Cursus Philosophicus Thomisticus, Secunda Pars Artis Logicae

SEX PROPRIETATES attribuit Aristoteles¹ substantiae, quas retulimus supra in cap. de Substantia.² Nec est, quod de rigore istarum passionum disputemus. Neque enim omnia sunt aliquid positivum, sed aliquae sunt negationes, ut non esse in subiecto, aliae intentiones, ut praedicari univoce. Aliae non solis substantiis conveniunt, ut non suscipere magis ac minus, quod etiam convenit quantitati. Et sic de aliis facile potest iudicari.

SOLUM DE ULTIMA PROPRIETATE, scilicet quod substantia eadem manens sit susceptiva contrariorum, videndum est, an sit proprium quarto modo. Et ad hoc oportet examinare duas conditiones requisitas ad hoc proprium: Prima, an conveniat omni substantiae. Secunda, an illi soli et semper, id est ex vi necessariae connexionis conveniat.

Quod non conveniat omni substantiae videtur instari. Nam non convenit substantiis universalibus, sed solum primis, cum illae non recipiant realiter accidentia nec illis substent. Si autem esset proprietas quarto modo, deberet prius convenire universali, sicut omnis alia propria passio, quae habet connexionem intrinsecam cum essentia et ab ea dimanat et singularibus convenit ratione naturae communis. De caelis etiam et angelis, quae sunt substantiae incorruptibiles, dubitari potest, quod non suscipiunt contraria, sicut neque corruptiva. Ergo non convenit omni substantiae.

Quod soli substantiae non conveniat, videtur convinci pluribus exemplis. Quantitas enim suscipit contraria, ut calorem et frigus, et in mysterio Eucharistiae suscipit ea immediate et per se, non mediante alio sustentante. Qualitas etiam suscipit contraria, sicut potentia intellectiva oppositos habitus et actus. Et qualitates intensibiles remissionem et intensionem, quae sunt motus contrarii. Oratio etiam eadem manens suscipit veritatem et falsitatem. Ergo non soli substantiae convenit haec proprietas.

Denique: Suscipere contraria nihil est aliud quam substare contrariis, quia recipere non substando etiam convenire potest accidentibus. Sed hoc, quod est substare, constituit rationem primae substantiae, ut supra³ dictum est, ergo non est proprietas illius.

Nihilominus tenenda est communis sententia. Et explicatur sic ista proprietas, quae quarto modo convenit substantiae, quod sit susceptiva contrariorum, non tamquam medium recipiendi, quod etiam accidentibus potest convenire, ut statim dicemus, sed ut prima ratio sustentandi, ita quod non ab alio priori, sed ab ipsa substantia habeant esse.

Secundo: Ut sit proprietas realis, non debet intelligi de receptione pro intentione subicibilitatis, secundum quod respicit praedicata illi convenientia per modum praedicationis, sed restringenda est ad receptionem accidentium per modum realis sustentativi et subiecti, quod in sola prima substantia exercetur, licet secundae etiam substantiae conveniant.

Tertio addo, ut proprie suscipere contraria intelligatur respectu accidentium communium. Nam licet substantia recipiat accidentia propria, tamen ista non sunt contraria; omnes enim propriae passiones conveniunt eidem subiecto sine aliqua contrarietate, nec enim una propria passio expellit aliam. Et sic ea, quae habent contrarietatem et recipiuntur in subiecto, sunt accidentia communia, quae recipiuntur eadem remanente substantia seu non destructa. Quare esse per se primo sustentativum eorum, quae inter se dicunt contrarietatem, substantia ipsa non destructa ex tali receptione, proprietas est quarto modo substantiae, et restrictius se habet quam substare in tota sua latitudine, ut etiam se extendit ad praedicata superiora et ad proprias passiones, quae contrarietatem non habent.

AD PRIMAM ERGO INSTANTIAM respondetur, quod substantiis universalibus etiam convenit recipere contraria identice et mediate, immediate autem et exercite beneficio primae substantiae, cum qua identificantur. Et hoc modo nulli accidenti convenit recipere, etiam beneficio primae substantiae, quia non identificantur cum illa nec habent rationem sustentandi, etiam identice, licet sint medium vel dispositio ad fundandum vel recipiendum alia accidentia.

Et quando instatur, quod proprietas prius convenit essentiae in universali quam in singulari: respondetur, quod convenit universali quantum ad connexionem cum tali proprietate et aptitudinem ad recipiendum, non quantum ad exercitium; hoc enim solum convenit pro statu singulari. Et hoc ipsum, quod est habere aptitudinem in statu singulari, ut exercite sustententur accidentia, substantiae universali convenit et connexionem habet cum illa. Et quando exercite sustentantur accidentia ab individuis, denominative etiam convenit secundis substantiis, quod est substare secundo seu mediate. Proprietas autem substantiae est absolute substare et simpliciter.

