Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

DUBITATUR tertio: Utrum nostra Theologia maneat in patria, an potius permutetur cum altera Theologia beatorum

Arguitur primo pro parte negativa ex illo 1. Cor. 13.: Cum venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est. Unde colligunt Theologi, quod fides non manet in Patria: quia fides est imperfecta cognitio et obscura; sed Theologia nostra est imperfecta et obscura, ergo non manet in Patria. Confirmatur, quia ibidem dicitur: Sive scientia destruetur, ergo significatur quod nostra Theologia non manebit in Patria. Super quem locum Caieta. tenet, quod nostra Theologia non manet in Patria: et idem tenet Theophylactus super eumdem locum.

Arguitur secundo. Theologiae nostrae formalis ratio non manet in Patria, ergo neque ipsa Theologia. Consequentia patet, et probatur antecedens. Quia ut docet D. Tho. art. seq., ratio formalis nostrae Theologiae est divina revelatio fidei: sed haec ratio non manet in Patria, cum fides non maneat, ergo etc.

Arguitur tertio. Theologia nostra generatur ex assensibus inevidentibus, ergo ipsa non potest esse habitus inclinans ad assensum evidentem: sed Theologia in Patria inclinat ad assensum evidentem, ergo illa altera est.

Arguitur quarto. Assensus inevidens non potest ipsemet fieri evidens, ut videtur manifestum, ergo habitus inevidens non potest idem fieri evidens, ergo habitus nostrae Theologiae non manet in Patria.

Arguitur quinto. Theologia Beatorum est habitus per se infusus: et nostra Theologia est habitus per se acquisitus: sed non potest habitus per se acquisitus esse idem cum habitu per se infuso ergo nostra Theologia non manet in Patria, aut certe habebimus duplicem Theologiam, alteram infusam, et alteram acquisitam. Consequentia et minor sunt evidentes. Probatur maior. Quia scientia Beatorum praeter illam, quam habent in Verbo, videtur esse eiusdem rationis cum scientia infusa animae Christi, quae quidem non est per accidens infusa, sed per se; ergo etiam scientia, quam habent omnes Beati extra Verbum erit per se infusa, aut certe a scientia beatifica per se derivata.

PRO solutione huius difficultatis nota, quod dupliciter potest aliquis habitus vel aliqua virtus, quae a nobis habetur in via manere in Patria. Uno modo ad ornatum non tamen ad exercitium. Sicut manebit temperantia et fortitudo, quae versantur circa pasiones. Altero modo potest manere virtus non solum ad ornatum, sed etiam ad exercitium. Sicut manebit prudentia etiam acquisita, manebit religio, et aliae similes virtutes. Et si quaeras, quare non manebit fides et spes saltem ad ornatum, sicut manet temperantia, et fortitudo, quamvis non exerceant actus proprios? Respondetur esse maximam differentiam. Quoniam ratio formalis obiecti fidei et spei repugnat intrinsece cum ratione formali beatificae visionis. Iuxta illud: Fides est credere quod non vides; et iuxta illud: Quod enim videt quis, quid sperat? Et ideo non pertinet ad ornatum animae beatae huiusmodi habitibus exornari. At vero ratio formalis obiecti fortitudinis et temperantiae non habet repugnantiam cum ratione formali beatitudinis: immo vero in Christo domino cuius anima ab initio incarnationis fuit beata, erat simul exercitium fortitudinis et temperantiae cum visione beatifica; et tamen exercitium fidei vel spei esse non potuit simul cum visione. Quapropter non est eadem ratio de fide et spe; et aliis virtutibus.

