cuilibet inferiori, ergo in unoquoque salvatur tota natura generis et speciei. Unde dicit S. Thomas 1. p. q. 77. art. 1. ad 1., quod «totum universale adest cuilibet secundum totam suam essentiam et virtutem sicut animal homini et equo». Igitur tota essentia generis in qualibet specie salvatur.

Reducitur ergo TOTA DIFFICULTAS ad hoc, an genus quoad potentialitatem et ordinem, quem habet ad plura, possit respectu unius speciei salvari, etiamsi aliae essent impossibiles. Nam si possibiles sunt, licet de facto non existant, certum est salvari potentiam generis ad illas, quia ab existentia earum non dependet, et de facto post diem iudicii in toto genere animalis non erit nisi unica species hominis, idque etiam potuisset fieri ab initio. Et similiter loquimur de specie secundum potentiam et aptitudinem ad existendum in pluribus. Et non est sermo de ipsis intentionibus, sed de aptitudine et potentia ad plura, quae est earum fundamentum. Intentio enim est relatio, quae sequitur naturam fundamenti.

Quidam ergo absolute censent genus in una specie posse conservari et speciem in uno individuo. Eadem enim est ratio utriusque, quia aeque universalia sunt, universale autem est unum in multis; ergo si ad speciem sufficit multitudo solum ex parte modi concipiendi, licet non ex parte rei conceptae, ut praec. art. diximus, similiter sufficit ad genus. Alii e contra neque genus neque speciem in uno tantum inferiori salvari posse existimant, quia essentiale est unicuique universali dividi per multas differentias, cum sit unum de multis; ergo deficientibus multis deficit universale. Alii denique distinguunt inter genus et speciem, et ad conservandum genus in ratione totius potentialis existimant requiri plures species, ad salvandum vero speciem non requiri plura individua. De quibus sententiis vide Cursum Carmel. hic disp. 6. q. 2.

Haec ultima sententia communior est et sine dubio D. Thomae in 1. Poster. lect. 12.,¹ ubi inquit, «quod non est possibile invenire aliquod genus, cuius una tantum sit species. Genus enim dividitur in species per oppositas differentias; oportet autem, si unum contrariorum invenitur in natura, et reliquum inveniri, ut patet per Philosophum in 2. de Coelo;² et ideo si una species invenitur, invenitur et alia. Una autem species dividitur in diversa individua per divisionem materiae. Contingit autem totam materiam alicui speciei proportionatam ab uno individuo comprehendi, et tunc non est nisi unum individuum sub una specie». Idem docet S. Doctor in 1. dist. 19. q. 4. art. 2. in corpore.³

Et sumitur FUNDAMENTUM huius sententiae ex duabus propositionibus a D. Thoma positis. Prima, quod genus dividitur per oppositas differentias. Secunda, quod si unum oppositum seu contrarium invenitur in rerum natura, etiam et reliquum.

Et prima propositio constat, quia genus contrahitur per differentias formaliter diversas seu formas incompatibles et distantes in eodem genere. In hoc autem consistit oppositio seu contrarietas, quod sint aliquae formae distantes in eodem genere, et si maxime distent, est perfecta contrarietas. Dividi autem genus per differentias formaliter diversas constat, quia genus dividitur per differentias, quae ipsum contrahunt ad constituendam speciem; ergo oportet, quod dicat naturam actuabilem et contrahibilem per differentias formales, quae compleant actualitatem eius et essentiam formalem constituant. Unde si plures habet differentias, formaliter debent esse diversae, et non solum materialiter, id est in ipsa formali ratione quidditatis, atque adeo oportet, quod sint oppositae, utpote formaliter incompatibles.

Secunda vero propositio probatur ab eodem D. Thoma 2. de Coelo lect. 4.,⁴ quia contrariorum eadem est materia et subiectum, alioquin non se invicem expellerent, si circa idem subiectum non versarentur. Ergo oportet, quod materia seu subiectum unius contrarii habeat potentiam ad alterum contrarium. Ergo si unum contrariorum est in rerum natura, aliud etiam est possibile, quia datur potentia susceptiva illius. Quodsi esset impossibile, hoc ipso destruetur potentialitas susceptiva illius, quae est in materia vel in genere, quia solum esset potentialitas receptiva unius. Et sic destrueretur potentialitas generis ad multa, quia est ad multa ut contraria et formaliter opposita.

