Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI. Prima conclusio: In rebus compositis ex materia et forma, necesse est quod natura et suppositum differant. Ratio est, quia natura solum comprehendit ea quae cadunt in deffinitione speciei: suppositum vero includit materiam individualem, et has carnes, et haec ossa cum accidentibus designantibus hanc materiam. Secunda conclusio: In substantiis separatis a materia non differt suppositum, et natura. Ratio est, quia formae subsistentes per se individuantur. Tertia conclusio principalis: Deus est idem quod sua essentia seu natura. Ratio est, quia Deus non est compositus ex materia et forma; ergo est sua Deitas, et sua vita etc.

COMMENTARIUM. IN hoc articulo sunt tres difficultates praecipue iuxta numerum, et ordinem harum trium conclusionum. Prima: Utrum in substantiis materialibus suppositum realiter distinguatur a natura?

Arguitur primo, pro parte negativa, ex Arist. 7. Metaph. tex. 21., ubi dicit, quod in omnibus substantiis quod quid est, est idem cum eo, cuius est. Et tex. 20, idem docens, solum excipit ab hac universali ea quae sunt unum per accidens. Confirmatur: nam Div. Tho. in articulo solum inde probat suppositum et natura differre in rebus materialibus realiter, quia suppositum includit conditiones individuantes, sive materiales, quas non includit natura. Tunc sic arguitur: Conditiones materiales non sunt de ratione suppositi, sed accidunt illi, et adveniunt supposito iam constituto; ergo ex his non colligitur distinctio realis eius a natura. Antecedens probatur: nam suppositum est prima substantia quae iuxta sententiam Arist. in praedicamento substantiae est propriissime et maxime substantia: ergo non constituitur in esse suppositi per conditiones accidentales designantes hanc materiam, ut dicit D. Tho. in articulo. Et hanc rationem attulimus in articulo praecedenti tamquam demonstrationem, qua probavimus materiam signatam, quae est individuationis principium, non importare materiam cum actuali quantitate. Confirmatur secundo: nam si suppositum includeret accidentia materialia, esset ens per accidens: ex substantia enim et accidenti non fit unum per se, ut saepe docet Arist. Et etiam, quia si Deus per miraculum separaret a Petro omnia accidentia, adhuc permaneret idem numero.

Secundo principaliter arguitur: Conditiones individuae materiales per se primo pertinent ad naturam singularem ita quod haec humanitas prius natura includat omnes illas conditiones, quam hic homo; ergo suppositum et natura non differunt realiter. Consequentia nota est, stando in ratione Divi Thomae; et probatur antecedens. Prius natura haec humanitas est singularis, quam hic homo sit constitutus in esse singulari huius hominis: probatur, nam propterea hoc individuum, scilicet Petrus, est hic homo, quia habet hanc singularem et essentialem naturam, scilicet hanc humanitatem; ergo prius intelligitur, quod natura sit singularis. Et confirmatur: nam Verbum divinum assumpsit hanc humanitatem singularem, et non assumpsit suppositum; ergo natura humana prius intelligitur singularis, quam intelligatur in supposito, alias assumi non posset singularis natura, quin assumeretur suppositum.

Tertio arguitur: Ratio individui praesupponitur ad rationem suppositi; ergo per prius competit naturae, quam supposito, et consequenter ratio cui innititur. D. Tho. in art. nulla est. Consequentia probatur: nam omnis illa conditio, quae antecedit rationem suppositi, tenet se ex parte naturae. Antecedens vero probatur: ratio suppositi est quod sit per se subsistens, independens a quocumque alio supposito, per quod subsistat: sed ratio individui est quod sit indivisum in se, id est, unum quid simpliciter, et quod non possit dividi in plura inferiora. Sed haec secunda ratio praesupponitur ad primam: prius est enim, quod res aliqua sit una in se et indivisa, quam quod subsistat independenter ab omni alio; ergo ratio singularitas prius competit naturae Dices forte, quod D. Tho in hoc articulo non dicit, individuum materiale realiter differre a natura singulari; sed solum dicit, quod realiter differt a natura specifica: nam loquitur de natura definibili dicens, quod natura comprehendit ea tantum, quae cadunt in definitione speciei, sicut humanitas. Contra est argumentum: sequitur, quod D. Thomas diminute locutus est; siquidem non satis distinguit materiale suppositum a supposito divino. Nam hoc est peculiare divino supposito, quod sit idem cum sua singularissima natura. Item etiam diminute loquitur in eo quod distinguens suppositum singulare a natura specifica non comparat illud ad naturam singularem

Quarto arguitur: sequitur ex hac sententia Divi Thomae, quod haec propositio sit falsa, homo est humanitas, consequens est falsum; ergo. Probatur sequela. Nam eorum, quae realiter distinguuntur, unum non praedicatur de altero. Minor vero probatur. Nam haec propositio est vera in divinis, Deus est Deitas: et in rebus creatis, haec est vera, ens creatum est entitas, ergo et haec erit vera, homo est humanitas.

Quinto. Suppositum non includit aliquid reale, quod non includat natura; ergo non differunt realiter. Consequentia est nota, et antecedens probatur: nam alias, haec esset falsa, homo est res quae est humanitas, quam tamen concedunt omnes Metaphysici. Probatur: quia haec est falsa, homo est res quae est materia prima, homo est res quae est anima; quia homo includit praeter materiam, ipsam formam, et praeter animam corpus, ergo si suppositum supra naturam addit aliquid reale, illa propositio pariter erit falsa.

