Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

PRIMA conclusio: Aevum differt ab aeternitate et tempore; itaque est medium inter aeternitatem et tempus.

Secunda conclusio: Aevum non habet prius et posterius, sed est totum simul; potest tamen ei adiungi prius et posterius.

Tertia conclusio, in solutione ad primum: Esse naturale angeli mensuratur aevo.

Quarta conclusio, in eadem solutione: Operationes angeli, quae habent successionem, mensurantur tempore.

Ultima conclusio, in eadem solutione: Visio beatifica mensuratur aeternitate participata. Rationes praedictarum conclusionum, vide in articulo.

COMMENTARIUM.

DUBITATUR primo circa hos articulos, utrum sit necessarium ponere istam mensuram, quae dicitur aevum? Et videtur quod non. Primo. Mensura debet esse nota, nam est id per quod cognoscimus durationem rei; sed aevum non est aliquid nobis notum ut patet, et nos cognoscimus durationem angeli per tempus: ergo non est necessarium ponere istam mensuram. Secundo. Si Deus anihilaret angelum, non mensuraretur aevo: ergo neque modo mensuratur. Consequentia probatur: nam quod angelus anihiletur, impertinens est ad rationem mensurae. Antecedens probatur: res quae mutantur de esse ad non esse, non mensurantur aevo, sed tempore; sed angelus anihilatus mutatur de esse ad non esse: ergo non mensuratur aevo, sed tempore, ac subinde non erit necessarium ponere talem mensuram. Tertio. Ratio quare D. Thomas ponit hanc mensuram est, quia angeli habent totum esse simul; sed etiam corruptibilia habent totum esse simul, ut patet, et nihilominus mensurantur tempore: ergo non est necesse ponere aevum. Quarto. In duratione angeli est longum et breve; sed istae sunt proprietates temporis; ergo angelus mensuratur tempore, non aevo. Consequentia bona est, et minor vera. Probatur maior: nam si Deus crearet unum angelum prius quam alios, maior esset duratio illius, quam aliorum. Quinto. Aevum non est ipsum esse angelicum, neque aliquis respectus accidentarius: ergo non est ponendum. Consequentia est bona. Probatur antecedens: nam mensura debet distingui a re mensurata. Item, respectus ille est omnino ignotus: ergo non potest habere rationem mensurae.

Propter haec argumenta, Gabriel, in 2. dist. 2. q. 1., existimat quod non est necessarium ponere talem mensuram, distinctam a tempore.

Pro explicatione huius quaestionis nota, quod aevum multipliciter accipitur: sed quod attinet ad propositum, aevum nihil aliud est, quam mensura quaedam, qua cognoscimus durationem rei in esse invariabili secundum substantiam, variabili tamen secundum operationem. Nam tempus mensurat durationem rei omnino variabilis, nam mensurat res corruptibiles, quae sunt in perpetuo fluxu, et corruptione; aeternitas vero mensurat durationem rei omnino invariabilis, et secundum substantiam et secundum operationem. Aevum vero medio modo se habet, nam mensurat esse invariabile, admittens tamen variationem secundum operationem.

Unde sit prima conclusio: Necessarium est ponere istam mensuram. Haec conclusio est D. Augustini libro 33. Quaestionum, q. 72.; et probatur ratione. Esse angeli est inferioris ordinis ad esse divinum, et est ordinis superioris ad esse omnium corruptibilium: ergo necessario ponenda est mensura quaedam, quae mensuret esse angelicum. Patet consequentia: nam inter mensuram et mensuratum debet esse proportio, ut inquit Aristotel., 10. Met., tex. 4. Probatur secundo. Angelus non cognoscit suam durationem per tempus; nam ad hoc quod cognoscat suam durationem, non oportet, quod recurrat ad tempus; ergo debet uti alia regula; non est alia, nisi aevum: ergo. Confirmatur: etiam si non esset tempus, angelus posset cognoscere suam durationem: ergo habet aliquam aliam mensuram distinctam a tempore, per quam possit cognoscere suam durationem; illa vero non potest esse aeternitas cum sit altioris ordinis: ergo necessarium est constituere aevum.

