Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

DUBIUM quintum est circa secundum locum arguendi eorum quos in praesenti examinandos suscepimus, quamvis habeat argumentum desumptum ex auctoritate Sanctorum. Et quidem, quod non sit infallibile, probatur primo ex August. qui pluribus in locis docet exceptis auctoribus Sacrorum Librorum alios omnes ita esse legendos, ut quantumvis polleant doctrina et sanctitate, non propterea existimetur verum esse, quod ipsi scripserunt, sed quantum ratio ab eis adducta id persuase- </content> rit. Affert hic D. Tho. hanc auctoritatem in solutione ad secundum. Repetit vero hanc sententiam August. lib. 2. de Baptismo contra Donatist. c. 3. tomo. 7., et in prooemio lib. 3. de Trinit. tomo. 3., et in Epist. ad Marcellinum VII., et Epistol. 48. et 111. Confirmatur ex auctoritate Hieronymi in Epistola ad Theophilum, adversus Ioannem Ierosolymitanum. Tomo. 2. Ubi inquit: «Aliter habeo Apostolos, aliter ceteros tractatores; illos semper vera dicere existimo, istos interdum aberrare»; ergo non est infallibile argumentum desumptum ex auctoritate Sanctorum.

Arguitur secundo. Communis Sanctorum consensus alicui sententiae patrocinatur, et tamen illa sententia non est de fide, immo et opposita est probabilis et pia, ergo non est certum argumentum quod desumitur ex communi auctoritate Sanctorum. Antecedens probatur et declaratur. Nam plurimi sanctorum asseruerunt, omnes mundi partes non simul et eodem die, sed multis diebus fuisse productas et absolutas. Ita dicit Basilius homilia. 2. Exameron., Chrysost. hom. 3. super Genesim., Gregor. 32. Moral. c. 10., Ambro. lib. 1. Exameron. c. 7., et Damasc. lib. 2. suae Theologiae. et alii quam plurimi ut Beda, Rabanus, Strabo, quos refert Glossa ordinaria super ca. 1. Genes., at vero quamvis haec sit communi Sanctorum sententia: opposita tamen D. Aug. 4. lib. super Genes. ad litter. c. 8. 22. 34., et 11. De civit. Dei. c 7. quod eodem die omnia fuerunt producta, est probabilis, ergo etc. Similiter communis Sanctorum consensus est B. Virginem in originali peccato fuisse conceptam, quorum nomina videre licet in Caiet. Opus. de Conceptione Virginis. Specialiter apud Magistrum Vandellum, qui de hac re edidit longissimum tractatum, et in sapientisimo M. Cano. 7. lib. de Locis. c. 1. num. 3. et tamen opposita sententia non solum probabilis, sed et valde pia existimatur in Ecclesia. Tandem plerique Sanctorum senserunt Moysem non vidisse divinam essentiam, ut Hieronym super Isaiam. c. 6. tomo. 5., Gregor. Nazian. lib. de fide circa finem., Greg. 18. Moral. c. 37. et alii quam plurimi; et tamen opposita sententia Aug. lib. 12. De Gen. ad litter. c. 26. 27. 28. tomo. 3. et lib. De videndo Deum, et Epist. 112. non solum probabilis, sed ut probabilior electa est a D. Tho. 1. p. q. 12. art. 11. ad secundum. Multi etiam ex sanctis Patribus dixerunt Angelos esse corporeos. D. Basilius lib. de Spiritu Sancto. c. 16., et Ambros. lib. de arca et Noe. c. 4., et auctor libri de Ecclesiasticis dogmatibus, qui versatur inter opera Aug. c. 10. et 11. Tertullianus lib. de carne Christi, et lib. de velandis virginibus., et Cassian. collat. 7. ca. 13., et Rupertus Abbas lib. 1. in Genesim. c. 11., et Aug. dubius est de hac quaestione, ut patet in Inchirid. c. 59. et aliis pluribus in locis et lib. 3. de Trin. c. 1.; et tamen oppositum tenent Scholastici, ergo.

