Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

CONCLUSIO articuli est affirmans.

COMMENTARIUM.

CIRCA solutionem ad primum advertendum est, quod quamvis Christum Dominum dilexerit Deus plus quam totum universum, et vitam etiam Christi magis amaret, quam totum universum propter unionem humanitatis ad Verbum, nihilominus dedit illi mortem pro salute humani generis. Quia ex hoc ipso, maiorem gloriam et honorem acquisivit Christo, quam si non quidem apud Deum, apud quem semper fuit aequaliter beatus, et aequali honore habitus, sed apud creaturas intellectuales, quatenus meruit, ut cognosceretur eius nomen, quod est super omne nomen, ut in nomine Iesu omne genu flectatur. Ex quo sequitur, quod praedestinatio Christi non solum respicit medium, per quod elevandus erat homo ad hoc, quod esset filius Dei, et ad fruitionem Dei excellentissimam; sed etiam praedestinatio ipsius fuit praeparatio mediorum omnium, per quae futurus erat victor gloriosus et Redemptor humani generis per sacrificium Corporis sui, Deo acceptissimum. Ex quo rursus sequitur, quod si Adam non peccasset, non esset talis praedestinatio Christi, quin potius permissio illius peccati fuit effectus praedestinationis Christi. Et ita intelligitur illud D. Gregorii, in benedictione Caerei paschalis: O vere necessarium Adae peccatum, quod Christi morte deletum est; hoc est, necessaria fuit et bona permissio peccati, ut Christus Dominus esset Redemptor. Ad quod officium praedestinatus erat per certa media ab aeterno destinata, quorum unum fuit permissio peccati Adae. Notanda est solutio ad 3; ubi D. Thomas modestissime solvit dubitationem, an Petrus fuerit sanctior Ioanne Evangelista, et tandem concludit praesumptuosum videri hoc velle diiudicare. Quia ut dicitur Prov. 16. spirituum ponderator est Dominus.

Notandum est, circa solutionem ad 4, egregiam esse doctrinam D. Thomae an Deus plus diligat innocentes, quam poenitentes. Et respondet, quod sive sint innocentes, sive poenitentes, illi sunt meliores et magis dilecti, qui plus habent de gratia et caritate. Sed, ceteris paribus, innocentia dignior est et magis dilecta, quam poenitentia. De qua re vide latius D. Thomam, in 3., dist. 23. quaest. 1. art. 5.

CIRCA solutionem ad quintum dubitatur, an Deus plus diligat praescitum iustum, quam peccatorem praedestinatum. Arguitur primo, et probatur, quod Deus plus diligat peccatorem praedestinatum, quam iustum praescitum. Deus magis diligit omnem praedestinatum, quam non praedestinatum seu praescitum; sed iste peccator est praedestinatus: ergo Deus magis diligit istum peccatorem praedestinatum, quam iustum praescitum. Secundo. Deus vult maius bonum huic peccatori praedestinato, quam iusto praescito: ergo magis illum diligit. Consequentia patet ex articulo 3; antecedens probatur, quia vult illi beatitudinem, quae est maximum bonum.

Sed, pro altera parte, arguitur primo ex illo Prov., 8. Ego diligentes me diligo. Sed hic peccator non amat Deum: ergo non diligitur a Deo. Secundo Peccatori de facto non communicatur aliquod bonum gratiae, sed solum donum naturae; ponamus enim quod sit peccator infidelis, at vero in homine iusto de facto est et bonum naturae et bonum gratiae: ergo maius bonum communicatur illi a Deo, ac per consequens magis diligitur a Deo. Tertio. Iustus simpliciter loquendo magis diligit Deum, quam peccator, quantumlibet praedestinatus sit: ergo Deum magis diligit hominem iustum, quam omnem peccatorem. Et confirmatur: quia iustus per gratiam, quam habet, est filius Dei adoptivus, et consors divinae naturae; peccator autem est filius diaboli per imitationem, simpliciter loquendo: ergo Deus magis diligit iustum, non obstante quod sit praescitus, quam peccatorem, non obstante quod sit praedestinatus.

