Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

DUBITATUR secundo: An secunda conclusio Divi Thomae sit vera et ratio eius bona.

Arguitur primo pro parte negativa. Cum primum homo pervenit ad usum rationis sufficienter naturali lumine cognoscit ea, quae tenetur scire, ut se convertat ad bonum; ergo non est necessaria doctrina revelata, ut homo tendat in finem sibi naturalem. Antecedens patet. Quia alias non peccaret homo in primo instanti usus rationis, etiam si non se converteret ad bonum secundum rationem prosequendum: quod est contra Divum Thomam, in 1. 2. quaestio. 89., articulo 6.

Arguitur secundo: Revelatio supernaturalis non potest proportionari, nisi cum obiecto supernaturali; ergo veritas, quae ex natura sua ordinis naturalis est, non potest cognosci sub ratione supernaturalis revelationis.

Arguitur tertio: Fidelis idiota non est melioris conditionis, quam fidelis philosophus: sed fidelis philosophus non assentit illis veritatibus naturalibus ex divina revelatione, sed ex naturali medio; ergo fidelis idiota non assentit ex divina revelatione. Patet consequentia, quia alias iste esset melioris conditionis.

Arguitur quarto: Si aliqua veritas naturalis per divinam revelationem cognosci deberet, maxime haec, Deus est; sed videtur implicare, quod haec veritas ex divina revelatione cognoscatur; ergo. Probatur minor: nam si quis assentit huic veritati Deus est, quia ipse Deus revelat, iam praesupponit, quod Deus est: siquidem praesupponit, quod Deus est revelator, ac per consequens ante divinam revelationem cognoscit homo, quod Deus est.

Denique arguitur contra rationem conclusionis, quae praesupponit, quod tota hominis salus pendet a cognitione naturalis veritatis. Hoc falsum videtur: quia possibile est, naturalem veritatem per naturalem rationem investigari, ac per consequens sufficeret naturalis cognitio: siquidem tota hominis salus inde pendet.

Ad hoc dubium Caietanus in hoc loco docet, hanc secundam conclusionem intelligendam esse de necessitate non simpliciter, sed de bene esse. Nihilominus contrarium videtur sentire D. Thom. in 2. 2. quaest. 2., artic. 4. ad 1., ubi expresse docet, quod naturalis cognitio non sufficit humano generi ad cognitionem divinorum, etiam eorum, quae possunt ratione naturali demonstrari; et in 3. Sent., dist. 23., art. 3. quaest. 1. ad 1., dicit, quod ad naturalem cognitionem Dei non potuit sufficienter provideri per naturam hominis; ergo non solum ad bene esse, sed simpliciter asserenda est necessaria revelata doctrina ad huiusmodi veritates cognoscendas. Quamobrem Caiet. in 2. 2. supra, sententiam, quam hic tenuerat, moderatur. Aut enim inquit, loquimur de humano genere secundum singulos homines vel secundum ipsius humani generis communitatem. Si priore modo loquamur; multis necessaria est simpliciter doctrina revelata. Quia multi sunt, qui propter naturalem ineptiam vel alias rationabiles occupationes, nequeunt propriis viribus huiusmodi veritates investigare. Si autem loquamur de ipsa communitate humani generis; dicit non esse necessariam omnibus talem revelationem, quia quidam propriis viribus possunt eas veritates cognoscere. Verumtamen neque ista moderatio videtur nobis convenire cum doctrina D. Tho. Nam iam tunc verificaretur, quod naturalis ratio sufficit ad cognitionem illarum veritatum. Nam quod in aliquibus deficiat ista cognitio ex accidentali causa provenit: et tamen D. Tho. huiusmodi defectum ad humanam naturam refert. Deinde quia et ipsi philosophi talem cognitionem, non nisi per longum tempus et cum admixtione errorum acquisiverunt, ut patet legenti philosophorum dogmata.

