Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

PRIMA conclusio. Haec propositio, Deus est, est per se nota secundum se. Ratio est: quia praedicatum huius est idem cum subiecto, Deus enim est suum esse; ergo.

Secunda conclusio. Deus est, non est propositio per se nota nobis. Ratio est: quia non scimus de Deo, quid est; sed indiget demonstrari per ea, quae magis nota nobis sunt; ergo.

COMMENTARIUM.

DE materia huius quaestionis quidam disputant 8. Physi. explicantes vim rationum Aristot. ad probandam primam causam; et in Meth., 12. lib. circa tex. 29. et deinceps. Vide Platonem in Timaeo: et ea quae Marsi. Ficinus adducit de Trimegisto. Mire de hac re loquitur Cicero, maxime lib. 1. De natura Deorum; Aug. Eugubi. lib. 6. De perenni Philosophia. Vide interpretes sacros super illud Rom. 1. «Qui cum cognovissent Deum»; et scholasticos in 1., dist. 2.

CIRCA hunc articulum est dubium de conclusionibus D. Tho. Utrum haec propositio, Deus est, sit per se nota? Et videtur quod sic.

Primo. Principia prima practica sunt per se nota quoad nos sicut speculativa. v. g. bonum est faciendum, malum est fugiendum; sed unum principium practicum est, quod Deus sit colendus, ad hoc enim inclinat habitus primorum principiorum; ergo, Deum esse, est per se notum quoad nos. Probatur consequentia, quia illud principium non esset per se notum, nisi Deum esse, esset per se notum, ergo.

Arguitur secundo. Haec propositio, Deus est, est immediata, ergo pertinet ad habitum primorum principiorum. Consequentia est bona. Nam habitus primorum principiorum inclinat ad propositiones cognitas sine discursu et medio. Antecedens vero probatur. Nam ad probandam hanc propositionem nullum est medium: non enim habet causam, nec rationem formalem, nam ipsa essentia Dei est suum esse. Tunc ultra: haec propositio pertinet ad habitum primorum principiorum; ergo est per se nota quoad nos.

Quod si quis dicat, quod haec propositio, Deus est, potest a posteriori probari. Contra. Demonstratio a posteriori non manifestat propositionem in seipsa. Non enim reddit causam, quare praedicatum conveniat subiecto, ergo si haec propositio, Deus est, non est per se nota quoad nos, numquam erit nota quoad nos.

Arguitur tertio: illud est per se notum, quod non potest cogitari non esse; sed nullus potest cogitari Deum non esse; ergo est per se notum. Maior probatur: nam illa propositio est per se nota, quam nullus potest mente negare, et quam auditam statim approbat. Minor probatur: quia nulla res potest intelligi cum opposito eius, quod est de sua quidditate; sed esse est de essentia et quidditate Dei, ut dicetur q. 3.; ergo. Item probatur minor: quia nullus potest negare Deum esse, nisi ignoret quid importetur per subiectum.

Confirmatur: nam Deus est id, quo melius ex cogitari non potest: sed illud est melius, de quo non possumus cogitare, quod non sit, ergo de Deo non possumus cogitare, quod non sit.

Arguitur quarto. Prima intellectio, quae est fundamentum totius discursus, est quod Deus sit; ergo per se notum est, Deum esse. Consequentia est bona et antecedens probatur. Homo cum pervenit ad usum rationis, tenetur se convertere in Deum, et alias peccat mortaliter, ut dicit D. Tho., 1. 2, q. 89, ar. 6; ergo in primo instanti usus rationis potest cognoscere Deum sine discursu. Patet consequentia: nam si indigeret discursu, non potest se in Deum convertere. Confirmatur: homo in primo instanti usus rationis cognoscit legem, alias non posset peccare; ergo cognoscit Deum legislatorem, nam lex non potest esse sine legislatore.

