Cursus Philosophicus Thomisticus, Secunda Pars Artis Logicae

SUPPONIMUS dari species impressas, quae vice obiecti uniantur potentiae ad eliciendam cognitionem seu notitiam, eo quod ista paritur a potentia et obiecto. Unde oportet, quod obiectum reddatur unitum seu praesens potentiae illamque determinet ad eliciendam cognitionem. Et cum obiectum non possit per seipsum ingredi potentiam illique uniri, oportet hoc fieri media aliqua forma, quae vocatur species, quae ita ipsum obiectum continet modo intentionali et cognoscibili, quod potest illud reddere praesens et unitum potentiae. Et quia ad hoc munus illa forma seu species instituta est a natura, dicitur repraesentare obiectum potentiae, quia praesentat seu praesens reddit illud potentiae. Et dicitur etiam similitudo obiecti naturalis, quia ex ipsa natura sua gerit vices obiecti, seu est ipsummet obiectum in esse intentionali. Quae unitas seu convenientia similitudo dicitur, et similiter quia datur ad similitudinem expressam formandam. Vocatur autem impressa, quia imprimitur potentiae et illi superadditur ab extrinseco principio, non vero ab ipsa procedit et exprimitur sicut species expressa. Datur enim ipsi potentiae ad eliciendam cognitionem, et sic per modum principii se habet et cum ipsa potentia concurrit ad eliciendam cognitionem, non per modum termini procedentis ab ipsa potentia et cognitione illius. Quod latius dicetur in 3. de Anima¹ et videri potest D. Thomas q. 8. de Potentia art. 1.² et opusc. 13.³ et 14.⁴ et 53.⁵ et Quodlib. 7. art. 1.⁶ et pluribus aliis locis, ubi explicat naturam speciei impressae.

INQUIRIMUS ergo, an species ista sic repraesentans obiectum per modum principii cognitionis habeat rationem signi formalis, sicut habet rationem repraesentativi.

SIT UNICA CONCLUSIO: Species impressa non est signum formale.

Haec conclusio sumitur imprimis ex D. THOMA, qui loquens de signo communiter dicto, quale est illud, quod convenit signo formali, dicit q. 9. de Veritate art. 4. ad 4.⁷, quod est «quodcumque notum, in quo aliquid cognoscitur, et sic forma intelligibilis potest dici signum rei, quae per ipsam cognoscitur». Sed species impressa non est forma intelligibilis, quae sit aliquid notum, in quo aliquid cognoscatur, quia ut esset aliquid notum, deberet esse vel res cognita vel terminus cognitionis. Species autem impressa solum est id, quo potentia cognoscit tamquam principio, ut constat ex D. Thoma Quodlib. 7. art. 1.⁸ et 1. p. q. 85. art. 2. et 7., in 4. dist. 49. q. 2. art. 1.⁹ Ergo non habet rationem signi communiter dicti et per modum formae intelligibilis, ut est signum formale.

FUNDAMENTUM EST, quia species impressa non repraesentat obiectum potentiae cognoscenti seu cognitioni potentiae, sed unit obiectum potentiae, ut cognoscat; ergo non est signum formale.

Consequentia probatur ex intrinseca ipsa ratione signi, quia proprium et essentiale munus signi est manifestare alterum seu ducere potentiam mediante manifestatione ad aliquid. Potentiae autem antecedenter ad cognitionem species manifestare non potest aliquid, cum omnis manifestatio cognitionem supponat vel in ipsa cognitione fiat, species autem impressa cognitionem non supponit, cui manifestet, quia est cognitionis principium. Elicita autem seu posita cognitione iam non ipsa species impressa manifestat, sed expressa, quae est terminus, in quo completur cognitio; nec enim cognitio aut tendit ad speciem impressam, aut cognoscit in ipsa. Ergo ipsa non est, quae manifestat cognitioni obiectum formaliter, sed quae cognitionem producit, in cuius cognitionis termino scilicet in specie expressa, redditur obiectum manifestatum. Itaque in specie impressa obiectum concurrit ut cognitionis principium determinans potentiam ad eliciendum, non ut obiectum cognitum, atque adeo nec manifestatum; nec enim redditur aliquid manifestatum potentiae intra ipsam potentiam, nisi in quantum cognitum. Quod ergo non manifestat cognitioni, non reddit obiectum manifestatum et consequenter neque significatum.

Et confirmatur, quia specie impressa nullo modo potest verificari, quod sit formalis notitia, quae seipsa immediate repraesentet. Ergo non est signum formale, hoc enim ad eius definitionem requiritur.