Ultimo arguitur. Si suppositum differt a natura realiter, ergo et personalitas distinguitur realiter a natura, et existentia. Et tunc rursus sequitur, quod in rebus materialibus sit triplex compositio, scilicet, ex materia et forma, ex esse et essentia, et ex natura et personalitate: quod tamen nullus Metaphysicus adhuc dixit. In contrarium tamen est sententia D. Thomae in hoc articulo, quam desumpsit ex Arist. 3. De Anima, tex. 9. et 7; Metaphy., textu 41., ubi ait: «Et quodquid erat esse unumquodque in quibusdam idem ut in primis subtantiis». Omnia autem quae sunt sicut materia, aut sicut congregata ex materia, non sunt idem. De hac difficultate quamplures versantur opiniones, quas vide in Domino Caietano, in 3. parte quaest. 4, art. 2., ubi etiam disputatur de hac materia. PRO resolutione, notandum primo, quod suppositum proprie acceptum est substantia completa individua subsistens incommunicabiliter. Dicitur substantia, ad excludendum accidentia; completa, excludit partes substantiae, ut caput, brachia, etc.; individua, excludit naturam specificam, non solum significatam in abstracto, ut humanitas, sed etiam in concreto ut homo: loquimur enim hic de supposito singulari. Dicitur autem subsistens, ad differentiam naturae substantialis sumptae in abstracto, quae non subsistit, sed est id quo suppositum subsistit. Dicimus incommunicabiliter, ut excludamus Deum a ratione suppositi: nam hic Deus, ut communicabilis est tribus Personis Divinis, non est suppositum Verum est quod in praesentia, suppositum substantiale non solum accipitur pro singulari supposito: sed etiam pro significato per terminum comunem, v. g. homo. Existimo enim, quod cum homo importet naturam humanam in supposito, licet per prius importet naturam, tamen revera significat suppositum in confuso et in communi. Et hoc probatur, tum ex diffinitione termini communis tradita a Dialecticis. Et confirmatur: nam quando homo accipitur personaliter, praedicatur et supponit proprie pro suppositis, ergo significat illa. Secundo probatur: nam si homo solam naturam significat, et non suppositum, sequitur, quod haec sit concedenda, Filius Dei assumpsit hominem, quam tamen omnes Theologi reiiciunt tamquam haereticam, si in rigore accipiatur, ut patet: 3. p., q. 4. artic. 3. Sequela vero probatur: nam Filius Dei assumpsit naturam humanam; ergo si homo nihil addit supra naturam humanam, bene sequitur, quod assumpsit hominem. Nota secundo ex D. Tho. De ente et essentia, cap. 3. quod natura potest dupliciter significari, et per modum partis, ut hac voce, humanitas, et per modum totius, ut significatur per hanc vocem homo. Differunt autem, quod significata primo modo excludit a sua ratione supposita singularia, ut v. g., humanitas excludit Petrum et Paulum: nam significat formam qua homo est homo, quod Petro convenire non potest. Secundo autem modo significata, includit implicite supposita singularia ipsius naturae, ut homo. Nam significat habens humanitatem, quod cuicumque supposito convenit. Cuicumque enim supposito humanae naturae, convenit quod sit habens humanitatem, non autem quod sit id quo homo est homo. Unde fit, quod cum omnia quae explicite importat Petrus, implicite et in confuso importet homo, eodem genere distinctionis, quo Petrus differt a natura humana, differt etiam homo. Verum est quod Philosophi communiter nomine suppositi solent intelligere singulare suppositum solum: Ubi etiam advertendum est, quod licet S. Tho. in iis distinctionibus explicationis gratia soleat attendere admodum significandi terminorum: utrum significetur natura per modum partis, vel per modum totius, etc., tamen quaestio nostra potissimum procedit physice et metaphysice, attendendo ad naturas rerum, in quibus etiam modus significandi fundari solet. Nota tertio, distinctionem, qua aliquid distinguitur ab alio, esse multiplicem, alia est distinctio realis, et alia rationis. Rursus realis, alia inter duas res omnino seu materialiter distinctas, ut inter Petrum et Ioannem, quae dici solet distinctio rei a re; alia vero est formalis, qualis est inter actionem, et pasionem. Rursus illa quae est inter duas res, aliquando est talis quae versatur inter duo, quorum unum includit alterum et addit aliquid reale. Et haec adhuc est in duplici differentia: nam aliquando aliquid reale intrinsece clauditur in uno, quod non in alio, quomodo totum distinguitur a quacumque parte seorsum, ut Petrus a sua materia, praeterquam includit formam, et a sua forma praeterquam includit materiam. Aliquando vero id quod addit aliquid reale supra aliud, non includit illud intrinsece, sed extrinsece tamquam terminum, quem respicit. Sicut disciplinabile vel risibile distinguitur realiter ab homine, quia addit actum disciplinae, vel risibilitatis, quod est aliquid extrinsecum ab ipso homine.