Secunda conclusio, quae colligitur ex praecedente: Aevum est mensura distincta ab aeternitate et tempore. Haec colligitur sic: nam per aeternitatem mensuramus esse omnino invariabile, per tempus mensuratur esse variabile omnino; ergo necesse est ponere distinctam mensuram,

quae mensuret esse invariabile secundum substantiam, variabile tamen secundum operationem. Et ita D. Thomas, art. 5. ad 2. inquit, quod aevum est totum simul, sicut esse angelicum; admittit tamen variationem et successionem, secundum operationem.

AD primum respondetur, quod non, est necessarium, quod haec mensura sit nota nobis; sed sat est quod sit nota angelis, qui utuntur ea. Advertendum est etiam, quod ex hoc quod nos cognoscamus alias mensuras, per ordinem ad tempus nostrum, et similiter durationes rerum superiorum, non inde colligitur quod tempus nostrum mensuret res superiores, nam intellectus noster cognoscit res superiores imperfecte et per ordinem ad res inferiores. Ad secundum respondetur, quod angelus mensuratur aevo, quoniam ex natura sua est invariabilis et incorruptibilis secundum substantiam; quod vero annihilatur est supra naturam et per miraculum. Et ita, ex natura rei, angelus non mutatur de esse ad non esse; unde non mensuratur tempore, sed mensuratur aevo, quod habet proportionem cum hoc esse. Ad tertium respondetur, quod esse angelicum est totum simul, nullam habens successionem, quoniam est invariabile et immutabile secundum substantiam; esse vero rerum corruptibilium non est totum simul, sed habet successionem, quoniam est in perpetuo fluxu et corruptione, et semper tendit ad non esse. Ad quartum respondetur, quod si aliquis angelus esset creatus prius quam alius, talis angelus non haberet durationem longiorem secundum se, quoniam duratio angeli est tota simul, nullam habens successionem; et ita sicut aeternitas non est longior modo, quam tempore Adae, quoniam est tota simul; ita aevum. Verum est, quod in ordine ad tempus nostrum, ille angelus diceretur durare per longiorem durationem, non secundum se, sed quoniam aevum coexistit tempori nostro. Item, quoniam aevum continet quodam modo eminentiter tempus, et ita continet successionem virtualiter et secundum quamdam excellentiam. Secundo respondetur, quod creatio et annihilatio angeli sunt quaedam mutationes, quae mensurantur nunc temporis discreti, non autem aevo; et quoniam conservatio angeli dependet a creatione illius, inde est, quod, ratione creationis et annihilationis, potest dici duratio angeli longior vel brevior, quoniam istae mutationes non mensurantur aevo formaliter tamen loquendo, unus angelus non habet durationem longiorem, quam alius. Ad quintum respondetur, quod aevum non distinguitur realiter a duratione ipsius angeli; distinguitur tamen ratione ratiocinata. Itaque, sicut aeternitas est idem realiter et formaliter cum duratione esse Divini, ita aevum est idem realiter et formaliter cum duratione esse angelici. Est tamen notandum, quod in Deo aeternitas est idem realiter et formaliter cum Essentia divina, quoniam in Deo non distinguuntur esse et essentia; et ita duratio in esse est idem cum Essentia divina. At vero in angelis, quamvis aevum identificetur et sit idem formaliter cum duratione in esse angelico, non tamen est idem, saltem formaliter, cum essentia angeli: quoniam in angelis, esse et essentia, ad minus distinguuntur formaliter, et ex natura rei. Secundo respondetur esse probabile, quod aevum distinguatur formaliter, ex natura rei, a duratione angeli esse, sicut tempus formaliter distinguitur a motu primi mobilis. Nam aevum dicit uniformitatem esse angelici, invariabilis et immutabilis; res vero mensurata est duratio angeli, in esse substantiali.