Arguitur quinto. Illa propositio est per se nota, in qua praedicatum includitur in ratione subiecti: nam tunc impossibile est intelligere subiectum, quin intelligatur praedicatum; sed in hac propositione Deus est, praedicatum est de ratione subiecti; ergo. Confirmatur: Deus est ipsum esse suum; sed non potest cogitari, quin idem de se praedicetur, ut quod homo non sit homo. Neque valet dicere, quod nos non cognoscimus quid est subiecti, et ob id non comprehendimus connexionem, quam habet cum illo praedicato. Contra hoc enim replicatur: nam ad hoc quod aliqua propositio sit per se nota, etiam quoad nos, non requiritur, quod extrema eius sint nota quoad nos, conceptu proprio et quidditativo, sed sat fuerit, quod habeamus conceptus confusos eorum; sed extremorum huius propositionis, Deus est, habemus huiusmodi conceptus; ergo. Probatur maior. D. Tho. docet in articulo quod haec propositio «immaterialia non sunt in loco» est per se nota quoad sapientes, sed nullus hominum potest formare conceptum proprium et expressum quidditativum rerum immaterialium: quia species, quibus nos intelligimus repraesentant spiritualia imperfecte, sed tantum habemus conceptus confusos, ergo hoc sufficit.

Arguitur sexto. Omnia desiderant summum bonum, at vero solus Deus est summum bonum, ergo omnia, desiderant Deum, sed non potest desiderari quod non cognoscitur: nihil est enim volitum, quin praecognitum, ergo per se notum est, Deum esse.

Ultimo arguitur. Omnes intelligunt nomine, Dei, id quo nihil maius est, ut docet Aug. lib. 1. De Doct. Christ., c. 7.; sed per se notum est, quod est aliquid in rerum natura supremum, quo nihil maius est; ergo.

Confirmatur: Omnes nationes compellant Deum nomine quatuor litterarum (ut Platonici adverterunt) Graecis est θεός, Hebraeis nomen tetragrammaton Iehovah, erat solennissimum; Latini Deum appellant; Magi, Persae et Syri appellant Orsi; Aegyptii, Teut; Arabes, Al Ha. Qua in re significari dicunt Platonici primo excellentiam in sua essentia, secundo in esse, tertio in virtute, quarto in operatione.

Confirmatur secundo: Deus intelligitur a nobis sicut quid perfectissimum omnium; sed id quod est, perfectius est, quam id quod non est; ergo non possumus cogitare de Deo cum assensu, quod non sit. Nam si intelligeremus Deum non esse, quomodo ei summam perfectionem tribueremus.

IN oppositum est, primo. Nam si haec propositio, Deus est, est per se nota, et per se pertinet ad habitum primorum principiorum, quoniam praedicatum est de intrinseca ratione subiecti, sequitur quod etiam haec propositio est per se nota, Deus est trinus et unus. Consequens autem est falsissimum: nam ista habetur per fidem, et nullo modo potest pertinere ad habitum primorum principiorum. Sequela probatur. Praedicatum in illa propositione est de intrinseca ratione subiecti, ergo est propositio per se nota. Confirmatur: nam illa propositio, Deus est trinus et unus, caret medio, sicut illa, Deus est; sed ista, Deus est, hac sola ratione est per se nota; ergo etiam illa.

Secundo sequitur, quod haec propositio, Deus est aeternus, et aliae huiusmodi sint per se notae; consequens est falsum, ergo. Sequela probatur: nam praedicatum est de intrinseca ratione subiecti, et qui cognosceret subiectum, statim cognosceret praedicatum illi convenire; ergo. Probatur minor: nam demonstrantur hae propositiones, Deus est immutabilis, Deus est aeternus.

Tertio: illa, quae sunt per se nota ex seipsis, cognoscuntur sine aliqua deductione a causatis in causas, statim enim cognitis terminis cognoscuntur, ut dicitur 1. Post.; sed Deum esse, non cognoscimus nisi per eius effectus, ut habetur Rom. 1. «A creatura mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur etc.»; ergo Deum esse non est per se notum.