HIS adnotatis, ut certa ab incertis separemus, sit prima conclusio Quamvis non sit error in fide aut temerarium dicere, quod suppositum et natura sola ratione distinguuntur, est tamen multo conformius fidei et veritati, quod in compositis ex materia et forma distinguuntur realiter. Prima pars conclusionis probatur: nam veritas fidei, quod Deus assumpsit naturam singularem, et non suppositum, optime salvatur cum sola distinctione rationis inter naturam et suppositum. Probo: nam quod unio sit facta in persona et non in natura, et quod terminus assumptionis sit persona, sufficienter salvatur per illam distintionem rationis; ergo et illa veritas, Filius Dei assumpsit naturam, non suppositum. Secundo probatur: nam sicut in hac positione, Persona divina immediate assumpsit, et non natura divina, salvatur veritas per solam distinctionem rationis inter personam et naturam divinam, sic etiam in hac, natura humana est assumpta et non persona. Secunda vero pars nostrae conclusionis probatur: nam in hac sententia conveniunt fere omnes sancti Doctores dicentes, hoc esse Deo proprium, ut in eo non distinguantur natura et suppositum, Deitas et Deus. Iste auctoritates videndae sunt in Magistro Sent. in 1. d. 8 in ultima parte distinctionis, et dist. 34. Vide etiam Aug. 11. De civit., ca. 11. et 15. De Trinit. c. 17.; et Bernar. super Cant. serm. 80. Item probatur ratione. Suppositum includit aliquid reale, quod non includit natura, ergo differunt realiter. Consequentia patet ex iis, quae hic notavimus. Antecedens probatur. Multa praedicata dicuntur de supposito, quae non vere dicuntur de natura nec in particulari sumpta, nec in communi, scilicet subsistere, recipere accidentia, agere et pati. Ergo aliquid reale includit suppositum, propter quod omnia haec praedicata conveniunt illi, quod non includit natura. Secundo probatur. Haec est falsa, Petrus est haec humanitas, ut constat; ergo inter subiectum et praedicatum est distinctio realis. Probatur consequentia, nam sola distinctio rationis non sufficit falsificare propositionem, nisi propter aliquam appellationem intervenientem; at in hac propositione nulla est appellatio, ergo etc. Tertio, secundum fidei doctrinam filius Dei assumpsit naturam humanam, et non assumpsit hominem, aut suppositum; ergo realiter distinguuntur: nam alias, si sunt idem, quare assumitur unum, et non alterum? Confirmatur: nam ut melius asserantur et verificentur dogmata Theologorum in materia Incarnationis, oportet fateri hanc distinctionem inter naturam et suppositum. Asserunt enim Theologi, quod humanitas in Christo caret personalitate propria, et quod inclinatur in illam, et quod si Persona divina assumeret humanitatem in aliqua persona, corrumperet personalitatem. Quae omnia postulant distinctionem realem inter naturam et suppositum.

Punctus ergo difficultatis huius, supposita veritate primae conclusionis, consistit in hoc, ut explicetur, quid addit suppositum supra naturam, per quod constituitur in esse suppositi, et a natura distinguitur. De quo Caietanus in 3. p. supra, relatis septem opinionibus, quae omnes conveniunt in hoc, quod suppositum nihil positivum intrinsecum addit supra naturam singularem, ipse statui propriam sententiam, quod suppositum addit supra naturam singularem realitatem quandam positivam, distinctam realiter ab ipsa natura singulari, quae est quidam terminus seu complementum naturae: et per hoc constituitur individuum in esse suppositi. Et per hoc complementum (inquit) natura fit capax existentiae, et fit potens ut agat, et patiatur. Unde sicut punctus (inquit) se habent ad lineam, quia terminat illam: ita iste modus seu complementum se habet ad naturam, quia reddit illam terminatam et completam.

Secunda sententia est, quod suppositum nihil reale addit supra naturam, nisi actum existentiae. Quae opinio potest explicari in duplici sensu: primus, quod suppositum includat actum existentiae intrinsece, sicut album albedinem; et hic sensus falssissimus est. Et convincitur, quia existentia solum est essentialis Deo, cuicumque vero rei creatae est accidentalis, ut dicetur articulo sequenti; ergo non clauditur intrinsece in supposito Petri. Et confirmatur. Nam alias haec propositio esset perpetuae veritatis, Petrus existit: nam praedicatum est de intrinseca ratione subiecti, quod tamen absurdum est. Praeterea, nam D. Tho., 3. p., q. 17., art. 2. dicit, quod esse pertinet ad personam sicut ad id, quod habet esse; ergo esse existentiae praesupponit suppositum, quod habet esse. Item, nam iste modus loquendi, quod esse existentiae recipitur in supposito, frequens est in D. Tho.; ergo existentia praesupponit suppositum iam constitutum. Altero modo intelligi potest haec secunda opinio, quod suppositum includat esse existentiae extrinsece, sicut disciplinabile includit extrinsece actum disciplinae Et in hoc sensu haec secunda opinio est Capr., in 3., d. 5., q. 3., videtur tamen manifeste falsa. Primo, nam si existentia pertinet solum extrinsece ad suppositum, ergo prius natura intelligitur suppositum constitutum in esse suppositi, quam intelligatur habere existentiam. Ergo iam est aliud principium constitutivum suppositi intrinsecum Probatur prima consequentia: existentiam esse actum extrinsecum suppositi nihil aliud esse potest, quam quod ratio suppositi constituatur per ordinem ad existentiam; non tamen quod ipsa formaliter inhaerens; illud constituat, sicut dicebamus articulo praecedenti quod materia signata constituitur per ordinem ad quantitatem, non tamen quod quantitas formaliter inhaerens reddat eam signatam; ergo prius natura quam intelligatur existentia in supposito, praeintelligitur suppositum constitutum intrinsece in esse suppositi. Secundo: nam ex hac sententia sequitur, quod suppositum nihil reale addit intrinsece supra naturam; ergo est idem realiter cum natura: et tunc redeunt argumenta facta in probatione primae conclusionis.