In huius rei explicationem nota primo, quod de Sanctorum auctoritate tripliciter loqui possumus. Primo de unius vel alterius sententia. Secundo de sententia seu assensu communi plurium, a quibus tamen aliquis Sanctorum dissentit. Tertio de unanimi omnium Sanctorum consensu.

Notandum est secundo quod auctoritas Sanctorum afferri potest ad confirmanda dogmata Philosophiae, vel ad confirmanda dogmata Theologiae; et inter haec adduci potest auctoritas sanctorum, aut ad confirmandas res fidei, aut eas res quae in Theologia tractantur, quae tamen sine fidei iactura ignorari possunt etiam ab omnibus doctis. Exemplum primi sit, Spiritum Sanctum procedere a Patre et Filio tamquam ab uno principio. Exemplum secundi: Utrum sacramenta causent gratiam et virtutes per vim quamdam et virtutem existentem in ipsis; et utrum Ioannes Evangelista fuerit mortuus, vel vivus perseveret cum Elia et Enoch.

HIS suppositis sit prima conclusio. Argumentum desumptum ab auctoritate Sanctorum circa dogmata quae naturali lumine cognoscuntur non plus habet certitudinis, quam ratio cui innititur. Probatur primo. Nam plurimi Sanctorum vel ignoraverunt Physicam, vel Metaphysicam vel certe inculte satis eam habuerunt: quapropter non mirum est, si saepe illis contingat in eiusmodi a veritate declinare. Item nam plurimi inter illos fuerunt platonici antequam ad fidem converterentur, ac proinde eius dogmata imbiberunt ut patet in Augustino et aliis; ergo cum haec fidei non repugnarent, non mirum est, si ea postea docuerint, quamvis plurima eorum ex peripatetica doctrina falsa deprehendantur. Praeterea, nam inter Sanctos Doctores multi etiam sapientissimi, non fuerunt multum soliciti in perscrutandis veritatibus philosophicis, quoniam potius a philosophorum libris abstinebant, ut totos se Sacris Scripturis traderent.

Probatur efficaciter eadem conclusio; nam veritates naturales innituntur primis principiis naturae, quae naturali lumine cognoscuntur, ergo tam firma erit haec veritas, quantum habuerit efficaciae ratio qua probatur.

Secunda conclusio. Argumentum desumptum ex unius vel duorum Sanctorum auctoritate, non est efficax, sed potest esse probabile. Probatur Sancti Doctores praeter eos qui canonicos libros scripserunt spiritu humano locuti sunt, et aliquando (in his etiam quae ad fidem pertinent) erraverunt, ut erravit Bernardus in sermone 4. De omnibus Sanctis, existi- </content> mans animas usque ad diem Iudicii ad divinam Visionem non admitti; et Cyprianus, dicens, ab haereticis baptizatos esse rebaptizandos, ut videre est lib. 2. Epistolarum, Epist. 1.; possemus alia quamplurima exempla huiusmodi adducere, quae brevitatis causa pertranseo; ergo argumentum deductum ex horum auctoritate non est firmum.

Ubi adnotandum est, quod licet sancti Patres errare potuerint, et de facto erraverint aliquando, eorum tamen libri cum reverentia legendi sunt, sed cum iudicio et discretione, ita ut prudens lector innixus veritatibus fidei et doctrinae Ecclesiae catholicae, quod huic consonum viderit amplectatur, si quid vero dissonum deprehenderit, repellat cum modestia.

Tertia conclusio. Argumentum deductum in rebus fidei ex auctoritate plurium Sanctorum (reliquis licet paucioribus in contrarium stantibus) et in rebus quae ad fidem non attinent, concors omnium consensus probabilitatem affert, non tamen firmitatem.