Denique: quamvis Deus, et eius esse, et similiter essentia et esse, sint idem, distinguuntur tamen saltem ratione; ergo possumus cogitare divinam essentiam sine ese. Antecedens est notum, consequentia probatur: nam ea, quae distinguuntur ratione possunt cognosci separatim, ac subinde unum non est de conceptu, et quidditate alterius; ergo haec propositio Deus est, non est per se nota.

Confirmatur: In Deo idem est esse, quod esse iustum; sed non est per se notum, quod Deus est iustus, sicut de aliis attributis: multi enim existimant, Deum non esse iustum, quia dicunt Deo placere mala; ergo.

IN hac re est maxima inter doctores opinionum diversitas. Cicero enim, lib. 1. De natura Deorum asserit, Deum esse, usque adeo esse per se notum, ut appellet anticipationem naturae, quia sine doctore, sine more et lege omnibus est notum. Eamdem opinionem tenet lib. De legibus, et ait, hanc opinionem esse Epicuri. Eamdem sententiam videtur docere D. Damasc. libr. 1. Orthodoxae Fidei, c. 1, et 3; et D. Hiero. super c. 36. Iob in illa verba. Omnes homines vident eum, et super Psal. 95. in illa verba; Etenim correxit orbem terrae, docet nullam gentem esse adeo barbaram, quae non intelligat naturaliter Deum et Creatorem suum. Et in illud ad Galat. 1. «Cum autem placuit ei qui me segregavit»; et ex illo Ioan. 1. «Erat lux vera, quae illuminat etc.» infert sic: «Ex quo perspicuum est natura, omnibus Dei inesse notitiam». Docent idem D. Anselm. lib. Contra insipientem; Abulem. sup. Exo. c. 5. q. 2. super illud Nescio Dominum, et Israel non dimittam; et Lyra ibidem. Neque videtur valere solutio Div. Thom. hic ad primum, quod isti doctores non intelligantur de expressa Dei cognitione sed de confusa: nam etiam post demonstrationem a posteriori non cognoscitur Deus nisi sub quadam confusione, v. g. quod sit quaedam immortalis natura omnibus eminentior, ut dicit D. Aug. 1. De doctri. Christ. c. 6. 7. et 8; vel per alios conceptus communes, per quos describunt eum Iustinus Martyr in Triphone parum post principium, Basil., Hom. 1. Examer., Cicero in 1. Tuscul., Suidas in dictione Trostheos; vel etiam per negationes, ut docet D. Diony., c. 1. Caelestis Hierar., quomodo diffinit eum Plato in Timaeo Ex hoc sic arguitur. Post demonstrationem est nobis notum, Deum esse, quia scimus eum esse sub quodam communi conceptu; ergo etiam ante demonstrationem scimus Deum esse per se: quia est per se notum nobis sub quodam conceptu communi, ut dicit D. Tho. hic, ad 1. Aegydius Roman. videtur in hanc sententiam inclinare: tenet enim, quod illa propositio, Deus est, est per se nota, et etiam quoad sapientes, et probat primo, quia solus insipiens dixit: non est Deus. Secundo, quia sapientibus est notum in ratione subiecti includi praedicatum; ergo secundum se est notum, et quoad illos.

Est alia opinio, quae in alio extremo docet, scilicet, quod Deum esse non est per se notum, nec quoad nos: nec potest per rationem naturalem demonstrari, sed sola fide creditur. Hanc opinionem articulo sequenti ostendemus esse erroneam.

Tertia opinio est media, quod Deum esse, non est per se notum nobis, sed naturaliter per discursum cognoscitur; est tamen notum secundum se. Haec opinio est D. Tho. hic et 1. Cont. Gent. c. 11. et 12.; De Veritate, q. 10. ar. 12, et 1. Sent., quam sequitur Durandus, d. 3. q. 3. Estque communis omnium Theologorum.