Tertia sententia est media, quam docuit M. Victoria, et tuetur eam saepe Magister Soto in Logica et Physica, quod natura et suppositum distinguuntur quidem realiter non sicut res a re, sed sicut res et modus rei. Unde videntur fateri, quod suppositum addit supra naturam modum quemdam, actum vero existentiae addit extrinsece.

Sit tamen secunda conclusio: suppositum in rebus materialibus addit supra naturam singularem aliquid reale positivum intrinsecum ipsi supposito, et constitutivum illius. Probatur primo, ex Arist., 5. Metaph., tex. 15., ubi dividit substantiam in essentiam et suppositum. Et proportionabiliter in praedicamento substantiae dividitur in primam et secundam, ubi prima substantia dicitur maxime substantia: sed necessum est constituere aliquid positivum intrinsecum constitutivum essentiae et secundae substantiae; ergo pariter etiam assignandum est aliquid reale positivum intrinsecum constituens suppositum, quod est esse per se separatum ab omnibus aliis. Confirmatur: haec nomina, ego, tu, hic homo, ex communi consensu significant aliquid reale intrinsecum primis substantiis, et revera significant suppositum seu personam; ergo etc. Secundo probatur: Persona divina constituitur in esse personae per aliquid reale positivum; ergo et persona creata. Probatur consequentia: nam persona unico conceptu, quamvis analogo: dicitur de persona creata, et increata. Tertio probatur, in mysterio Incarnationis, secundum fidem catholicam, personalitas Verbi supplet personalitatem humanae naturae; ergo personalitas humana aliquid reale est, quia negatio non suppletur. Confirmatur: si Christus dimitteret humanitatem, in humanitate illa dimissa esset alia persona numero a Persona Verbi propria ipsi humanitati, ergo sine dubio illa personalitas esset substantia: alioquin non esset alia. In hac sententia perpetuus est D. Tho. in 3. p., q. 4 , art. 1., ad 3. ubi dicit, quod si Persona divina assumeret naturam angeli existentis, destrueretur eius personalitas. Et in articulo secundo dicit, quod si Persona praeintelligeretur assumptioni, vel oporteret, quod corrumperetur, et sic frustra esset assumpta, vel quod remaneret post unionem, et sic essent duae personae. Vide ibidem ad secundum, et q. 17., artic. 2. et maxime ad primum, ubi dicitur, quod esse consequitur naturam non sicut habentem esse, sed quia est aliquid; personam autem, sive hypostasim, sicut habentem esse. Vide ibidem, q. 35., art. 5. et in solutione ad 5 Et in hac conclusione praecipue impugnamus Scotum, in 3., d. 1., q. 1. asserentem, suppositum addere supra naturam negationem intrinsecam, quod scilicet non possit ab alio terminari, nec in alio existere.

Tertia conclusio: Hoc constitutivum suppositi, scilicet, esse per se separatum a ceteris, reductive pertinet ad praedicamentum substantiae. Itaque suppositum directe collocatur in praedicamento substantiae: at vero realitas haec constitutiva suppositi indirecte et reductive: sicut differentia hominis non directe pertinet ad rectam lineam praedicamenti substantiae, sed reductive. Probatur: nam constitutivum substantiae cum sit de ratione eius, impossibile est quod sit accidens; ergo est substantia. Rursus non substantia posita in recta linea; ergo reductive in illo praedicamento. Confirmatur: nam differentia constituens hominem, et modus per se constituens substantiam, reductive sunt in genere substantiae; ergo et illud reale constitutivum suppositi Quod si dicas, quod Aristotel. 2. De Anima, textu 2. in divisione substantiae non meminit istius modi constituentis suppositum, sed solum materiae, et formae, et compositi; respondetur, quod nomine compositi intellexit naturam cum suo termino et complemento constituente suppositum. Secundo probatur conclusio: suppositum iuxta sententiam Arist. et D. Tho. addit aliquid supra naturam; sed illud non est actus existentiae; ergo est hic modus quem ponimus. Probatur consequentia, quia nihil aliud fingi potest substantiale, quod suppositum possit addere supra naturam. Confirmatur: antequam natura intelligatur constituta in supposito intelligitur indeterminata et pendens ab alio; in supposito autem constituta, intelligitur determinata et omnino independens; ergo suppositum addit supra naturam quemdam modum realem quo ipsa terminatur et completur. Hinc sequitur, quod hic modus seu complementum constitutivum suppositi est terminus purus ac ultimus naturae substantialis. Explicantur singulae partes huius corolarii: dicitur terminus, quoniam natura substantialis quantumlibet intelligatur perfecta et singularis, tamen si non sit in supposito seu persona, adhuc est terminabilis, ut patet in humanitate Christi, quae quidem perfectissima est in specie, et rursus singularis, adhuc tamen terminatur actu per Verbi personalitatem. Ad eumdem modum in suppositis creatis, naturae secundum se, perfectae sunt in specie, et singulares per principia individuantia, tamen terminantur per proprias rationes suppositorum. Deinde dicitur purus, ad excludendum omnem prorsus causalitatem non modo extrinsecam efficientis, verumetiam intrinsecam causae formalis. Itaque esse terminum purum est terminare non includendo causalitatem, sicut punctum in linea dicitur terminus purus illius, ita quod non est illius causa. Verum est tamen, quod haec ratio terminandi reduci potest ad genus causae formalis, et sublatis imperfectionibus, convenire potest Personae divinae. Vide Caiet., 3. p., q. 4., artic. 3. ad finem. Personalitas siquidem non adest naturae, sicut propria passio, sed sicut perfectio et complementum effectus naturaliter sequitur effectum, cuius est complementum. Natura siquidem, ut prior causalitate, incompleta est quoad ultimum sui complementum: ut vero personatur, ultimum complementum assequitur. Quo fit, ut actio, qua producitur hic homo, si consideretur ut inchoata, nempe deducta usque ad naturam hanc, abstrahendo a personatione, inconsummata est et imperfecta, quoniam non attingit suum terminum inclusive. Tunc autem est perfecta et consummata, quando fit natura personata, quam significat Petrus: tunc enim deducta est usque ad terminum inclusive. Modus igitur, quo personalitas sequitur, naturam vel naturae principia est quo terminus actionis et rei factae naturaliter adest ipsi rei productae in fine actionis. Dicitur ultimus, quoniam si natura substantialis semel est terminata per talem rationem suppositi, non est ultra terminabilis saltem quantum est ex parte ipsius naturae quoniam habet iam suum ultimum complementum, per quod perfectissime terminata est. Consulto dixi, quantum est ex parte naturae suae, quoniam si attendamus potentiam personae terminantis, fieri potest, ut natura semel terminata per unam personalitatem, terminetur deinde et succesive per aliam.