DUBIUM secundum: Utrum aevum habeat successionem, an vero sit totum simul? Et videtur quod habeat successionem. Arguitur primo. Nam ita videtur dicere Hieron. in epist. ad Marcellam, ubi ait, quod sola aeternitas est tota simul, nullam habens successionem, ergo. Secundo. Angelus conservatur in esse in hoc instanti, et conservatur in alio instanti distincto: ergo habet successionem, et non habet totum suum esse simul. Tertio. Si aevum est totum simul nullam habens successionem, sequitur, quod contineat eminenter tempus, sicut aeternitas: consequens est falsum, ergo. Sequela probatur: quia est aliquid indivisibile, totum simul coexistens omni tempori nostro. Minor probatur: nam, alias, angelus cognosceret futura contingentia, nam tempus futurum coexistit aevo; ergo est modo in aevo, ac subinde poterit cognosci ab angelo. Confirmatur et explicatur. Propterea Deus cognoscit futura contingentia, quoniam in ordine ad aeternitatem sunt, nam aeternitas est mensura indivisibilis, et habens totum esse simul, ita perfectum ut ambiat et complectatur aevum, et omne tempus; sed aevum non est mensura successiva, quin potius tota simul coexistit omni tempori: ergo. Quarto. Si mensura angelica est aliquid indivisibile, nullam habens successionem, sequitur, quod Deus non possit annihilare angelum; consequens est falsum: ergo. Sequela probatur: habet esse totum simul in aliquo indivisibili; ergo non potest desinere esse in illo indivisibili. Patet consequentia: nam si res est in aliquo indivisibili, non potest desinere esse in illo indivisibili. Unde ortum habuit illud proverbium: Res, quando est, necesse est esse. Et in eodem instanti in quo Deus producit aliquam rem, non potest illam annihilare. Confirmatur et explicatur: Angelus annihilatus vel habuit durationem quam expostulat sua natura, vel non; si primum, ergo erat variabilis et corruptibilis ex natura sua, et non fuit annihilatus; si secundum, ergo aliquid restat suae durationis, ac subinde, eius duratio habet successionem. Confirmatur secundo. Supposito quod Deus producat aliquod indivisibile, non potest non durare, per durationem sibi debitam et possibilem; sed duratio angeli est indivisibilis et tota simul: ergo supposito quod Deus producat angelum, non potest illum annihilare.

Propter haec argumenta, Gabriel, in 2. d. 2. q. 1., tenet quod aevum est aliquid successivum; et idem tenet D. Bonaventura, et explicat hanc successionem per ordinem ad divinam conservationem. Nam quaedam conservantur a Deo successive, sine innovatione et mutatione; alia vero conservantur cum innovatione et mutatione, et apponit exemplum: lux, quae est in aere, conservatur successive, et tamen sine aliqua innovatione et mutatione; at vero rivulus conservatur a fonte cum innovatione et mutatione. Ita dicit quod res incorruptibiles successive conservantur a Deo, et tamen sine immutatione et innovatione; corruptibilia vero conservantur successive a Deo, et tamen cum innovatione et successione. Hanc sententiam refert D. Thomas in articulo, et eam improbat.