PRO decisione huius dubii notandum est, quod propositio tripliciter dicitur per se nota. Primo secundum se tantum; secundo, quoad nos tantum; tertio secundum se et quoad nos simul. Explicatur haec distinctio. Propositio enim per se nota excludit medium cognitionis: nam per se notum, id est quod non est per aliud notum. Aut ergo excludit medium cognitionis secundum se tantum, quia excludit medium connexionis suorum extremorum: quod non contingit solum, quando praedicatum est de ratione subiecti, sed etiam quando prima passio inest proprio et immediato subiecto, ut docet S. Tho., 1. Post., lect. 36.; et ideo propositiones eiusmodi dicuntur per se notae secundum se tantum, quia propter nostram imperfectionem non cognoscitur a nobis connexio immediate subiecti et praedicati. Aut excluditur medium quoad nos tantum, scilicet, quia medium habet secundum se connexionem suorum extremorum; nos autem ad cognoscendam illam non indigemus medio: v. g. in his propositionibus, nix est alba, motus est, quarum licet habeamus causas in essendo, nobis autem per sensum sine alio medio innotescunt; et istae propositiones dicuntur per se notae quoad nos tantum. Aut vero excludit medium secundum se, et etiam quoad nos: quia intime novimus essentias extremorum, et ex ipsis sine alio medio intelligimus, unum inesse alteri; et huiusmodi propositio est secundum se et quoad nos nota: v. g. Omne totum est maius sua parte. De propositionibus per se notis vide Capreol., in 1., dist. 2., quaestione 2., et Caietan., 1. Poster., cap. 2 et 3; Soto ibidem quaest. 2. ad 9.; Ferrar., 1. Contra Gent., cap. 11.

Hoc supposito sit prima conclusio. Haec propositio Deus est, est per se nota secundum se. Haec conclusio est D. Tho. hic et ubi supra; eam tenet D. Greg. in Moral. super Iob; c. 36.; et probatur ratione D. Tho. hic: nam praedicatum est de intrinseca ratione subiecti; ergo. Antecedens probatur: nam esse est de essentia Dei, ut dicemus. q. 3. Consequentia vero nota est.

Confirmatur primo. Nam visa et intellecta natura subiecti, scilicet Dei, statim intelligitur ipsum esse; ergo.

Confirmatur secundo. Illa propositio Deus est, caret medio a priori: non enim potest demonstrari, nec per causam, nec per rationem formalem a priori; ergo est per se nota secundum se et ex natura sua. Hanc veritatem probant argumenta facta pro 1. parte quaest.

Secunda conclusio. Haec propositio Deus est non est per se nota quoad nos. Hanc conclusionem tenent auctores supra citati, specialiter D. Grego. ubi supra, qui dicit, quod ideo Iob dicit, omnes homines videre Deum, quia per ratiocinationem et discursum facile possunt in eius cognitionem venire; sed quod per ratiocinationem cognoscitur, non est per se notum quoad nos, ut constat ex dictis; ergo. Et in huius rei signum, ut auctor est Euseb., lib. 11. De praeparatione Evangelica, Aegyptii in suis templis Deum sic describebant: «Ego sum quod fuit, quod est, quodque futurum est: nemo umquam velum meum revelavit». Quibus verbis significabant quod licet esse sit de essentia Dei, hoc tamen homines solum per discursum cognoscebant. Explicatur hoc amplius ex illo Exod. c. 6. «Ego Dominus qui apparui Abraham Isaac, et Iacob in Deo omnipotente, id est, qui revelavi illis attributa fortitudinis, et potentiae meae dando illis victorias, et nomen meum, Adonay non indicavi eis». Ubi in Hebraeo habetur nomen significans esse Iehovah. Quo loco praefert Dominus Moysen Patribus antiquis, quod illi etsi habuerint notitiam quid nominis, et cognitionem confusam ex effectibus omnipotentiae, tamen illud nomen Iehovah, quod erat proprium nomen Dei, non manifestavit eis, sicut Moysi. Ex quo sic arguitur: Ad hoc quod aliqua propositio sit per se nota nobis, requiritur ut ex cognitione subiecti, statim sciamus praedicatum illi convenire, et quomodo conveniat; sed ex cognitione Dei etiam illa, quae habebatur a Patribus per revelationem, non cognoscebant, quomodo Deo convenerit esse, ut patet ex locis adductis; ergo neque nobis erit per se notum.