HIS suppositis, sit prima conclusio. Theologia, quam acquirimus in via per necessarias consequentias ex principiis revelatis, manet in Patria non solum ad ornatum, sed etiam ad exercitium. Haec conclusio facile probatur praesupposita decisione praecedentium dubitationum. Nam si Theologia nostra est proprie scientia, quamvis sit imperfecta ratione status et non ex propria specie, ut satis explicatum est in dubio primo huius articuli, nulla est ratio quare non maneat in patria ad ornatum et exercitium ablata imperfectione, quam per accidens habet in via. Et confirmatur. Quia obscuritas, quam nostra Theologia habet in via, per accidens se habet ad rationem formalem obiecti specifici, quod quidem consideratur, ut subest divinae revelationi mediate per discursum evidentem. Quod aute illa revelatio certa sit obscura in principiis, quamvis per se pertineat ad fidem; tamen per accidens accedit scientiae Theologiae. Convenit enim ei, ut parvula est et incipiens: efficietur autem perfecta et evidens, quando evidentia, quam inquirit, sibi accesserit ex principiis evidenter cognitis. Et miror Caiet. qui cum teneat quae nostra Theologia abstrahit ab obscuro et evidenti, asserat nihilominus in loco citato, quod non manet in Patria.

Probatur secundo, ex ratione D. Tho. in hoc articulo, qua probat sacram doctrinam esse scientiam, cuius principia sunt nota lumine superioris scientiae, quae est scientia Dei et Beatorum, ergo non repugnat ei coniungi cum scientia superiori, sicut non repugnat scientiae subalternatae, immo maxime congruit coniungicum scientia subalternante.

Probatur tertio. Quia dona Spiritus Sancti, quae in hac vita pertinent ad intellectum, habent inevidentiam pro isto statu, et tamen manent in Patria cum evidentia, ut docet D. Thom. 1. 2. q. 68. artic. 6. ergo non repugnat quod habitus Theologiae, qui modo est inevidens, possit fieri evidens in vita beata, quoniam illa inevidentia non est intrinseca suae speciei. Et denique; probatur ex D. Hierony. in episto. ad Paulinum. Talem (inquit) scientiam discamus in terris, quae nobiscum perseveret in caelis. Et confirmatur. Quia in Patria non erit oblivio demonstrationum, quae acquisitae sunt in via circa obiecta aliarum disciplinarum, ergo neque circa obiectum Theologiae. Illi tamen auctores, qui tenent Theologiam nostram acquisitam in via non esse scientiam; aut esse opinionem sicut Scotus, Durandus, et Marsilius, Gabriel, Ocham, et Adam, et magister Soto loco supra citato, qui dixit Theologiam nostram solum per consequentias probabiles procedere, omnes isti consequenter loquentur, si negaverint, nostram Theologiam in Patria manere. Nam habitus opinionis numquam potest fieri scientificus.

Secunda conclusio. Valde probabile mihi est, quod in Beatis praeter scientiam beatificam non est aliqua alia Theologia per se infusa, sed omnis alia Theologia praeter visionem beatificam est in angelis per se acquisita virtute luminis gloriae accedente lumine naturali ad colligendas conclusiones ex illis principiis, quas cognoscunt per proprias species; et similiter facient beati homines, qui in hac vita non didicerunt Theologiam. Qui vero didicerunt illic perficientur et plura cognoscent per species proprias, quam illi qui non didicerunt dum essent in via. Gratia enim non destruit, sed perficit naturam. Ab hac conclusione excipimus animam Christi Domini, qui habuit habitum scientiae non per accidens sed per se infusum, sicut dicemus in solutione ad ultimum argumentum.

AD argumenta ergo in oppositum facta respondetur.

Ad primum, quod illud testimonium Apostoli legitime intelligitur de ipsa fide, ut patet ex iis quae sequuntur. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Quod autem dicit: Sive scientia destruetur, etiam potest intelligit de cognitione fidei, quae propter certitudinem interdum scientia dicitur, iuxta illud Ioan. 11.: Scio quia resurget in resurrectione in novissimo die. Et alibi Iob. 19.: Scio quod Redemptor meus vivit et in novisimo die de terra surrecturus sum. Et multa alia similia invenientur in Sacris litteris.