Secunda sententia est communis inter Theologos, quod aevum est totum simul, nullam habens successionem. Hanc tenet D. Thomas, hic; Durandus in 2. d. 2. q. 3. Scotus, q. 1. Probatur haec sententia, et improbatur simul fundamentum contrariae. Conservatio angeli vel accipitur pro conservatione activa, vel passiva. Si primum, ergo est tota simul nullam habens successionem: nam est actio divina. Si secundum, est ipsum esse angelicum invariabile et immutabile: ergo nullam habet successionem. Confirmatur. Conservatio non potest habere mutationem et innovationem, nisi res conservata habeat innovationem et mutationem; sed res conservata, scilicet, angelus, nullam habet innovationem et mutationem: ergo. Secundo. Ideo tempus habet successionem, et non est totum simul, quoniam motus, qui mensuratur tempore, habet prius et posterius, et non est totum simul; sed esse angelicum, quod mensuratur aevo, non habet successionem, sed est totum simul: ergo aevum non habet successionem, sed est totum simul. Patet consequentia: nam mensura debet proportionari rei mensuratae. AD primum argumentum respondetur, quod Hieronymus et Sancti dicunt, quod hoc est proprium aeternitatis, quod nullam habeat successionem, quoniam aeternitas: neque habet successionem in se, neque compatitur successionem. Tempus vero in se habet successionem. Aevum medium quoddam est participans utroque extremo; et ita, quamvis in se non habeat successionem, potest tamen ei adiungi, quoniam habet variationem et successionem, secundum operationem. Ad secundum respondetur, quod, sicut esse angelicum est omnino invariabile et totum simul, ita conservatio; et non sunt distinctae conservationes, sed una et eadem simplicissima. Dicimus tamen, quod conservatur in hoc instanti et in alio instanti, per ordinem ad tempus nostrum: nam quoniam aevum sit totum simul, coexistit tamen omnibus instantibus temporis, et habet successionem, virtualiter et aequivalenter; sicut esse divinum est in hoc instanti et in alio, sine successione tamen. Ad tertium respondetur, quod aevum non continet eminenter tempus, sicut aeternitas continet eminenter omnem mensuram. Ratio est, quia esse angelicum non continet eminenter esse horum inferiorum, quod mensuratur tempore, quoniam esse angelicum est limitatum ad certam speciem; et ita mensura esse angeli non continet eminenter mensuram horum inferiorum: aeternitas vero continet eminenter omnem mensuram, quoniam esse divinum infinitum, quod mensuratur aeternitate, continet eminenter omne aliud esse, quod mensuratur aliis mensuris, ut semper sit proportio inter mensuram et mensuratum. Secundo. Aevum non continet eminenter tempus, quoniam tempus mensurat primo et per se operationem; et, si mensurat substantiam, mensurat ratione operationis; aevum vero mensurat primo esse angeli, deinde operationem naturalem; aeternitas vero continet eminenter omnem hanc mensuram, quoniam aeternitas non solum mensurat esse divinum, verum etiam operationem divinam, quae est invariabilis et immutabilis sicut esse divinum. Hinc sequitur manifesta solutio: nam Deus cognoscit futura contingentia non propter rationes adductas in argumento, sed quia futura contingentia coexistunt mensurae cognitionis divinae: nam aeternitas mensurat divinam cognitionem. Item, quoniam aeternitas, quae est mensura esse divini et divinae operationis continent eminenter omnem mensuram: aevum vero non est mensura operationis angelicae, qua cognoscit alia a se ipso. Unde quamvis futura contingentia coexisterent aevo, non tamen coexistunt mensurae cognitionis angelicae; et ideo non cognoscit illa. Quod si arguas de instanti angelico, quo angeli cognitio mensuratur,

quod, cum aequivaleat uni horae vel diei, videtur quod ei coexistat futura contingentia in illa hora vel die; respondetur similiter quod instans, mensurans cognitionem angeli, nullum tempus continet eminenter: unde futura contingentia non coexistunt illi instanti, nisi quando existunt in propria mensura et tempore. Per haec, patet ad confirmationem. Ad quartum respondetur, quod indivisibile, quod est totum simul, est in duplici differentia: alterum est quod nullam habet successionem, nec formaliter, nec virtualiter, sicut nunc temporis; et si Deus producat aliquid in illo indivisibili, implicat quod desinat esse in illo indivisibili, alias simul esset et non esset. Alterum est indivisibile altioris et perfectionis ordinis, quod quidem formaliter non habet successionem, habet tamen virtualiter et aequivalenter; et ita habet praeteritum et futurum virtualiter, et in hoc indivisibili potest aliquid esse et annihilari; et huiusmodi indivisibile est aevum. Ad primam confirmationem respondetur, quod angelus annihilatus habuit aevi durationem totam simul, desinit tamen esse, quoniam illa duratio, quamvis formaliter non habeat successionem, habet tamen virtualiter et aequivalenter. Ad secundam confirmationem respondetur, concludere de indivisibili primi generis; falsum autem de indivisibili secundi generis, cum habeat successionem virtualiter.

DUBIUM tertium: an operationes angeli aevo mensurentur. Arguitur pro parte affirmativa: primo, quia operatio angeli est eiusdem ordinis cum substantia angeli: ergo. Secundo. Operatio angeli non mensuratur aeternitate, quia est ordinis inferioris, neque tempore, quoniam est ordinis superioris; ergo mensuratur aevo. Tertio. D. Augustin. lib. De fide ad Petrum, c. 18., dicit, quod visio beata aevo mensuratur, quoniam est indivisibilis et tota simul; sed operatio angeli est indivisibilis, et tota simul: ergo.

Propter haec argumenta, Scotus in 2. d. 2. q. 4. tenet operationes istas aevo mensurari. Pro explicatione, nota, quod hic loquimur de operatione naturali, quae est eiusdem ordinis cum substantia angelica; nam operationes supernaturales sunt divinioris ordinis. Secundo nota, quod operatio angeli est duplex: alia immanens, quae immanet in ipso angelo, ut intellectio et volitio, alia est transiens, ut motus caeli; et quamvis haec operatio in rigore fortassis non sit transiens, est tamen transiens quantum ad effectum et virtualiter. Ultimo nota, quod operatio immanens est duplex: alia sibi connaturalis, ut cognitio sui et Dei ut est auctor naturae, et amor sui et Dei; alia est operatio libera et quae potest corrumpi, ut cognitio et dilectio alicuius rei particularis.