Secundo probatur. Nemo potest dubitare de per se notis nobis, neque oppositum opinari; sed fuerunt philosophi, qui dubitarunt, immo etiam qui oppositum senserunt; ergo. Probatur minor ex Cicer., lib. 1. De natura Deorum, ubi refert quosdam dubitasse, ut fuit Protagoras, quosdam oppositum sensisse, ut fuit Diagoras; et D. August. lib. 3. Cont. lit. Petiliani. c. 21., meminit Diagorae Athei, id est, sine Deo, qui negabat Deum. Item ex Psalm. 13: «Dixit insipiens in corde suo, non est Deus»; itaque non solum ore, sed corde, id est, mente dixit: non est Deus

Tertio, Deum esse non cognoscitur, nisi vel ex discursu, scilicet ex eo quod homo cognoscit visibilia, et ex eis discurrit ad cognitionem unius supremae causae: quia non est processus in infinitum in causis subordinatis; idque Aristot. demonstrat ex aliis rationibus sumptis ex effectibus; aut ex fide humana vel divina; ergo non est per se notum nobis Deum esse. Hanc etiam conclusionem probant argumenta facta pro secunda parte quaestionis.

AD argumenta in principio posita.

Ad primum respondetur, quod quamvis esset principium immediatum nobis, Deus est colendus, tamen non sequitur, ergo Deum esse est per se notum nobis, quia principia practica quantumcumque sint per se nota in suo genere, praesupponunt tamen speculativam cognitionem circa existentia extremorum: v. g. Parentes sunt honorandi, est principium practicum per se notum; tamen quod cognoscamus esse parentes, et esse in rerum natura, non est per se notum. Ita dico, quod illud principium, Deus est colendus, est primum principium practicum; praesupponit tamen speculativam cognitionem qua cognoscamus Deum esse, quae cognitio per discursum debet comparari. Ad cuius expositionem est notandum, quod intellectus practicus per se pendet ab intellectu speculativo: quoniam intellectus practicus dicit ordinem ad voluntatem, et cum nihil sit volitum, nisi prius cognitum, inde est, quod iudicium practicum non possit esse sine iudicio speculativo. Quare licet non sint per se nota prima principia practica, quantum ad id quod pertinet ab speculationem; censentur tamen per se nota simpliciter practice, quia non pendent ab alio iudicio practico priori: sicuti speculativa principia, quodlibet est vel non est, omne totum est maius sua parte, censentur simpliciter prima principia speculativa et per se nota nobis, quia non pendent ab alio iudicio speculativo, quamvis pendeant a cognitione sensitiva et apprehensione.

Ad secundum respondetur, quod haec propositio, Deus est, est immediata secundum se, habet tamen medium quoad nos et a posteriori; et ita quamvis secundum se pertineat ad habitum primorum principiorum, per quem assentimur propositionibus sine discursu, et non possit esse scientia a priori de illa; pertinet tamen ad habitum scientiae a posteriori, et non ad habitum primorum principiorum quoad nos. Et ad replicam respondetur, quod demonstratio a posteriori non notificat propositionem, reddendo causam et rationem, quare praedicatum conveniat subiecto, cum illa demonstratio non procedat per causam: manifestat tamen illam propositionem quoad nos, saltem quantum ad veritatem facit evidentiam, quod tale praedicatum conveniat subiecto, et hoc sufficit ad hoc ut illa propositio sit evidens nobis per medium demonstrationis a posteriori. Secundo possemus respondere, quod ad habitum primorum principiorum solum pertinent illae propositiones, quae sunt per se notae omnibus modis, et secundum se et quoad nos: nam aliis propositionibus, quae sunt per se notae secundum se, non tamen quoad nos, numquam assentimur per habitum primorum principiorum; nam habitus primorum principiorum datus est a natura, ut possimus cognoscere veritates illas quae sunt omnibus notissimae.