Ex quibus propositionibus aperte deducitur differentia inter genus et speciem, quia genus habet se ad differentias specificas quasi materia potentialis ad formas actuales et formaliter oppositas seu incompatibles. Species autem dicit ordinem ad plura solum materialiter diversa et materialiter solum incompatibilia, et ita non se habet ad differentias individuantes sicut materia ad formam, sed potius sicut forma ad materialem divisionem. Quod autem se habet ut materia, si est communicabilis pluribus, debet supponere possibilitatem eorum, quibus communicabilis est. Id autem, quod se habet ut forma, ex ipsa ratione et conceptu formae communicabilis est pluribus, licet ex defectu materiae recipientis possit impediri communicatio. Et huius ratio est, quia materia et id, quod ex parte materiae se tenet, potius de se est principium incommunicabilitatis, sicut et limitationis et restrictionis, sed cum sit ultimum subiectum, ultra quod non datur communicatio, sed si materia communicabilis est pluribus, ex eo est, quia illa plura sunt possibilia circa talem materiam. Unde ex possibilitate formarum circa aliquod subiectum seu materiam sumitur potentialitas materiae ad plura. Quodsi materia communicatur formae, potius est, ut perficiatur in se a forma, quam ut ipsa se communicet, quia communicare se est proprium boni. Materia autem non est bona in actu, quia non est perfecta neque in actu, et ut dicit D. Thomas 1. p. q. 5. art. 3. ad 3., materia prima non est appetibilis, sed appetens. Unde forma non tam appetit materiam quam esse in materia.

Quare esse materiam communicabilem pluribus, nihil aliud est quam posse et perfici a pluribus. Ergo potentialitas materiae seu generis ad plura ex ipsa pluralitate formarum, quae possunt ipsam perficere, oritur. At vero forma ex ipsa ratione formae, quae est actus et perfectio, est communicabilis pluribus, quantum est ex se, quia est perfectio et actus, perfectio autem est bonum, et bonum ut bonum est communicativum sui. Unde non ex pluralitate recipientium dependet, quod de se sit communicabilis, sed id habet ex ratione formae et actus. Unde 1. Periherm. lect. 10.⁵ inquit D. Thomas, quod «omnis forma, quae nata est recipi in materia, quantum est de se communicabilis est multis materiis». Et 1. p. q. 3. art. 2. ad 3. et 7. Metaph. lect. 15. § Ponit aliam rationem⁶ universaliter dicit, quod «quaelibet forma, quantum est de se, nata est in pluribus esse». Cum ergo species sumatur a forma et dicat essentiam formaliter completam ex ipso modo concipiendi illam, non repugnat concipi ut communicabilem pluribus, licet ex defectu materiae recipientis et materialiter dividentis non semper possit in exercitio communicari, ut diximus art. praec. de speciebus angelicis. De se ergo quaelibet species, etiam quantum ad communicabilitatem ad plura, non dependet a pluribus individuis, genus autem dependet a pluribus speciebus.

SOLVUNTUR ARGUMENTA.

Primo arguitur ad probandum, quod genus potest salvari in una tantum specie, quia in una tantum specie potest accipi gradus seu ratio indeterminata et potentialis et ratio seu gradus actualis et determinatus; ergo potest accipi genus et differentia.

Antecedens patet, quia illa species esset in praedicamento, cum esset res creata. Ergo haberet gradum superiorem et inferiorem, et consequenter determinabile et determinatum, siquidem non omnia praedicata illius essent aequalis actualitatis et determinationis.

RESPONDETUR, quod illa species esset quidem in praedicamento ratione naturae limitatae et haberet gradum superiorem et inferiorem, non quidem superioritate magis extensa et ampla respectu inferiorum, sed minus determinata et actuali, seu magis potentiali ex parte quidditatis, quam differentia contrahens. Unde non esset universalis generice, licet haberet naturam magis potentialem quam differentia, sicut habet genus. Esset ergo potentialitas respiciens tantum unam formam, non ad plures indifferenter se habens, sicut potentia animae et angeli ad suscipiendum intellectum, quae non est potentialitas ad multa, sed tantum ad unum.

Et quando instatur, quod illud praedicatum genericum non esset aequale cum praedicato specifico et differentiali, ergo esset superius tamquam genus:

Respondetur, quod non esset aequale in actualitate, quia differentia actuaret illud, sed esset aequale in extensione, quia non ad plura se extenderet quam species et differentia. Universalitas autem generica extensionem petit ad multa quantum ad rationem totius potentialis, licet natura, quam explicat, imperfectior sit et potentialior differentia contrahente in ratione quidditatis.

Secundo arguitur: Si tota potentialitas generis non posset salvari in unica specie, ergo neque in duabus vel decem vel in aliquo alio numero certo, quia non est maior ratio, quod illa potentialitas exhauriatur per duas species quam per viginti vel centum. Et ita quodlibet genus requireret infinitas species, nec posset de potentia absoluta salvari tota potentialitas generis in una specie vel duabus, cum tamen possit tota potentialitas materiae satiari unica forma incorruptibili. Imo ex hac ratione sequeretur, quod nec species posset in unico individuo salvari, quia est in potentia ad plures conditiones individuantes, quae in uno solo individuo salvari non possunt. Ergo sicut genus non salvatur in una tantum specie, quia est in potentia ad plures differentias, ita neque species in uno individuo, quia non possunt omnes conditiones individuantes in uno colligi.