Prima conclusio: operatio transiens angeli mensuratur tempore nostro. Haec est D. Thomae Opusc. 36., cap. penultimo: et probatur ratione. Operatio transiens est eiusdem ordinis cum operationibus nostris, et est corruptibilis; ergo mensuratur tempore nostro. Confirmatur: talis actio est verus motus ordinis inferioris; ergo mensuratur mensura motuum horum inferiorum.

Secunda conclusio: operationes angeli, illi connaturales, mensurantur aevo. Haec est D. Thomae, Quodlib. 5., artic. 7.; et probatur ratione. Istae operationes sunt eiusdem ordinis et rationis cum substantia angeli; et sunt invariabiles et immutabiles sicut ipse angelus: ergo mensurantur aevo, sicut angelus. Confirmatur: operatio Dei mensuratur aeternitate, quoniam est invariabilis sicut Deus; sed operatio angeli habet eamdem immutabilitatem atque angelus, ut dicunt Theologi, infra, q. 57.: ergo.

Tertia conclusio: operationes liberae corruptibiles mensurantur tempore discreto angelico. Probatur: istae operationes non mensurantur tempore nostro, quoniam sunt altioris ordinis; et non mensurantur aeternitate, neque aevo, quoniam sunt corruptibiles: ergo mensurantur tempore discreto angelorum. Hoc vero tempus respicit numerum cogitationum et operationum angelicarum, de quo infra plura dicemus, q. 53.

Ad argumenta: ad primum dicitur, quod est eiusdem rationis cum angelo quantum ad aliquid, quoniam se habent ut subiectum et operatio; non tamen sunt eiusdem rationis quantum ad immutabilitatem. Ad secundum, patet ex conclusionibus positis. Ad tertium, respondetur primo, quod illa sententia non reperitur in D. August. Secundo respondetur, quod si reperiatur, nomine aevi intelligitur aeternitas participata.

DUBIUM quartum: Utrum visio beata mensuretur aeternitate participata. Scotus in 4. d. 49. q. 6. tenet quod visio beata mensuratur aevo. Et probatur haec sententia. Primo. Visio beata non est perfectior quam essentia angeli, nam est eius accidens; sed essentia angeli mensuratur aevo, et non aeternitate participata: ergo etiam visio beata. Secundo. Visio beata non est immutabilior quam essentia angeli, quae mensuratur aevo: ergo. Probatur antecedens: essentia angeli est omnino immutabilis, nam angelus est incorruptibilis secundum substantiam; ergo visio beata

non est immutabilior. Tertio. Ea quae mensurantur aeternitate sunt omnino immutabilia et invariabilia; sed visio beata non est omnino invariabilis et immutabilis, nam est creatura quae potest redigi in nihilum: ergo. Quarto. Visio D. Pauli, qua vidit divinam Essentiam, est eiusdem speciei et ordinis cum visione beatorum, nam terminatur ad idem obiectum; et fit mediante eadem specie, scilicet, Essentia divina; sed visio Pauli non mensuratur aeternitate: ergo nec visio aliorum Beatorum. Probatur minor. Visio Pauli erat variabilis et mutabilis, et desinit esse; ergo non mensuratur aeternitate. Quinto. Caritas patriae non mensuratur aeternitate: ergo nec visio beata. Consequentia patet; nam caritas et visio beata sunt eiusdem ordinis et rationis. Antecedens probatur: caritas viae et patriae est eadem numero, sed caritas viae non mensuratur aeternitate, nam corrumpitur et desinit esse, ergo caritas patriae non mensuratur aeternitate, alias eadem res numero mensuraretur diversis mensuris. Confirmatur: nam omnia bona supernaturalia sunt eiusdem ordinis et rationis cum visione beata; sed huiusmodi bona non mensurantur aeternitate, ut patet manifeste de Gratia, Fide, Spe et Caritate, quae habentur in hac vita: ergo. Ultimo. Visio beata habet aliquid naturale, ergo non potest mensurari aeternitate. Consequentia probatur: nam aeternitas solum mensurat ea quae excedunt totam naturam. Antecedens probatur: visio beata est actus vitalis procedens a potentia vitali naturali; ergo aliquid habet naturale. Patet consequentia, alias potentia vitalis naturalis nihil faceret. Antecedens vero patet. In oppositum est sententia D. Thomae, ad primum.