Ad tertium respondetur primo, quod aliqui sunt qui negant istam propositionem Deus est, ut diximus in secunda conclusione. Secundo respondetur, quod argumentum procederet si nobis esset notum, quid Deus sit, quod tamen non est per se nobis manifestum. Et ita illa propositio, Nulla res potest intelligi cum opposito eius quod est de sua quidditate, vera est de eo, qui intelligit subiectum quantum ad quod quid est. Ceterum in hac vita non cognoscimus, quid sit Deus, et ita possumus intelligere Deum cum opposito eius quod est de sua quidditate.

Ad confirmationem respondetur cum Caietan. hic, quod cum concedimus per istam vocem, Deus, concipere omnes nationes id quod altius esse et excogitari non potest, comparatio accipienda est in actu signato, non in actu exercito, id est, non est intelligendum, quod Deus praestat omnibus aliis rebus, secundum quod existunt in rerum natura, sed secundum quod apprehenduntur propriis conceptibus; ut sit sensus, quod Deus prout concipitur a nobis audita hac voce, Deus, excellit hominem secundum quod concipitur a nobis, audita hac voce, homo: et sic in aliis rebus, sive res istae sint in rerum natura, sive non; v. g., si quis mente fingeret musicum omnibus numeris absolutum, quamvis ille non esset in rerum natura, diceremus esse praestantiorem omnibus aliis, non quidem quatenus existunt, nam sub hac ratione certum est illos esse praestantiores illo, sicut ens praestat non ente: ille tamen praestat illis secundum quod comprehenduntur propriis conceptibus. Dico ergo, quod non est per se notum esse Deum in actu exercito, et secundum actualem existentiam excellere res alias existentes. Itaque non est per se notum Deum esse: est tamen per se notum, Deum praestare omnibus in actu signato, id est, secundum quod a nobis concipitur, et secundum quod aliae res a nobis concipiuntur, et sic intelligitur D. Tho. ad 2.

Ad quartum respondetur, quod solutio eius cum sua confirmatione pertinet ad 1. 2., q. 89., art. 6. quae a me non absque commoditate disputata est in 2. 2., q. 10., art. 1. Sed breviter pro nunc respondetur, quod puer in primo instanti usus rationis nec tenetur explicite Deum cognoscere, aut formaliter se in illum convertere; sed tantum tenetur se referre ad bonum, quod tunc cognoscit, in quo virtualiter refert se ad summum bonum, quod est Deus. Ad huius intelligentiam nota, quod in primo instanti usus rationis promulgatur homini lex naturalis per synderesim naturaliter inditam et incitantem ad bonum secundum rationem, in quo virtualiter continetur Deus; et ideo si non se convertat ad hoc bonum, peccabit mortaliter.

Ad confirmationem respondetur, quod puer in illo instanti non cognoscit formaliter Legislatorem: sed tantum cognoscit dictamen rationis naturalis, quod sibi proponit aliquid tamquam rationi consonum, vel dissonum. Et si puer huic dictamini assentitur, dicitur observare legem Dei; si repugnet, censetur illam violare, quia legem Dei, quae ibi includitur, contemnit. Est enim rationis dictamen veluti Dei vicarius, et promulgatio divinae legis facta homini in particulari.

Ad quintum respondetur, quod illud argumentum concludit, quod illa propositio, Deus est, est per se nota secundum se, non tamen quoad nos, quia extrema non sunt nota nobis, quamvis praedicatum sit de intrinseca ratione subiecti; et qui cognosceret subiectum et eius quidditatem, statim cognosceret praedicatum convenire subiecto.