Antecedens probatur: Species impressa est principium notitiae formalis; constituit enim intellectum in actu primo ad eliciendam notitiam formalem. Est autem de ratione formalis notitiae, quod ab intellectu procedat, tam ipsa quam terminus eius, scilicet verbum, licet verbum absolute non sit necesse, quod procedat ab omni intellectu intelligente per illud, sed sufficit, quod vel ab eo formetur vel ab alio formatum ei uniatur, sicut in probabili opinione, quod divina essentia loco verbi unitur beatis. Sed tamen licet non procedat ab intellectu beati, unitur tamen vel saltem comparatur ut ratio intellecta intrinsece et ut medium in quo ipsius cognitionis et intelligentiae. Formalis ergo notitia si accipiatur pro ipso cognitionis actu, manifestum est, quod non convenit speciei impressae, cum ipsa non sit actus procedens, sed principium actus et cognitionis. Si autem sumatur pro aliquo procedente ab intellectu, non quidem per modum actus, sed per modum termini procedentis vitaliter, sic est species expressa, non impressa. Ergo nihil procedens ab intellectu est species impressa, et consequenter non est aliquo modo formalis notitia, quia haec procedere debet vel ut actus vel ut terminus, cum sit aliquid vitale, siquidem pro effectu formali habet reddere vitaliter et formaliter cognoscentem. Non ergo species impressa est formalis notitia, atque adeo neque signum formale.

SOLVUNTUR ARGUMENTA.

Primo arguitur: Nam species impressa est vere et proprie repraesentativa obiecti et similitudo illius et vice illius substituens. Et non est repraesentativa obiective neque effective aut instrumentaliter, ergo formaliter et ut signum formale.

Consequentia patet, quia ut sit repraesentativa per modum signi, sufficit, quod sit repraesentativa alterius a se et per modum substituentis pro eo, quod repraesentat.

Maior est D. Thomae pluribus in locis, ubi speciem impressam vocat similitudinem et repraesentationem, ut in q. 8. de Veritate art. 1. in c.¹⁰, ubi inquit, quod id, quo videns videt, vel est similitudo visi vel essentia visi. Et addit, quod modus cognitionis est secundum convenientiam similitudinis, quae est convenientia secundum repraesentationem. Constat autem, quod id, quo videns videt, est species impressa. Et in libro de Memoria et Reminiscentia lect. 3.¹¹ dicit, quod in phantasia imprimitur quasi quaedam figura sensibilis, quae manet sensibili abeunte, sicut in cera imprimitur figura annuli. Certum est autem, quod sensibile non imprimit in potentia nisi speciem impressam. Denique 1. Contra Gent. cap. 53. dicit, quod utrumque, id est intentio intellecta et species intelligibilis sunt similitudo obiecti; et quia species intelligibilis, quae intelligendi est principium, est similitudo rei exterioris, sequitur, quod formet intellectus intentionem illius rei similem. Ubi clarissime loquitur de specie impressa, ut distinguitur ab expressa.

Minor vero probatur: Nam imprimis species impressa constituitur in genere repraesentativo, quia est in genere intentionali. Et non repraesentat ut obiectum, sed ut vices gerens obiecti, ergo ut medium inter potentiam et obiectum. Neque repraesentat instrumentaliter, quia non ex praeexistenti cognitione sui movet, nec enim cognoscitur species, ut repraesentet; neque effective, quia non datur repraesentatio seu significatio effectiva, ut quaest. praec. ostendimus. Ergo repraesentat formaliter, quatenus seipsa et per unionem ad potentiam reddit ipsam potentiam similem obiecto similitudine intentionali, quae est repraesentativa.

Confirmatur, quia si ideo species impressa non est signum formale, quia non repraesentat cognitioni, sed ex parte potentiae se tenet ut principium cognitionis, et tamen vere est in genere repraesentativo, ergo est repraesentativa ut principium cognitionis, ergo effective repraesentat ipsi cognitioni, et sic datur repraesentatio seu significatio effective.

RESPONDETUR primo ad maiorem argumenti verum esse, quod species impressa sit repraesentativa similitudo obiecti, sed per modum principii cognitionis, non per modum formalis notitiae aut supponentis notitiam, cui repraesentet, et ideo vocatur similitudo virtualis, quia est principium, unde oritur formalis similitudo et formalis notitia. Ex hoc autem deficit in ea ratio signi, quia licet sit similitudo obiecti et repraesentatio uniens et ponens obiectum praesens potentiae, sed non cognitioni, est autem principium cognitionis. Repraesentans enim potentiae et non cognitioni, non repraesentat actu manifestando, quia actualis manifestatio non fit sine actuali cognitione, sed repraesentat seu unit et praesens facit obiectum, ut eliciatur ipsa manifestatio et cognitio. Et de isto genere similitudinis virtualis et per modum principii loquitur Divus Thomas.