DICENDUM ergo nobis videtur, et sit certa conclusio, quod necessaria est doctrina revelata, ut homines etiam in veritatibus naturalibus instruantur quantum oportet, ut de supernaturalibus doceantur. Gratia enim praesupponit naturam. Et probatur primo. Quia quamvis aliquibus possit contingere aliqualis Dei cognitio post longum tempus, tamen hoc non contingit de facto, nisi cum aliqua admixtione errorum. Unde necesse est, quod doctrina revelata perficiat naturam. Probatur secundo. Quia vulnus ignorantiae, quod cum peccato originali traximus, non solum est in ratione practica, sed etiam in speculativa, eo quod in statu naturae integrae speculativus intellectus infallibilem ordinem ad verum habebat, nec retardari poterat a corporis corruptibilitate. Unde D. Tho. infra, quaest. 101., art. 1., ad 3., pueris in statu innocentiae sufficientem scientiam tribuit, quae illos in operibus bonis dirigeret. At vero post peccatum mansit homo cum corpore corruptibili, quod aggravat animam, ne possit infallibiliter in verum tendere. Et ipsemet intellectus, cui naturale est per conversionem ad phantasmata intelligere, vulnus ignorantiae accepit, ita ut facile declinet a vero; ergo etc. Et denique distincta cognitio et certa et sine admixtione erroris et brevi tempore acquisita circa veritates naturales de ipso Deo quae quidem sunt necessariae homini, non potest haberi in statu naturae lapsae viribus humanis; ergo necessaria est doctrina revelata ad instruendos homines circa huiusmodi veritates. Per quam doctrinam, ut inquit Chrysost., hom. 4. ad populum, plus uno die cognoscunt Christiani, etiam agricolae, quam per totum vitae suae tempus adepti fuerint philosophi: statim enim per doctrinam sacram eruditi rustici credunt unum esse Deum et providentiam eius et super omnia colendum esse atque adorandum. Ceterum philosophi etiam gravissimi post multum tempus aliquas veritates cum admixtione errorum assecuti sunt. Nam Plato in Aegyptum et Italiam peregrinatus est, ut philosophiam disceret. Aristoteles vero annos viginti apud Platonem laboravit. Et isti in gravissimos errores inciderunt. Dixit enim Plato materiam Deo esse coaeternam et ab eo non creari, posuitque animarum ad corpora reditum. Item dixit omnem animam brutorum esse immortalem et omnes eiusdem speciei esse et Deum esse animam mundi. Aristoteles etiam dixit necessario mundum ab aeterno fuisse. Nec meminit humanae felicitatis aeternae Et 7. Politicor. asseruit homines, qui nascuntur orbati aliquo membro vel aliqua ratione monstruosos, interficiendos esse. Docuit etiam ibidem abortum esse procurandum saltem ante foetus animationem. Deinde Cicero Dei providentiam negavit et ut faceret homines liberos, fecit sacrilegos. Item cum Aristotele censuit, indignationem de prosperitate inferiorum esse virtutem, quod est absurdum secundum rectam rationem. Et libro 3. Officiorum docuit, iustum esse laedere nocentem, quod est contra legem naturae. Praeterea Galenus vir ingenio clarissimus docuit, animam esse mortalem et esse relationem, id est, harmoniam et concentum humorum. Augustinus denique, excellentissimo a natura ingenio praeditus, in plurimis Manichaeorum erroribus per novem annos detinebatur. Ergo si tam magno et excellenti ingenio viri erraverunt circa naturalia; omnibus necessaria est doctrina revelata, ne errare contingat in iis rebus, in quibus ignorantia vel error etiam doctrinae catholicae adversatur.

AD argumenta ergo in oppositum.

Ad primum respondetur, ita verum esse, quod cum primum homo pervenit ad usum rationis sufficientissime naturali lumine illustratur, dictante synderesi, ut se convertat ad bonum secundum rationem prosequendum. At vero postea non poterit absque aliquo errore circa naturalia vitam agere, nisi revelata doctrina fuerit illuminatus.

Ad secundum argumentum respondetur quod doctrina revelata non proportionatur cum veritatibus naturalibus quantum ad hoc, ut per se ipsam illas demonstret, sicut demonstrabiles sunt. Sed proportio est in hoc, quod per doctrinam revelatam certificatur homo per lumen superioris ordinis de illis veritatibus, quae ex natura sua demonstrabiles sunt.

Ad tertium argumentum respondetur, quod non est melioris conditionis fidelis idiota, ceteris paribus, quam fidelis philosophus. Et ad probationem respondetur, quod non est minus certus philosophus fidelis, quod Deus est, quam fidelis idiota. Et ratio est: Quia fides in philosopho non destruit demonstrationem conclusionis, sed insuper quantum ad certitudinem confirmat illam certitudine supernaturali: quamvis quantum ad obscuritatem fidei non possit philosophus assentire conclusioni scitae. Sed de hac re plura diximus, 2. 2., quaest. 1., art. 5.

Ad quartum argumentum, nego minorem. Ad probationem respondetur, quod simul et semel divina revelatio certificat, Deum esse et Deum revelare in actu exercito. Quemadmodum simul et semel videmus lumen et colores.

Ad ultimum argumentum respondetur, quod aliud est dicere, quod tota hominis salus pendet a cognitione quarumdam naturalium veritatum: et aliud est dicere, quod illarum cognitio sufficit ad salutem. Hoc secundum non dixit Divus Thomas. Illud autem prius verum est. Sed adverte, quod huiusmodi dependentia potius est tamquam a causa materiali et capacitate naturae, quae praesupponitur ad gratiam, sicut praesupponitur intellectus et liberum arbitrium, ita etiam fides praesupponit, quod non sit error in intellectu circa quasdam veritates naturales Unde Deum esse dicitur esse praeambulum ad fidem potius quam per se ad fidem pertinere.

DUBITARI tertio poterat circa tertiam conclusionem, quam notavimus in solutione ad 2.: Utrum Theologia et Metaphysica differant specie, an potius genere? Et ratio dubitandi erat: Quia utraque est in praedicamento qualitatis et in specie habitus. Sed huius dubitationis solutio in articulo sequenti facile patebit. Interim tamen scito, quod haec generica differentia expendenda est secundum rationem formalem scibilis, quae respectu Theologiae usque adeo est elevata, ut superet abstractione sua omnem rationem formalem naturalis scibilis.

Et denique adverte circa solutionem ad 2., quod Divus Thomas ita respondet quasi expresse negaret consequentiam argumenti, et assignat rationem: Quia de eodem scibili materiali possunt esse plures scientiae sub diversis rationibus. Ex quo sequitur, quod frustra Caietanus cum Scoto contendit, qui hanc solutionem reprehendit obiiciens, quod per eam non salvatur necessitas Theologiae. Nos tamen respondemus, quod ad bonam solutionem non pertinet, ut probet conclusionem, sed quod defendat ab obiectione contraria. Id quod abunde satis praestat solutio D. Thomae.