Prima conclusio: visio beata mensuratur aeternitate participata. Haec conclusio probatur primo. Visio beata est immutabilior, quam substantia angeli: ergo mensuratur perfectiori mensura, ac subinde non mensuratur aevo, sed aeternitate participata. Consequentia patet: antecedens probatur primo. Quoniam visio beata procedit ab intellectu informato divina Essentia tamquam specie intelligibili: ergo ex principio suo habet omnimodam immutabilitatem. Secundo probatur antecedens: essentia angeli variatur secundum accidens, nam recepit accidentia variabilia, quamvis non varietur secundum substantiam; sed visio beata nullo modo variatur: ergo. Secundo probatur conclusio. Visio beata est divini ordinis, et est quaedam participatio divinae visionis, secundum illud 1. Ioan. 3.: Cum apparuerit, similes ei erimus, quia videbimus eum sicuti est; sed Deus est immutabilis secundum substantiam et operationem: ergo visio beata est omnino immutabilis. Tertio. Visio beata non mensuratur tempore, quoniam nullam habet successionem nec variationem; neque aevo; nam aevum mensurat ea quae pertinent ad ordinem naturae, visio vero beata pertinet ad ordinem supernaturalem: ergo mensuratur aeternitate participata.

Difficultas tamen est, an aeternitas participata sit mensura distincta ab aeternitate per essentiam. Pro cuius intelligibilitate sit secunda conclusio: probabilius est, quod aeternitas participata non sit distincta mensura ab ea qua mensuratur Esse divinum, quamvis probabile sit oppositum. Haec conclusio habet duas partes; et ad primae expositionem, nota quod sicut tempus primo et per se adaequate mensurat motum regularissimum primi mobilis, secundario vero, et veluti inadaequate, mensurat omnes alios motus inferiores: ita aeternitas, primo et per se et adaequate, mensurat durationem divini Esse et eius operationem, quae regularissima est; secundario vero et inadaequate mensurat participationem divini Esse et divinae operationis. Ex quo sequitur, quod secundum istum modum dicendi, cum dicimus aeternitatem participatam, ille terminus, participata, non se tenet ex parte mensurae, ita ut sit aliqua mensura participata; sed tenet se ex parte rei mensuratae. Itaque volumus dicere quod visio beata secundario et participative mensuratur aeternitate Dei. Haec pars sic explicata probatur; nam D. Thomas et omnes Theologi non ponunt nisi tres mensuras, scilicet, tempus, aevum, aeternitatem; ergo non est ponenda aliqua alia mensura. Confirmatur: nam non sunt ponendae mensurae sine necessitate; sed eadem omnino mensura potest mensurare operationem divinam et visionem beatificam, ut diximus de tempore: ergo. Secundo. Visio beatifica est eiusdem ordinis et rationis cum operatione divina; ergo mensuratur eadem mensura. Consequentia bona est; antecedens probatur, nam est divini ordinis et invariabilis, sicut operatio divina. Hanc partem tenet D. Thomas in 4., d. 49., q. 1. art. 2., quaestiuncula 3. ad 3. Et Ferrar. 3. Cont. Gent., c. 61.|summa-contra-gentiles-liber-tertius:liber.3/capitulum.61 Secunda pars explicatur: nam sicut visio beata est participatio quaedam divinae visionis, ita ut in me sit alia visio distincta a visione, qua Deus videt seipsum: ita dicendum est, secundum probabilem sententiam, quod alia est mensura qua mensuratur divina operatio, alia vero qua mensuratur visio beatifica, quamvis sit illius participatio. Haec sententia probatur: visio beatifica, quamvis sit divini ordinis invariabilis et immutabilis, differenter tamen Deus et Beati ex modo habendi illam. Nam Deus habet illam per essentiam, creatura vero per participationem: ergo alia est mensura qua

mensuratur visio beatifica, distincta ab illa qua mensuratur Deus et visio increata.