Respondetur secundo quod Apostolus non affirmat, quod scientia, quae hic acquiritur destruetur, sed conditionaliter loquitur, sicut cum dicit, sive linguae cessabunt; et tamen certum est, quod in Beatis linguarum peritia manebit: immo ut probabiliter asseritur corporeis linguis post resurrectionem Deum interdum laudabunt, sicut ait D. Tho. lect. 3. super eumdem locum Apostoli. Sed dicuntur linguae cessare, quia non erit necessarium uti variis linguis, ut Beati invicem se intelligant, quia in futura gloria quilibet quamlibet linguam intelliget. Et fortassis in illo statu sicut in principio humani generis erit tantum unus sermo et unum labium. Aut denique, si magis placet, dicito cum D. Tho super illum locum, sive scientia destruetur, non quidem quantum ad habitum aut species intelligibiles, quas in hac vita acquisivit anima, sed quia separata a corpore non cognoscet per conversionem ad phantasmata. Sed nihilominus in die iudicii poterit anima libere intelligere et scire per conversionem ad phantasmata. Sed hoc non erit necessarium, sicut neque uti variis linguis. Unde haec solutio fere cum praecedenti coincidit. Quomodolibet autem se res habeat, certe D. Thomas ubi supra reprobat illorum sententiam, qui occasione Apostolici testimonii scientiam acquisitam negant in Patria manere.

Ad secundum argumentum, nego antecedens. Ad probationem respondetur, quod D. Tho. ar. seq. non ait, nostrae Theologiae rationem formalem esse divinam revelationem fidei, sed quod sacra doctrina considerat aliqua secundum quod sunt divinitus revelata. Est itaque accidentarium ad rationem formalem nostrae Theologiae, quod illa revelatio principiorum sit obscura. Hoc enim pertinet ad statum illius imperfectum.

Ad tertium argumentum respondetur, quod antecedens illud, Theologia nostra generatur ex assensibus inevidentibus, si faciat sensum formalem, falsum est. Quia Theologia nostra secundum propriam speciem non per se generatur ex inevidentibus assensibus, quamvis materialiter verum sit, quod hic et nunc pro isto statu generetur ex assensibus inevidentibus. In quo sensu antecedens verum est, sed consequentia nihil valet: immo idem habitus, si auferatur id quod per accidens est ad speciem propriam Theologiae, scilicet, obscuritas circa principia, manebit nihilominus ipsemet habitus perfectior et illustrior, quam antea propter coniunctionem ad lumen gloriae.

Ad quartum argumentum respondetur primo, transeat antecedens et nego consequentiam. Sicut fortassis idem numero assensus fidei informis non potest fieri formatus: quia variatur secundum illam circumstantiam viventis aut mortui: tamen non inde sequitur, quod fidei habitus non maneat idem informatus caritate, qui antea fuerat informis.

Respondetur, secundo, nego antecedens. Immo ex natura rei possibile est, quod idem numero assensus. v. g. huius conclusionis, Christus est risibilis, qui nunc habetur ex principio cognito per fidem, continuetur in Patria, si Deus repente infunderet lumen gloriae circa idem principium. Sed quia regulariter loquendo interrumpitur actualis assensus theologicarum conclusionum, non solum quando homo transit ex hac vita in alteram, sed etiam passim in praesenti vita; propterea numquam verificatur, quod idem assensus numero sit nunc inevidens et postea evidens. Ceterum habitus, quia ex natura sua permanet, bene potest idem nunc esse inevidens et postea evidens. Sicut idem homo est infans et postea vir.

Ad quintum argumentum, nego maiorem, si loquamur de Theologia Beatorum, quam habent extra Verbum: immo opinor, illam esse vel acquisitam propriis actibus aut consequutam ex visione beatifica. Et quomodolibet sit, non concedo esse per se infusam: immo est talis speciei, ut nostris actibus acquiri possit. Sicut fuit scientia Protoparenti ab ipso Deo indita, quae a Theologis dicitur infusa per accidens, eo quod talis erat, qualem ipse propriis actibus acquirere poterat.

Ad probationem maioris respondetur, quod scientia Beatorum, praeter illam quam habent in Verbo, non est eiusdem speciei cum scientia infusa animae Christi. Et ratio est. Quia scientia infusa animae Christi per se extenditur ad cognitionem cogitationum cordis, ad quem actum non potest se extendere aliqua scientia hominum aut angelorum Ex quo plane colligitur, quod est scientia per se infusa. Cuius ratio formalis universalior est et simplicior, quam ratio formalis nostrae Theologiae, aut Beatorum.