Quarta conclusio. Haec ratio constituens suppositum distinguitur realiter in rebus creatis, tamquam res alia ab actu essendi sive existentiae. Et vocatur a D. Caiet. subsistentia. Haec conclusio est contra Capr. in. 3., d. 5., q. 3. qui asserit, quod actus essendi est extrinsecus et extra rationem suppositi. In quo consentit illi Caiet. Ceterum dicitur quod ille actus essendi est idem cum personalitate. Est etiam contra quosdam discipulos D. Tho. qui quamvis consentiant Caietano in hoc, quod personalitas est de intrinseca ratione personae: tamen inquiunt quod illa personalitas est actus essendi. Est etiam contra aliquos auctores, qui volunt, quod etiam si distinguantur realiter ista duo, distinguuntur tamen sicut res et modus rei, non sicut duae entitates. Probatur ergo primo ex D. Tho. 3. p., q. 17., art. 2., ad primum, ubi inquit, esse consequitur naturam non sicut habentem esse, personam autem sive hypostasim sicut habentem esse. Ubi Divus Thomas vult, quod ratio suppositi praecedit actum essendi, et est prior illo, ergo actus essendi non est personalitas. Secundo. Personalitas seu ratio suppositi est intrinseca omnino personae seu supposito, et ponitur in eius definitione, at existentia non est de ratione et definitione alicuius rei creatae, sed est actus primus omnis substantiae, ut in articulo sequenti late explicabimus; ergo. Tertio. Actus essendi non est idem cum ratione constitutiva secundae substantiae speciei, aut generis, sed advenit illi ut actuans quidditatem constitutam per sua intrinseca et formalia principia, quae omnia se habent, ut potentia respectu actus existentiae; ergo formaliter non est idem cum ratione constituente quidditatem personae. Verum est tamen (ut statim dicemus) quod iste actus essendi est actus naturae, et suppositi: sed suppositi est primus et immediatus actus, naturae vero mediatus. Ultimo, haec conclusio probatur omnibus argumentis, quibus probavimus primam sententiam esse falsam.

Quinta conclusio. Probabilissimum est, quod suppositum addit intrinsece supra naturam modum illum realem, quem diximus, per quem intrinsece constituitur in esse suppositi; sed addit etiam actum existentiae, extrinsece tamen. Volo dicere in hoc secundo, quod suppositum constituitur in ratione suppositi per ordinem ad existentiam tamquam ad proprium actum ipsius suppositi, non tamen includit intrinsece existentiam. Haec conclusio probatur primo: quoniam iuxta istam conclusionem conciliantur gravissimorum doctorum sententiae, ergo. Secundo probatur quoad secundam partem, nam prima iam probata est argumentis factis pro praecedenti conclusione. Suppositum definitur quod sit substantia individua subsistens etc ; ergo in ratione suppositi includitur substantia et ordo ad existentiam. Itaque suppositum dicitur existens, et subsistens, quia licet non includat actu subsistentiam, includit tamen intrinsece ordinem ad illam. Tertio, suppositum nihil est aliud quam immediatum et proprium susceptivum substantialis existentiae, iuxta sententiam Divi Thomae, 3. p, q 17., artic. 2.; ergo sicut potentia in sua ratione claudit ordinem ad proprium actum, ita suppositum dicit ordinem intrinsecum ad existentiam sicut ad actum sibi proportionatum Ista sententia videtur esse D. Tho., Quodl. 2., art. 4. in solutionibus argumentorum; et ista est ratio propter quam D. Tho. et alii gravissimi Philosophi quam saepius explicant suppositum per actum existendi: non quod suppositum intrinsece claudat eiusmodi actum, sed quoniam tota ratio ipsius sumitur per ordinem ad ipsum.

Sed quoniam hactenus non explicuimus, an ille modus realis, quem addit suppositum supra naturam, distinguatur ab ipsa tamquam res a re, vel solum formaliter.