Prima pars huius conclusionis satis probatur ex praecedenti conclusione. Sed probatur adhuc: nam paucissimi ex sanctis Doctoribus asseruerunt Angelos esse incorporeos, ut inter arguendum dicebamus; et tamen haec sententia longe distat ab haeresi, ergo.

Quod si obiicias ex Vincentio Lyrenensi in libro adversus profanas haeresum novitates, et Thoma Waldensi in prooemio doctrinalis fidei antiquae, illud esse fidem Ecclesiae, quod maior pars Sanctorum ab Apostolis sensit, ergo paucis reclamantibus plurium Sanctorum sententia efficax argumentum efficit. Respondetur dictum illorum auctorum verum esse, quando paucorum contrariam opinionem Ecclesia damnavit, sicut damnavit opinionem illorum qui dixerunt, baptizatos ab haereticis esse rebaptizandos; et qui dixerunt, Melchisedech non hominem esse, sed Spiritum Sanctum.

Secunda pars conclusionis probatur ex illo argumento, quod adduximus ad probandum communem Sanctorum sententiam non parere firmitatem, afferentes sententiam eorum qui dixerunt Beatam Virginem non fuisse conceptam in peccato. Hinc sit argumentum. Omnes Sancti conveniunt, beatam Virginem contraxisse originale, et tamen quia hoc non pertinet ad fidem, auctoritas Sanctorum non est infallibile argumentum; ergo universaliter hoc verum est in rebus ad fidem non pertinentibus. Quamquam in praedicto exemplo, nisi Ecclesia suam auctoritatem interposuisset, utramque opinionem permittens poterat videri materia fidei, siquidem agebatur de intelligentia Scripturae. «Omnes peccaverunt».

Quarta conclusio. Communis omnium Sanctorum intelligentia in rebus fidei et Sacrarum Litterarum expositione firmum argumentum facit et irrefragabile in Theologia. Haec conclusio asseritur contra quosdam haereticos, tamquam de fide. Contrarium sensit Petrus Abaylardus, ut refert D. Bernat. in Epist. 190. ad Innocentium; et Witcleph, ut refert Waldensis lib. doctrinalis fidei antiquae, doctrina tertia. Eiusdem erroris fuerunt antiquiores haeretici, Arius, Nestorius, Euthiches, immo etiam Caietanus (vir alias catholicissimus et piissimus) in principio Commentariorum super Genesim tantum aberravit, ut dixerit, novam expositionem Sacrae Scripturae, quamvis dissonet omnium sacrorum Doctorum interpretationi, non esse repellendam, eo quod (inquit) non alligavit Deus expositionem Scripturae sensibus doctorum antiquorum. Probatur conclusio. Testimoniis Sacrae Scripturae, Eccle. 8.: «Non te praetereat (inquit) narratio seniorum, ipsi enim didicerunt a patribus suis: quoniam ab ipsis disces intellectum, et in tempore necessitatis dare responsum». Et ad Rom. 12. «Non plus sapere quam oportet sapere: sed sapere ad sobrietatem», et 1. ad Corin. 14. «Prophetae duo, aut tres dicant, et ceteri diiudicent, non enim est dissensionis Deus, sed pacis»; et ad Ephesi. 4. «Et ipse dedit quosdam quidem Apostolos» etc. usque ad circumventionem erroris. Ex quo loco plane colligitur, divinae Providentiae fuisse, ut non solum haberemus sacrorum Auctorum libros Canonicos, ut Prophetarum, et Apostolorum, sed etiam Sanctorum Doctorum commentaria ad illorum intelligentiam. Unde si omnes Sancti in Sacrarum Litterarum interpretatione errarent, sequeretur quod erraret Ecclesia Deo auctore, siquidem ipso Christo praecipiente inhaeret vestigiis Doctorum, qui dati sunt a Deo ad intelligentiam Scripturarum: Insuper Ezech. 34. tales Doctores promittuntur Ecclesiae, qui pascant eam doctrina veritatis. «Dabo (inquit) vobis pastores iuxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina». Notetur ultimo testimonium Ecclesi. c. 12. «Verba sapientium sicut stimuli, et quasi clavi in altum defixi, quae per magistrorum consilium data sunt a pastore uno: his amplius, fili mi, ne requiras». In quem locum inquit Hieronymus: Exceptis his verbis quae ab uno pastore data sunt, et consilio atque consensu probata sapientium, nihil tibi vendices, maiorum sequere vestigia, ab eorum auctoritate non discrepes.

