Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

PRIMA conclusio: Creaturae dicuntur similes Deo quatenus ab illo participant esse non secundum eamdem rationem speciei aut generis, sed secundum aliqualem analogiam. Ratio est, quia ipsum esse est commune omnibus analogice.

Secunda conclusio, ad primum: Eadem sunt similia et dissimilia Deo, diversis rationibus.

Tertia conclusio, ad quartum: Quamvis creatura sit Deo similis, tamen Deus nullo modo est similis creaturae. Ratio est, quia in iis quae unius ordinis sunt, recipitur mutua similitudo, non autem in causa et causato.

COMMENTARIUM.

IN explicatione huius articuli duo sunt advertenda ex Caiet. Primum: Quorsum D. Tho. in hac quaest. quae de perfectione divina est, miscet quaestionem de creatura, utrum sit similis Deo? Et respondet Caiet. optime, quod quaestio huius articuli conducit ad manifestandam divinae perfectionis immensitatem, quam omnes creaturae aliqualiter imitantur, sed multum deficiunt ab eius similitudine.

Nota secundo, in respon. ad quartum, quomodo intelligatur dictum Diony., cap. 9. De Divinis Nomin. ubi ait: «In his quae unius ordinis sunt recipitur mutua similitudo, non autem in causa et causato».

Arguitur primo contra hanc doctrinam, nam divisio illa inter res unius ordinis ex una parte, et causam et causatum ex altera parte, non continet membra opposita. Siquidem bene possunt esse unius ordinis causa cum suo causato, ut patet in causis univocis, quae sunt eiusdem ordinis cum effectibus. Confirmatur, quia res unius ordinis deberent distingui contra res diversorum ordinum, potius quam contra causam et causatum.

Secundo arguitur: Quando ignis generat ignem, ibi est causa et causatum, et tamen est mutua similitudo inter ignem generantem et generatum; ergo falsum est dictum Dionysii. Ad hanc difficultatem poterat quis respondere, quod Dionysius loquitur de causis aequivocis; sed haec solutio est falsa, nam Dionys. universaliter loquitur de causa et causato. Respondet ergo egregie Caietanus, quod universaliter loquendo, causa et causatum numquam sunt eiusdem ordinis. Pro cuius intelligentia nota quod nomine causae et causati non intelliguntur relationes sive causalitates: sed oportet intelligere rem, quae est ratio causandi, et rem sive formam quam a causa accipit causatum: istae enim res sunt fundamenta similitudinis inter causam et causatum. Nota secundo, quod fundamenta similitudinis inter aliqua, dupliciter possunt se habere, ut ex doctrina articuli colligitur: uno modo quod sint eiusdem ordinis, v. g. haec albedo et illa albedo; et sic similitudo est relatio aequiparantiae et mutuae. Alio modo quod alterum secundum propriam rationem sit causatum ab altero, v. g. imago Petri et Petrus: est enim intrinseca dependentia imaginis a Petro: unde similitudo imaginis ad Petrum non est aequiparantiae vel mutuae, sed reducitur ad tertium genus relativorum, numeratum ab Arist., V. Meta., tex. 20., sicut est in scientia et scibili, scilicet, relatio mensurati ad mensuram. His positis est conclusio Caiet. universalis. Quaecumque formaliter sumpta sunt causa et causatum, sunt etiam diversorum ordinum fundamenta similitudinis. Probatur, quia impossibile est res eiusdem ordinis ita se habere, quod de ratione formali unius sit dependentia ab altera; sed quaecumque se habent formaliter sumpta ut causa et causatum est in illis dependentia alterius ab altero; ergo vera est conclusio. Probatur maior, quia cum res quae sunt eiusdem ordinis sint fundamenta similitudinis, quidquid est de ratione unius, est de ratione alterius; ergo non potest esse dependentia unius ab altero, alias a seipso etiam dependeret. Minor probatur, quia effectus omnis, ut sic, dependet intrinsece a sua causa, et non viceversa.

Ad primum argumentum respondetur, quod divisio illa est optima, et membra sunt opposita formaliter, licet materialiter causa et causatum possint esse eiusdem ordinis, ut contingit in causis univocis; in quibus, si formaliter consideremus univocationem, inveniemus formas utriusque extremi non habere dependentiam intrinsecam inter se, v. g. Ioannes generat Petrum, et est causa Petri; nihilominus, si consideremus rationem univocationis esse humanitatem communem et aequalem in utroque, inveniemus Ioannem non esse causam humanitatis ut sic, sed huius humanitatis, ut est haec et distincta ab humanitate generantis: unde sequitur quod humanitas quae est fundamentum similitudinis inter Patrem et Filium, non est de genere causae et causati, nisi materialiter et per accidens, inquantum est haec humanitas. Et per hoc patet ad confirmationem, et ad secundum. Dictum enim Dionys., formaliter intellectum, est universaliter verum.