Sit ultima conclusio. Probabile est illum modum sola ratione formali a natura distingui, sicut modus rei ab ipsa re, ut sessio a sedente; probabilius tamen est, quod ille modus distinguitur a natura tamquam res a re. Haec conclusio habet duas partes. Prima pars probatur; nam videtur colligi ex sententia Arist. et D. Tho. cum dicunt in immaterialibus suppositum non distinguitur realiter a natura. Ex quo colligitur argumentum: suppositum in rebus immaterialibus citra dubium addit istum modum realem supra naturam, sed si distinguitur iste modus a natura plusquam formaliter, non potest salvari in aliquo sensu, quod suppositum non distinguatur a natura realiter. Si tamen dicamus, quod ille modus solum formaliter a natura distinguitur, potest salvari ista sententia D. Tho. quod intelligatur de distinctione reali tamquam res a re, ita ut velit dicere, quod suppositum in rebus materialibus non distinguitur a natura per aliquid, quod distinguatur a natura tamquam res a re; ergo. Secundo, quoniam sapientissimi Magistri, inter quos est Soto, dicunt, quod suppositum non distinguitur a natura tamquam res a re; et ita admittunt hanc propositionem, homo est res quae est humanitas: at si suppositum includit modum, qui tamquam res a re a natura distinguitur, illa propositio est falsa, sicut ista, compositum est res illa, quae est forma, quoniam in his propositionibus denotatur, quod res, quae est praedicatum, intrinsece et realiter est prorsus eadem cum re significata per subiectum. Ultimo: pluralitas rerum non est admitenda sine gravissima causa, ergo etc. Secunda pars huius conclusionis est Domini Caiet. loco citato, quamvis oppositum videatur docere in hoc artic. Et probatur: nam vix potest intelligi, quo pacto Verbum divinum assumeret humanam naturam, et non suppositum; si suppositum non addit aliquid reale supra naturam distinctum tamquam res a re; nam si humana natura in Christo includit omnem illam entitatem intrinsecam, quam habet humana natura in Petro, difficile explicatur, quo pacto habeat rationem suppositi in Petro, et non in Christo; ergo. Ex hac secunda parte sequitur, quod omnes illae propositiones, in quibus natura de supposito praedicatur, non solum sunt falsae in sensu formali, sed et in sensu identico, si loquamur rigurose propter rationem asignatam. Itaque haec praedicatio, homo est res quae est humanitas, in rigore est falsa. In omni tamen sententia haec est falsa, Christus est res quae est humanitas, quoniam modus quo constituitur suppositum Christi, in omni sententia, est distinctus tamquam res a re, ab ipsa humanitate. Nam complementum personale, quo terminatur natura humana in Christo, est complementum personale Verbi: quod quidem tamquam res a re distinguitur ab ipsa humanitate.

AD argumenta: ad primum respondetur cum D. Tho., 7. Metaph. tex. 21., quod Arist. ibi loquitur de quidditate rei ut significatur in concreto, ut quidditas hominis significatur per suam differentiam, scilicet, animal rationale: et quidem quidditas in concreto significata includit implicite et in confuso omnia singularia supposita, atque, adeo praedicatur de illis. Ceterum in praesentia loquimur de quidditate rei secundum se, ut loquitur de illa ipse Arist., 7. Meta. textu 41. secundum quam rationem potius debet significari termino abstracto quam concreto; et si sumatur ita, realiter a supposito distinguitur. Unde haec propositio, homo est humanitas, est falsa, eo quod natura et suppositum distinguuntur realiter, sicut includens et inclusum: suppositum enim includit realem modum, quem natura potius excludit, quam includit, ut significatur per nomen abstractum: de quibus propositionibus vide Soto, q. 3. Universalium

Ad confirmationem respondetur, quod citra dubium probat intentum, videlicet, quod accidentia materialia revera non pertinent intrinsece ad rationem suppositi materialis. Quocirca metaphysice loquendo, suppositum non distinguitur a natura per haec accidentia, sed differt modo iam explicato in conclusionibus. Cum autem Arist. et D Tho. docent suppositum materiale addere illa accidentia supra naturam, loquuntur physice Pro quo notandum est, quod quamvis haec accidentia per prius pertineant ad naturam, quam ad suppositum, eo quod natura sit singularis et individua per ordinem ad ista accidentia (ut articulo praecedenti dictum est) tamen, physice et realiter, prius natura inhaerent supposito, quam ipsi naturae: quoniam suppositum est proprium et immediatum subiectum accidentium, et natura non recipit illa nisi mediante supposito: quo circa physice loquendo, suppositum addit haec accidentia supra naturam: quoniam haec accidentia prius afficiunt suppositum, quam naturam, licet prius respiciantur a natura tamquam quid extrinsecum, a quo sumitur individuatio naturae. Est autem hic notandum, quod licet probabile sit, ut Theologi quidam docent, naturam individuari per ordinem ad suppositum singulare, ita quod humanitas Petri est haec et singularis, quia dicit ordinem ad hoc suppositum singulare; tamen omnino est improbabile asserere, quod individuatio naturae pendeat ab actuali coniunctione cum supposito singulari. Probatur: humanitas quam Christus Dominus assumpsit numquam fuit coniuncta cum aliquo supposito humano, ut fatetur fides catholica; et tamen est haec humanitas et singularis, ergo eius individuatio non pendet intrinsece ab aliquo supposito humano singulari: immo crediderim, quod singularitas et individuatio naturae non pendet intrinsece ab ordine aliquo ad suppositum singulare, sed solum pendet ex partibus essentialibus ipsius naturae, scilicet ab hac materia, et ab hac forma, et hoc est longe probabilius, quam illa sententia modo dicta. Probatur ratione: humanitas singularis, quae est in Christo et prout est in Christo non habet inclinationem ad suppositum singulare humanum sibi proportionatum, ergo singularitas illius naturae non sumitur per ordinem ad illud suppositum singulare. Consequentia patet. Antecedens probatur: nam natura humana in Christo est sufficientissime terminata per suppositum divinum, quia divinum suppositum praestat illi omnem perfectionem et determinationem quam illi poterat praestare suppositum creatum; immo et in infinitum maiorem et excellentiorem; ergo non retinet inclinationem, saltem proximam ad propriam suppositalitatem. Et per hoc patet ad secundam confirmationem.