Secundo probatur conclusio auctoritate sacrorum Conciliorum; primum in Synodo sexta generali, Sess. 11. et ibidem in Epist. Synodica Sophronii actione. 13., damnantur discipuli Origenis propter novas expositiones, quas contra sanctorum Patrum communem consensum introducere conantur; et in Synodo Trulana, Canone 19. gravissime admonentur praelati ne alia dogmata </content> doceant quam ea quae ex Ecclesiae luminaribus et Doctoribus acceperunt; et in Conc. Lateranensi III. Sess. 11. idem praecipitur. Et tandem in Conc. Triden. Sess. 4. definitur, ut nemo suae prudentiae innixus, contra unanimem consensum Patrum Scripturam Sacram interpretari audeat.

Tertio probatur auctoritate Sanctorum, qui gravissime reprehendunt eos qui in Sanctarum Scripturarum intelligentia a sanctis Patribus recedunt. Ita Dionys. c. 1. De caelesti hierarch. et antiquissimus Irenaeus lib. 4. c. 63. et Clemens I. in Epist. 5. ad discipulos Ierosolymitanos, idem graviter reprehendit, cuius verba habentur in c. Relatum. 37. d.; idem docet Epiphanius Haeresi. 61. et Clemens Alex. lib. 7. Stromatum. et Ambr. fide ad Gratianum. c. 7. «Servemus (inquit) praecepta maiorum, neque haereditaria signacula rudi temeritate violemus»;

et Hierony. in Epist. ad Evagrium, et Episto. ad Paulinum. et super Danie. c. 12. multa gravissima ad hoc propositum docet. Videatur Augu. in prooemio librorum de Doct. Christ. et lib. de utilit. credendi, c. 7. et 17. ubi inquit, Indignum et stultum esse, ut quis ad intelligentiam Sacrorum Librorum sine magistro accedat, cum tamen nemo id audeat circa prophanos libros, et circa humanas disciplinas. Vide etiam Gregor. lib. 28. Moral. ca. 9. in illud super quod bases illius solidatae sunt.

Tandem probatur ratione, nam si communis Sanctorum consensus in interpretatione Sacrae Scripturae non esset necessario sequendus, sequeretur, licitum esse cuique pro suo arbitrio Divinam Scripturam interpretari, hoc autem magnam perniciem fidei afferret, ergo communis consensus Doctorum firmum argumentum facit theologo. Minor probatur. Nam cum sint varia hominum ingenia, si tanta licentia illis detur, varia etiam dogmata et sectae orientur: quotquot enim hucusque inventae sunt ex hac libertate perfluxerunt. Confirmatur. Nam fides Sanctorum Patrum est fides Ecclesiae; ergo concors illorum consensus in rebus fidei errare non potest. Antecedens probatur. Nam ut antea dicebamus, sancti Patres dati sunt Ecclesiae ad intelligentiam Divinae Scripturae: ergo quod ipsi concorditer in Divina Scriptura interpretantur, ad fidem Ecclesiae pertinet.

Secundo probatur. Scriptura quam Sancti unanimiter recipiunt ut canonicam, infallibiliter est canonica; et quam reiiciunt, non est Sacra, ergo unanimis eorum consensus in intelligentia Scripturae Divinae, et in rebus fidei est etiam infallibilis. Antecedens probatur Nam alias Ecclesia non haberet unde redderetur certa de aliqua Scriptura Divina. Consequentia vero probatur. Nam et certitudo Verbi divini, et eius intelligentia infallibilis, simul coniunctae sunt, et utrumque promissum est Ecclesiae: Isaiae. 59: «Spiritus meus qui est in te, et verba mea, quae posui in ore tuo, non recedent de ore tuo, et de ore seminis tui, amodo, et usque in sempiternum».