Pro solutione huius difficultatis, notandum est ex D. Augustino, tract. 110. Super Ioan. circa illud: Et dilexisti eos, sicut et me dilexisti; ubi ait, quod incomprehensibilis est dilectio, qua diligit Deus, neque mutabilis. Non enim ex quo ei reconciliati sumus per Sanguinem Filii eius nos coepit diligere, sed ante mundi constitutionem dilexit, ut cum eius Unigenito etiam nos filii eius essemus. Notandum est secundo quod, quamvis ista dilectio Dei sit aeterna et immutabilis, tamen bonum, quod per illam communicatur creaturae, in tempore communicatur, et mutabile est, secundum esse et non esse magis et minus. Ex quo sequitur, quod cum maior, aut minor dilectio Dei respiciat maius aut minus bonum, quod creaturae communicatur, necesse est, quod respiciat etiam tempus, quando illud bonum communicandum est: siquidem non est ab aeterno, neque semper immutabiliter communicatur, et hoc est quod docet D. Thomas expresse in hoc articulo, in solutione ad 5.

His positis, est prima conclusio: absolute et simpliciter loquendo haec vera est, Deus magis diligit quemlibet praedestinatum, quam quemlibet non praedestinatum. Ratio est: quia in hac propositione significatur, quod Deus sua dilectione respicit bonum, quod in tempore communicatur praedestinato, scilicet perseverantiam in gratia usque in finem; et hoc bonum respectu boni, quod aliis non praedestinatis communicatur, semper est maius. Unde, absolute loquendo, magis diligit praedestinatum, quam non praedestinatum.

Secunda conclusio: absolute etiam et simpliciter haec est vera, Deus magis diligit quemlibet iustum, quam quemlibet peccatorem. Et probatur: nam absolute loquendo significatur in illa propositione, quod Deus sua dilectione respicit iustum pro illo tempore quo iustus est, et peccatorem pro illo tempore quo peccator est; et pro tunc potius odio habet peccatorem, quam diligat. Unde abusiva locutio est dicere, Deus magis diligit iustum quam peccatorem, sicut dicimus, Deus est melior diabolo. Et hanc conclusionem probant argumenta facta pro altera parte: et oppositum huius conclusionis videtur sapere errorem condemnatum in Concilio Constantiensi, Sessio. 15., quod praedestinatus numquam est membrum diaboli. Cum igitur vere sit inimicus et invisus Deo, dum est in peccato mortali, sequitur, quod pro tunc non magis diligatur quam iustus, qui alias est praescitus.

Tertia conclusio. Haec propositio, Deus magis diligit peccatorem praedestinatum, quam iustum praescitum, non est absque distinctione concedenda. Nam si in illa significetur, quod amor Dei referatur ad tempus, quo aliquis est iustus, etiam si alias sit praescitus; et ad tempus quo alius est peccator, etiam si alias sit praedestinatus, falsa est et erronea illa propositio, quia, pro tunc, est membrum Christi vivum ille qui iustus est, et alter est membrum diaboli. At vero, si amor divinus referatur ad ultimum terminum vitae ipsius praedestinati, etiam si modo sit peccator, vera propositio est. Quia divina voluntas maius bonum facit pro illo tempore, peccatori praedestinato, quam iusto praescito. At vero quia secundum formam illius propositionis videtur, quod illud verbum, magis diligat, feratur supra peccatorem, quasi quod pro tunc diligatur magis, ideo videtur absolute neganda illa propositio. Neque reputo tutum esse talem propositionem coram populo proferre, quia statim scandalizantur, putantes quod praedestinatus, quidquid fecerit, numquam cadit a gratia. Praesertim si inepta exempla afferantur, sicut quidam solent tale exemplum adhibere: quod sicut mater plus diligit proprium filium, vestimentis sordidis indutum, quam filium ancillae, eleganter et pulchre indutum atque vestitum: ita Deus semper plus diligit praedestinatos quantumlibet peccatis sordidos et immundos, quam praescitos, quantumlibet iustos. Quod quidem exemplum multum sapit haeresim condemnatam in Concilio Constantiensi, ubi supra. Ad argumenta pro priore parte respondetur, quod non probant nisi primam conclusionem.