Ad secundum argumentum cum sua confirmatione ex eadem doctrina respondetur: neque oportet repetere quae dicta sunt. Et eodem modo respondetur ad tertium.

Ad quartum respondetur concedendo sequelam, et negando minorem. Ad cuius probationem respondetur, quod quoties diversus modus significandi est in causa ut aliquid reale includatur intrinsece in uno extremo, quod non includitur in alio explicite aut implicite, confuse aut distincte, tunc propositio in qua praedicatur abstractum de concreto, est falsa: et talis est illa, homo est humanitas. At vero si nihil includatur intrinsece in uno extremo, quod non includitur intrinsece in alio, propositio est vera, et talis est illa, Deus est Deitas; quoniam natura divina includit subsistentiam: et illa, ens est entitas: nam entitas includit intrinsece omnem modum entis.

Ad quintum respondetur, quod ut dictum est in ultima conclusione probabilius est quod ille modus, quem includit suppositum distinguitur realiter tamquam res a re ab ipsa natura. Et iuxta hunc dicendi modum concedimus, hanc esse falsam, homo est res quae est humanitas. At vero probabilem sententiam sequendo explicatam in eadem conclusione, quod solum ille modus distinguitur formaliter a natura, vera est illa propositio, homo est res, quae est humanitas. Unde non est eadem ratio de illa, atque de hac, homo est res, quae est materia prima. Nam homo supra naturam nihil addit nisi modum distinctum formaliter, et non tamquam rem a re: at vero supra materiam primam addit quamdam rem distinctam; scilicet formam.

Ad ultimum respondetur, concedendo primam consequentiam, et ad sequelam quae infertur, respondetur, quod licet personalitas distinguatur realiter a natura, non tamen facit compositionem cum illa, sed solum complet et terminat naturam sicut punctus lineam.

DUBITATUR secundo, circa secundam conclusionem D. Tho. Utrum in rebus immaterialibus suppositum distinguatur a natura, sicut in substantiis materialibus compositis ex materia et forma?

Pro parte negativa arguitur primo. Divus Thomas in corpore articuli disputans an natura distinguatur a supposito dicit, quod in iis, quae non sunt composita ex materia et forma, in quibus individuatio non est per materiam individualem, sed ipsae formae per se individuantur; oportet quod ipsae formae sint supposita subsistentia, et sic in eis non differt suppositum a natura; ergo. Et confirmatur: nam D. Tho. probat, quod Deus non est compositus ex materia et forma, ut iam dictum est, ergo Deus est sua Deitas; ergo valet similiter, angelus non est compositus ex materia et forma, ergo angelus est sua natura.

Secundo ratione, quae colligitur ex D. Tho. In angelis non est aliquod accidens individuans et pertinens ad individuationem, quod item non sit propria passio ipsius specificae naturae; ergo non distinguitur suppositum angelicum ab ipsa natura angelica, saltem secundum rem. Probatur consequentia: quoniam suppositum non addit supra naturam angelicam aliquod accidens pertinens ad individuationem, immo nihil addit quod sit extra rationem speciei; ergo

Tertio. In angelis, et in iis, quae non sunt composita ex materia et forma, forma a seipsa individuatur; ergo nihil reale addit suppositum supra ipsam naturam seu formam.

Quarto. Si in separatis a materia suppositum et natura distinguuntur, maxime quia suppositum includit esse, quod non includit natura. Haec enim est ratio Divi Thomae, Quodli. 2., articu 4., in corp. et ad primum. Sed haec ratio nulla est; ergo non distinguuntur. Minor probatur: nam esse, ut probavimus dubio praecedenti, non potest esse modus constitutivus suppositi, cum sit accidentarius cuilibet creaturae, ergo natura et suppositum in angelis non distinguuntur realiter.

In contrarium tamen est, nam in rebus spiritualibus suppositum addit supra naturam illum modum realem intrinsecum, quem supra explicuimus: nam ratio allata ad asserendum illum modum realem, non solum procedit de individuis et suppositis in rebus materialibus, sed etiam spiritualibus, ergo etc. Item etiam, nam Deus potest assumere naturam angelicam, non assumpto supposito, ut dicitur 3. parte, quaestione 4., articulo 2.

In huius dubii explicationem notandum est ex D Tho. hic quod res sunt in duplici differentia. Quaedam sunt compositae ex materia et forma: aliae vero non habent talem compositionem; v. g., homo componitur ex materia et forma, Deus vero et angeli non. Ceterum angeli componuntur ex esse et essentia, et ita tenent medium inter res materiales, et Deum: quia Deus est purus actus nihil habens compositionis, nec habet complementum personale distinctum ab ipsius Essentia, nec individuatur per aliquid distinctum, res vero materiales habent compositionem ex materia et forma, et ita habent accidentia individuantia naturam specificam, et suppositum addit complementum personale, non solum supra naturam specificam, verum etiam supra naturam individuam. Angeli autem tenent medium locum, et ita difficultas huius dubii in hoc consistit, an scilicet in angelis suppositum addat complementum personale supra naturam. Secundo est notandum, quod suppositum, et natura individua distinguuntur: quia natura humana, eo ipso quod habet hanc materiam et hanc formam, per ordinem ad haec accidentia est individua: ad hoc autem ut sit suppositum, hoc non sufficit, sed requiritur, quod habeat complementum personale, per quod constituitur in esse suppositi; v. g. natura humana, quae praeintelligitur assumptioni est haec et individua, quia habet hanc materiam et hanc formam: non tamen est suppositum, quia deest illi complementum personale. Haec doctrina habetur in domino Caiet., 3. p., q. 4., artic. 2., circa medium.