Et si instes, quia in definitione signi non dicitur, quod signum repraesentet potentiae cognoscenti seu ipsi cognitioni, nec ut sit medium vel principium repraesentandi, ergo voluntarie addimus ista omnia definitioni signi:

Respondetur non addi ista, sed contineri, eo quod signum essentialiter debet habere repraesentationem manifestativam et ductivam ad signatum; repraesentatio autem manifestativa non potest manifestare nisi cognitioni. Unde repraesentatio, quae unit obiectum potentiae, ut constituatur determinata ad eliciendam cognitionem, non est repraesentatio manifestativa, quia est repraesentatio seu unio et praesentia obiecti potentiae nondum cognoscentis. Et sic quando species impressa informat potentiam, non informat illam reddendo cognoscentem sicut signum formale, quod est formalis notitia, sed potentem cognoscere, et consequenter non reddit obiectum manifestatum actu, sed actuans potentiam et determinans, ut eliciat cognitionem, in qua manifestatur obiectum.

Ad probationem minoris principalis argumenti respondetur, quod species impressa non est repraesentativa aliquo ex illis modis, quia non est repraesentativa manifestando actu obiectum, sed actuando et determinando potentiam per modum principii ad eliciendam cognitionem, et hoc formaliter facit species impressa. Sed hoc non est formaliter esse signum, quia non est repraesentare manifestando actualiter, sicut requiritur ad rationem signi, cuius repraesentatio debet esse manifestativa et non solum actuativa potentiae ad cognitionem eliciendam.

Ad confirmationem respondetur non sequi, quod detur repraesentare vel significare effective, praesertim loquando de repraesentatione manifestativa, quia haec non convenit actualiter speciei impressae, sed virtualiter. Imo nec alio modo repraesentandi, quia repraesentationem per modum actuationis potentiae facit species impressa informando, non efficiendo in potentia. Productio autem repraesentationis expressae fit quidem effective a specie, sed talis effectio non est repraesentatio, sed productio rei repraesentantis, scilicet speciei expressae, a qua repraesentatio actualis fiet, non effective, sed formaliter intra potentiam, a signo autem exteriori vice obiecti.

Secundo arguitur: Species impressa habet, quidquid requiritur ad rationem imaginis formaliter multo magis, quam imago exterior, ergo habet quidquid requiritur ad rationem signi actu repraesentantis.

Antecedens probatur, quia habet illas duas conditiones, quae requiruntur ad rationem imaginis secundum D. Thomam 1. p. q. 93. art. 1. et 2., scilicet quod habet similitudinem cum aliquo et originem ab illo. Species autem impressa est similis obiecto, quia habet convenientiam intentionalem cum illo, et similiter est deducta et originata ab obiecto.

Consequentia vero probatur, quia illa imago speciei habet adiunctam repraesentationem, cum sit similitudo intentionalis, et hoc sufficit, ut conceptus dicatur habere rationem signi formalis, etiamsi sit terminus cognitionis et non medium, quia non est terminus ultimus, sed ordinatur ad obiectum exterius. Ergo similiter species impressa licet habeat rationem principii repraesentantis, quia tamen non est primum principium, hoc enim est ipsa potentia, sed mediat inter potentiam et obiectum, habebit rationem signi. Et ita D. Thomas in 4. dist. 49. q. 2. art. 1. ad 15.¹² et Quodlib. 7. art. 1.¹³ absolute speciem impressam vocat medium cognitionis.

RESPONDETUR imprimis speciem impressam non esse imaginem nisi virtualiter, non formaliter; deest enim illi secunda conditio, scilicet quod sit expressa, non enim est expressa ab obiecto, sed impressa, sicut semen decisum ab animali non est imago, quia licet ab illo sit originatum, non tamen tamquam terminus expressus, sed tamquam virtus impressa ad generandum. Et ideo non quaelibet origo ab alio constituit imaginem, sed origo per modum termini ultimo intenti.

Secundo negatur consequentia, quia repraesentatio speciei impressae non est repraesentatio per modum medii manifestativi, quia non repraesentat ipsi cognitioni, sed per modum formae determinantis et actuantis potentiam, ut possit cognoscere. In quo longe differt a conceptu, qui licet teneat se ex parte termini repraesentantis obiectum, tamen repraesentat hoc ipsi cognitioni, et per illam redditur cognitio terminata, et sic formaliter terminative repraesentat potentiae cognoscenti per modum actualis manifestationis. At vero species impressa licet non sit primum principium, tamen actuat potentiam ante cognitionem, et consequenter ante manifestationem actualem, quod est non esse medium repraesentativum manifestative, sed virtualiter, per modum principii ad eliciendam manifestationem et cognitionem. Unde nec ipsum signum instrumentale, quod est obiectum extrinsecum, signare et manifestare dicitur, nisi prout cognitum, non ante cognitionem. Est enim conditio in signo instrumentali, quod prius sit cognitum, ut significet, et quando Divus Thomas vocat speciem impressam medium cognitionis, dicit esse medium quo, non in quo; medium autem quo est principium cognoscendi, non actu manifestativum obiecti seu rei cognitae.