Tertio probatur. Evangelium Christi potius consistit in sensu, quam in superficie litterae, ut docet Hilarius in lib. ad Constantium Augustum, et Hieronymus elegantissime super primum capitulum Epistolae ad Galat.; ergo si concors Sanctorum sensus posset esse falsus, Ecclesia non recepisset Evangelium Christi. Probatur consequentia. Nam Evangelium habet veritatem infallibilem, quae potius ex sensu, quam ex cortice litterae desumenda est.

Et quamvis conclusio haec quarta potissimum probata sit quantum attinet ad communem sensum Sanctorum in expositione Sacrae Scripturae, eadem tamen argumenta procedunt de communi eorum concordia circa dogmata fidei; de qua re praeter ea, quae dicta sunt, videndus D. Aug. lib. 1. cont Iulianum. c. 2. et lib. 2., cum ex sententiis Sanctorum disputasset adversus Iulianum, tandem eum provocat, ut se et suam sententiam constituat ante tantos veritatis iudices; quos subinde colligit omnes simul errare non posse in veritate decernenda. Videatur etiam Ephesina Synodus, et Constantinopolitana, 6. actione 12. et Hierony. super illa verba Pauli ad Philemonem: «Gratias ago Deo meo audiens fidem, quam habes in Domino Iesu, et in omnes Sanctos eius», inquit: «Quicumque Deo credidit, aliter eius fidem recipere nequit, nisi credat et in Sanctos eius: non est enim in Deum perfecta fides, quae in ministros eius infidelitate tenuatur».

IAM ad argumenta respondendum est.

Ad primum argumentum quod sumebatur ex auctoritatibus August. respondetur, D. Augustinum loqui non de communi omnium Sanctorum consensu, sed quando aliqui eorum consentiunt aliis discrepantibus.

Vel secundo dicitur, quod etiam si loquatur de communi sententia Sanctorum, intelligendus est, non quando illi conveniunt ad res fidei asserendas, sed de ea, quae ad naturalem cognitionem pertinent. Aut tertio dicamus, quod auctoritas sanctorum Doctorum dupliciter considerari potest, primo ut auctoritas hominum est, et sic probabile argumentum facit, ut dixit D. Tho. hic ad secundum: loquitur enim formaliter de auctoritate Doctorum quatenus auctoritas solum est hominum. Secundo considerari possunt quatenus omnes illi conveniunt ad res fidei confirmandas, et sic sumitur ab eorum auctoritate argumentum certum, ita ut oppositum sit erroneum; et ratio huius est, quoniam haec auctoritas </content> signum certum est sensus quem Ecclesia definiret, ii enim Doctores sunt oculi Ecclesiae.

Ad secundum respondetur distinguendo antecedens: si illa sententia in qua omnes sancti conveniunt pertineat ad fidem, nego quod communis consensus illorum non facit argumentum de fide, aut saltem oppositum eius non sit erroneum. At vero si ad fidem non pertineat, iam diximus non efficere argumentum certum; eiusmodi est illud quod affertur ibi de Conceptione B. Virginis. In aliis vero duobus, quae ibi afferuntur, scilicet de productione rerum multis diebus, aut uno die, et utrum Moyses viderit divinam Essentiam, et utrum Angeli sint corporei non omnes sancti conveniunt. Quare non procedit argumentum contra nostram quartam conclusionem. Verum est tamen quod hac tempestate temerarium erit dicere, quod Angeli habeant corpora. Nam in Sacro Eloquio saepe vocantur spiritus, et in Concilio Lateran. sub Innoc. III. dicitur Angelos esse incorporeos. De qua re ex professo disputabimus infra, q. 51. art. 1.