RESPONDETUR, quod potentialitas generis sufficienter salvatur hoc ipso, quod habeat plures species, sive sint in numero determinato sive infinito, de hoc enim non disputamus. Requiruntur ergo ad minus et sufficiunt duae species sub uno genere, nec potest eius potentialitas extensiva salvari, etiam de potentia absoluta, respectu unius tantum speciei ob rationem dictam.

Et ad exemplum allatum de materia dicimus, quod vel illa materia est capax plurium formarum corruptibilium vel solum est capax unius formae incorruptibilis, sicut multi aestimant de materia coeli. Si hoc secundo modo se habeat, non salvatur in illa materia potentialitas contrarietatis et extensionis ad plura, sed solum potentialitas actuationis et informationis, quod fit per unum. Si primo modo, semper materia illa manet cum potentialitate ad plura, a quibus potens est informari, licet de facto non sit in statu transmutationis ad illa, si habeat formam incorruptibilem, a qua satiatur quantum ad transmutationem ad alias, non quantum ad capacitatem illarum.

Et ad exemplum de specie respectu plurium individuorum respondetur verum esse, quod in unico individuo non potest habere species omnes proprietates et differentias individuantes, si de facto sint possibiles, sed habet in uno individuo naturam, quae ex conceptu formae et actus, quo constituitur, non repugnat esse communicabilem pluribus differentiis individuantibus, licet ob defectum materiae, illae sint impossibiles. At vero genus ex eo, quod sit in una specie, non est communicabile pluribus speciebus, si illae sunt impossibiles, quia materia de se non est principium communicandi pluribus, sed recipiendi plura. Unde si illa sint impossibilia, non remanet potentialitas ad recipiendum illa. Et idem est de genere, cuius potentialitas materiae assimilatur in ordine ad formas seu formales differentias.

Ultimo arguitur: Si aliqua species conservatur in unico individuo, vel habet essentialiter annexam repugnantiam ad plura vel non habet. Si non habet, ergo illa plura sunt possibilia et sic tollitur casus, quod tantum unum individuum sit possibile. Si habet intrinsecam repugnantiam, ergo neque ex modo concipiendi potest accipi ut communicabilis et universalis pluribus, et sic non erit differentia inter ipsam et genus.

Et confirmatur, quia in illo casu species et individuum non distinguuntur, quia non est possibile nisi unum individuum. Ergo non salvatur in illo indifferentia ad plura, sicut requiritur ad universalitatem speciei; vel si reperitur indifferentia, quia est praedicatum superius, idem dicemus de praedicato generico in una tantum specie.

RESPONDETUR, quod etiam si species habeat essentialiter annexam repugnantiam ad plura individua, potest salvari ratio universalitatis eius, si illam repugnantiam habeat non ex conceptu naturae, ut natura est, sed ex modo individuationis, qui radicaliter continetur in ipsa specifica natura, ut diximus art. praec. Unde non repugnat ex modo concipiendi talem naturam inadaequate et sub praeciso conceptu naturae et formae, concipi ut communicabilem pluribus non repugnanter ex vi talis praecisionis et conceptus inadaequati, licet in re repugnet ex alio principio etiam ad ipsam essentiam pertinente, scilicet quia caret materia, in cuius diversis partibus recipiatur diversa natura individualis.

Ad confirmationem respondetur illam naturam specificam distingui solum ratione ab illo unico individuo. Sed tamen dicitur fundamentaliter manere indifferentia et potentialitas ad plura in tali specie, non vero in genere, non solum quia est praedicatum superius, sed quia est tale praedicatum superius, scilicet per modum quidditatis formalis, quae secundum proprietates formae ex ipso conceptu formae et naturae est communicabilis ad plura, licet ea, quibus communicari posset, non dentur. Genus autem ex vi sui conceptus praecisi non dicit communicabilitatem ad plura sicut forma, sed sicut materia, quae nisi sint plures formae possibiles, potentialitatem ad recipiendum illas non habet.

Ex quo etiam solvitur alia instantia, quomodo scilicet species, cum sit totum potentiale respectu individuorum, salvetur in unico tantum individuo, quod est pars illius, cum omne totum sit maius sua parte.

Respondetur enim, quod species in uno tantum individuo existens est totum potentiale non respectu illius tantum, sed respectu plurium, ad quae ex vi sui conceptus formalis non repugnat communicari, licet in re non sint possibilia multa, quibus communicetur. Unde non dicimus respectu unius tantum individui salvari speciem, sed in uno individuo existentem non repugnare, quod concipiatur ut communicabilis pluribus, quantum est ex modo concipiendi illam formam seu naturam.