Ad secundam partem argumenti, de caelis et angelis dicitur, quod etiam caeli suscipiunt contraria, non quidem corruptiva sui, sed contrarios motus locales et contraria loca. Angeli etiam contrarios actus et diversas sententias et spirituales affectus suscipiunt, licet non contraria physica, id est deservientia ad generationem et corruptionem substantiae.

AD SECUNDAM INSTANTIAM respondetur unum accidens recipere aliud tamquam medium seu dispositio, qua recipitur aliud, non tamquam sustentans seu ratio sustentandi alia. Ratio autem medii recipiendi aliquod accidens non consistit in eo, quod unum accidens sit medium dandi esse alteri accidenti, sed quia est medium coordinandi accidentia in eodem subiecto, eo quod non omnia aeque primo conveniunt subiecto, sed unum mediante alio et supponendo aliud, sicut actus intelligendi media potentia, et color media quantitate. Quod expressit S. Doctor 1. 2. q. 7. art. 1. ad 3. dum inquit: «Duo accidentia aliquando comparantur ad subiectum sine ordine, ut album et musicum, aliquando cum aliquo ordine, puta quia subiectum recipit unum accidens mediante alio, sicut corpus recipit colorem mediante superficie; et sic unum accidens dicitur alteri inesse». Et quaest. de Virtut. art. 3.⁴: Nihil prohibet, inquit, plures formas in eodem subiecto esse secundum quemdam ordinem, scilicet ut una sit formalis respectu alterius, sicut color est formalis respectu superficiei. Videri etiam potest 1. p. q. 77. art. 7. ad 2. et 1. 2. q. 56. art. 1. ad 3.

Quod autem dicitur de quantitate in Eucharistia, respondetur non convenire ei per se et ab intrinseco, quod sit sustentativum accidentium, sicut substantiae, sed per aliud, scilicet quia sustentatur immediate a causa efficiente, quae est Deus, sine causa materiali subiectiva, quae est substantia. Unde qualitates, quae antea erant unitae ipsi quantitati ut sustentatae in esse a substantia, remota substantia eodem modo illi uniuntur ut sustentatae in eodem esse a primo efficiente. Unde non mutant unionem, sed denominationem sustentationis.

Ad aliam partem argumenti de qualitatibus et de oratione respondetur: Quod attinet ad qualitates, recipere modos oppositos intensionis et remissionis, non ut subiectum sustentans, sed ut medium suscipiendi, quia sunt modi illarum qualitatum. Unde non nisi mediantibus qualitatibus recipi possunt. Oratio autem recipit verum et falsum non per mutationem sui tamquam subiecti recipientis, sed per mutationem obiecti, eius significatione invariata manente, quia veritas et falsitas non in significatione consistunt, sed in conformitate et difformitate ad esse rei. Substantia autem suscipit contraria per mutationem intrinsecam subiecti, non extrinsecam obiecti. Quodsi veritas vel falsitas aliquam perfectionem vel modum ponunt intrinsece in ipsa cognitione, ut aliqui existimant, tunc dicendum est sicut ad argumentum praecedens, quod oratio suscipit contraria non ut subiectum quod sustentans, quod pertinet ad substantiam, sed ut medium recipiendi sicut qualitas intensionem.

AD ULTIMUM respondetur, quod ista proprietas recipiendi contraria differt ab intrinseca quidditate substantiae, quia quidditas non est ipsa ratio substandi formaliter, sed radicaliter, et consistit in ratione postulante talem proprietatem. Et rursus proprietas suscipiendi contraria non dicit rationem substandi in tota latitudine, quia substare non solum dicitur respectu contrariorum, sed etiam respectu propriarum passionum et praedicatorum superiorum, quibus omnibus substans prima substantia; proprietas autem haec solum dicitur respectu contrariorum, quorum et susceptiva.

COORDINATIO PRAEDICAMENTI SUBSTANTIAE.

Supremum genus est substantia. Dividitur in spiritualem et corporalem. Spiritualis in varias species angelorum. Corpus in corruptibile et incorruptibile. Incorruptibile in varias species caelorum et planetarum. Corruptibile in vivens et non vivens. Non vivens in elementale et mixtum, quorum quodlibet varias species habet. Vivens in animatum seu sensibile et inanimatum, ut planta. Planta in varias species arborum et herbarum. Animal in rationale et irrationale. Irrationale in varias species brutorum. Rationale in individua, ut Petrus et Paulus.