Pro cuius maiore intelligentia adverte id, quod late disputabimus in q. 57. art. 4. quod quamvis angeli possint cognoscere cogitationes cordis revelatas a cogitante, vel ab ipso Deo specialiter revelante, et tunc quando cognoscit, non opus sit illi novas species acquirere, sed per antiquas cognoscat cogitationes cordis et actiones liberas voluntatis; tamen non habet angelus etiam beatus habitualem facultatem, sive scientiam, quae absque nova revelatione se possit extendere ad huiusmodi cognitionem. Verumtamen Christi Domini anima tantam habet scientiae plenitudinem, ut non solum lumine gloriae et visione beata nostras cogitationes et affectus penetret; sed etiam ex habitu scientiae infusae potens sit absque nova revelatione, cordium cogitationes cognoscere. Quae omnia patent ex doctrina D. Tho. in 3. par. quaest. 11. ar. 1. Unde merito dixerim, scientiam animae Christi esse per se infusam et alterius speciei a nostra Theologia et Beatorum.

Adverte circa praedicta, quod non desunt Theologi qui dicant, Theologiam nostram esse per accidens acquisitam et nihilominus esse eiusdem speciei cum Theologia Beatorum, quam habent extra Verbum, quam dicunt esse per se infusam. Quemadmodum contingit vice versa, esse aliquam scientiam per accidens infusam, qualis fuit collata Protoparenti, quae tamen secundum se et propriam rationem obiecti acquisita est. Sed tamen falluntur in hac opinione. Non enim est possibile, ut scientia, quae per se infusa est et ex propria ratione obiecti, acquiratur ab aliquo etiam per accidens: quoniam virtus inferior non potest attingere ad effectum superiorem ne per accidens quidem. At vero vice versa ex superiore virtute potest quis habere ex infusione quod propriis viribus acquirere poterat.

CIRCA solutionem ad secundum argumentum Divi Thomae adverte, quod singularitas, quae non provenit ex obiecto materiali non impedit, quominus aliquid possit esse obiectum scientiae. Ipse enim Deus unicus et singularissimus est maxime scibilis. Quia eius singularitas est ipsummet esse subsistens et purus actus. Immo vero de Michaele potest esse scientia: quia eius singularitas est secundum propriam speciem et non secundum materiam. Ratio huius doctrinae potest assignari ex ratione obiecti intellectus, quod est ens. Unde quod perfectius est ens, magis cognoscibile est. Est autem perfectius ens, quanto magis est in actu et minus in potentia. Ergo si detur singulare ens, cuius singularitas non provenit ex materia et potentialitate, sed quia illud ens est purus actus, erit etiam maxime scibile. Similiter etiam, quia individuationis principium in angelis non est materia, sed individuantur ex propria specie negative, quatenus talis natura non habet unde multiplicetur, idcirco de hac natura Michaelis potest esse scientia. Ceterum de singularibus ex materia compositis non potest esse scientia per se: quia secundum se individuantur ex materia, quae est incognoscibilis, utpote pura potentia quae solum per ordinem ad formam et actum cognoscitur. Forma autem et actus ad speciem rei pertinet; et ratione speciei participatae individua materialia habent rationem formae et actus et cate- nus de illis potest esse scientia, non autem per se quatenus singularia sunt.

Et si quis obiiciat, quod de Christo Domino per se potest esse et est scientia Theologiae. Respondetur, quod Christus Dominus dupliciter potest considerari. Uno modo quantum ad singularem humanitatem; et sic non est magis de illo scientia, quam de Petro, de quo non est aliqua scientia, nisi quatenus est homo. Altero modo potest considerari ratione personae divinae. Et isto modo per se est scientia Theologiae de illo. De eius autem humanitate singulari est scientia Theologiae per ordinem ad ipsum Deum, sicut de multis aliis singularibus, quae cadunt sub divina revelatione, ut ait D. Tho. art. sequenti ad primum.