AD primum argumentum respondetur, quod substantia angeli et eius visio non habent comparationem inter se, nam sunt diversissimae rationis; ea vero quae sunt diversae rationis comparari non possunt. Respondetur secundo, quod si habent aliquam comparationem in ratione immutabilitatis et invariabilitatis, perfectior est visio beatifica quam angelus, non quidem secundum se, nam substantia, secundum se, perfectior est quolibet accidente; sed est perfectior in ratione immutabilitatis: quoniam visio beata est actus proportionatus naturae divinae, immutabilitas vero actus desumitur per ordinem et naturam cui ille actus est proportionatus; natura vero divina in ratione immutabilitatis excedit omnem creaturam in infinitum, sicut in ratione entis, et ita visio beata, cum sit actus proportionatus naturae divinae, excedit in immutabilitate, substantiam angeli. Per hoc patet ad secundum argumentum. Ad tertium respondetur, quod ea quae mensurantur aeternitate, primo et per se, debent esse omnino immutabilia: quae vero mensurantur secundario et participative, non oportet quod sint omnino invariabilia, sed quod participent immutabilitatem divinam; et huiusmodi est visio beata. Ad quartum respondetur primo, quod visio Pauli, et visio aliorum Beatorum fortassis differunt specie, quantum ad modum; nam visio Pauli fuit per modum transitus et dispositionis; visio vero Beatorum est per modum permanentis et habitus. Et ita differunt ex hac parte, quantum ad immutabilitatem, et habent diversas mensuras, nam visio Pauli mensuratur tempore. Est exemplum. Lux solis, et lux horum inferiorum differunt specie, quantum ad modum: quoniam lux est in sole veluti propria passio; in inferioribus vero, est accidens et non propria passio, et ita lux solis est, ex natura sua, incorruptibilis; et mensuratur aevo, velut ipse sol. Lux vero horum inferiorum est corruptibilis et mensuratur tempore. Secundo respondetur, quod visio Pauli, et aliorum Beatorum sunt eiusdem speciei, inde tamen non sequitur, quod mensurentur eadem mensura, nam corpora caelestia et inferiora sunt eiusdem speciei, et non differunt nisi accidentaliter, tamen caelestia aevo mensurantur, inferiora vero tempore; et ita visio Pauli, quamvis non differat nisi accidentaliter a visione aliorum Beatorum, mensuratur tempore. Ad quintum respondetur, quod quamvis sint eiusdem speciei caritas viae et patriae, caritas viae mensuratur tempore, caritas vero patriae aeternitate. Nam actus et formae supernaturales, in hac vita, sunt imperfectae in suo genere, quia non habent statum sibi proportionatum; et ideo participant naturam subiecti in quo sunt, et sunt transmutabiles et corruptibiles ex parte subiecti, non ex parte ipsius formae quae incorruptibilis est, ex sua natura. In patria vero, quoniam istae formae habent statum perfectissimum et proportionatum suae naturae, ipsae perficiunt subiectum et ipsum elevant ad immutabilitatem, et ita non sunt corruptibiles ex parte subiecti. Et hoc est quod dixit D. Thomas, 2. 2., q. 24., art. 11. quod caritas in hac vita est corruptibilis ex parte subiecti, et habetur amissibiliter, quoniam in hac vita, cum non habeat statum perfectum, non replet totam capacitatem subiecti: in patria vero habet statum perfectum, et ideo replet totam capacitatem subiecti et habetur inamissibiliter; et ita in via mensuratur tempore, in patria vero aeternitate. Per hoc patet ad confirmationem. Ad ultimum respondetur, quod, sine dubio, visio beatifica, quantum ad substantiam, procedit a principio intrinseco naturali, et habet aliquid admixtum naturale. Hac enim ratione dicunt Theologi quod actus supernaturales effective non augent habitus, quoniam habitus est pure supernaturalis; actus vero supernaturalis habet aliquid naturale admixtum, scilicet substantiam actus; causa vero effectiva debet habere proportionem cum effectu. Nihilominus tamen visio beata mensuratur aeternitate, quoniam illud naturale admixtum elevatur ut participet immutabilitatem divinam. Sicut diximus de angelo qui videt Deum, qui elevatur ut participet divinam immutabilitatem.