Ad confirmationem, patet. Sed ad replicam ibi factam dicimus, quod aliquando sufficit ad rationem propositionis per se notae nobis, quod eius termini sint confuse cogniti. Quando enim propositio est negativa, contingit sufficere confusam cognitionem subiecti, ut immediate cognoscatur negari aliquod praedicatum de subiecto: sicut in hac propositione, incorporea non sunt in loco, statim cognoscitur praedicatum negari de subiecto: quia ad hoc sufficit conceptus negativus, quem habemus spiritualium, per quem auferimus rationem essendi in loco circumscriptive: quia eo ipso quod non est corpus, intelligitur non circumscribi loco.

Ad sextum respondetur, quod summum bonum desideratur dupliciter, primo modo in sui essentia in particulari: et sic non omnia desiderant summum bonum: alio modo in sui similitudine et in communi, et sic omnia desiderant summum bonum, quia nihil est desiderabile, nisi inquantum in eo similitudo summi boni invenitur: unde ex hoc non potest haberi quod Deum esse, quod est summum bonum per essentiam, sit per se notum.

Ad ultimum respondetur, quod non est per se notum, esse unum supremum in rerum natura. Ad primam confirmationem respondetur, quod omnes ille excellentiae de Deo, sunt cognitae per discursum. Ad secundam, quod qui vere cognoscunt Deum, cognoscunt esse unum quidem perfectissimum, non solum cogitatione, sed in re: at hoc naturaliter ex discursu habuerunt: nos autem dicimus, quod non statim sine discursu talis cognitio habetur, scilicet, unam rem omnium supremam esse in actu.

AD argumenta in oppositum, quatenus procedunt contra primam conclusionem respondendum est.

Ad primum respondetur, quod illa propositio, Deus est trinus et unus, et similes, immediatae sunt et per se notae in ordine ad lumen supernaturale, quia in illo ordine carent medio, et praedicatum est de intrinseca ratione subiecti, ob idque pertinent ad habitum primorum principiorum illius ordinis; tamen nullo modo dicendae sunt propositiones immediatae et per se notae in ordine ad lumen naturale: quoniam est ordinis inferioris, et ita non potest attingere rem ordinis superioris. Distinctio igitur propositionis per se notae in per se notam secundum se, et quoad nos, intelligitur de propositionibus quae cadunt sub lumine naturali.

Ad secundum respondetur, quod licet praedicatum sit de intrinseca ratione subiecti, habet tamen causam saltem virtualiter, et aliam propositionem priorem, per quam demonstretur proprie, et ita non est immediata, nec per se nota, sed per aliud. Ad secundam probationem respondetur, quod qui cognosceret subiectum, statim cognosceret praedicatum illi convenire mediante causa virtuali, scilicet immutabilitate.

Ad tertium respondetur, quod quamvis illa propositio, Deus est, sit per se nota secundum se, non tamen est per se nota quoad nos, ex defectu cognitionis nostrae, eo quod Deum cognoscere non possumus nisi ex effectibus.

Ad quartum respon. quod ea quae distinguuntur ratione possunt cognosci a nobis unum sine altero, propter imperfectionem nostrae cognitionis. Quamobrem quamvis Deus simplicissimus sit, non habens nisi unicam diffinitionem, cognoscitur a nobis multis conceptibus et divisim; quem tamen si perfecte cognosceremus, non possemus unum sine altero de illo concipere, quoniam perfecta cognitio Essentiae divinae includit cognitionem existentiae et omnium attributorum, quia omnia sunt de intrinseca ratione eius. Sed adverte, quod quando unum distinguitur ratione ab altero, intelligi potest sine illo abstractione negativa, nihil cogitando de altero, formando diversos conceptus; non tamen possumus cognoscere unum sine altero abstractione praecisiva negando unum de altero. Et ita cum esse sit de quidditate Essentiae divinae, non possumus negare illud de illa. Ad confirmationem, patet ex solutione ad 2.