HIS suppositis sit prima conclusio. In angelis natura non distinguitur realiter ab hac natura individua. Haec conclusio est manifesta in doctrina Divi Thomae, et habetur infra, quaestione 50. artic. 2. Ratio huius conclusionis est manifesta. Nam angelus est forma quaedam, quae seipsa individuatur, ut docet D. Tho. loco citato, ergo natura individua in Angelis non distinguitur ab Angelica natura Hanc etiam conclusionem probant argumenta in principio facta.

Secunda conclusio. Necessario est dicendum, quod suppositum in Angelis distinguitur realiter a natura. Hanc conclusionem evidentur probant argumenta secundo loco facta. Eam tenet D. Tho. expresse infra; q. 50. loco citato; et q. 75. artic. 5. ad 4. et 2 , Contra Gentes, ca. 52. et 53.|summa-contra-gentiles-liber-secundus:liber.2/capitulum.52 Tenent etiam illam omnes sancti, qui hoc peculiare tribuunt Deo: quorum testimonia sunt videnda in Magistro, in l. d. 8. Videte etiam D. Hieronymum super c. 3. ad Ephes. in illa verba: «A quo omnis Paternitas etc.»; et in Epist. ad Damasum. Hanc etiam conclusionem probant argumenta facta in praecedenti dubio ad probandum, quod suppositum et natura in rebus materialibus distinguuntur realiter; quia in rebus materialibus et immaterialibus eadem est ratio quantum ad hoc. Et praeterea probatur ratione manifesta: quia suppositum in Angelis dicit naturam angelicam, et subsistentiam, et complementum personale: sed natura angeli tantum dicit formam, qua angelus est angelus; ergo etc. Ex hac conclusione breviter colligimus, quod haec propositio sit falsa, Angelus est sua essentia: quia aliquid reale includitur in subiecto, quod nullo modo nec formaliter nec virtualiter continetur in praedicato.

AD argumenta in principio huius dubii proposita, quatenus impugnant nostram secundam conclusionem, respondetur.

Ad primum dicit Caietanus hic, hanc esse differentiam inter supposita materialia et immaterialia, quod illa distinguuntur a natura per aliquid illis intrinsecum, scilicet materiam signatam, quae tamen est extrinseca naturae. Ceterum in separatis a materia suppositum non distinguitur a natura, nisi per aliquid extrinsecum, scilicet, subsistere: quia subsistentia includitur in supposito immateriali, natura vero nullo modo includit illam, sed abstrahit. Et hoc videtur dicere D. Tho. in locis supra citatis. Semper enim dicit, quod suppositum immateriale claudit compositionem ex esse et essentia. Haec solutio non habet locum, nisi dicamus quod suppositum nihil addit supra naturam praeter existentiam. Ceterum idem Caiet. in 3. p., q. 4., art. 2. oppositum dicit: addit etiam, quod D. Tho. hoc loco satis indistincte locutus est. Quocirca ut legitima D. Tho. explicatio constet, nota, quod duo possunt considerari in natura singulari angelica: alterum est ipsa singularitas per quam natura est haec; alterum vero est personalitas, qua subsistit in ratione substantiae complete subsistentis. Primum convenit angelicae naturae ex propriis principiis specificis, et constituit individuum et singulare; secundum vero est terminus naturae, et constituit suppositum, et in omnibus rebus creatis realiter distinguitur ab ipsa natura. Cum igitur D. Thomas dicit hic in articulo, non differre in angelis naturam et suppositum, accipit suppositum pro individuo et singulari, non autem pro eadem natura terminata per personalitatem. Aliis dicendum videtur ad hunc locum D. Thomae, et ad Arist. 7. Meta. tex. 41., unde D. Thomas desumpsit suam sententiam, quod in angelis omne illud reale quod includit suppositum, solum sumitur a forma, et illam respicit tamquam proprium subiectum in quo recipitur: at in rebus materialibus, physice loquendo, suppositum includit multa accidentia, quae non respiciunt immediate ipsam formam tamquam subiectum immediatum in quo recipiantur, licet oriantur ab illa; sed habent pro subiecto immediato ipsum suppositum, quod quidem non a forma sed potius a materia (quae primum subiectum est accidentium materialium) habet, quod sit subiectum proximum eorundem accidentium. Ad confirmationem, patet ex dictis. Sicut enim accipiatur suppositum in divinis pro individuo singulari sive pro subsistenti, idem est natura et suppositum propter summam simplicitatem, quod non eodem modo contingit in angelis.

Ad secundum et tertium respondetur, iuxta secundam solutionem, quam ut meliorem elegimus dum solveremus primum argumentum: solum enim convincit, quod individuum in rebus separatis a materia nihil addit supra naturam; non tamen probant quod suppositum nihil addat. Respondetur secundo, iuxta ultimum modum dicendi ad illud primum argumentum, bene probari illis argumentis, quod suppositum non addit supra formam angelicam accidentia materialia: non tamen inde colligitur, quod constitutivum suppositi non addat aliquid supra naturam angelicam. Vide Capreolum in 3., d. 5., q. 3.

Ad quartum respondetur distinguendo antecedens. Suppositum enim in angelis distinguitur intrinsece a natura, quia includit modum quemdam intrinsece constitutivum suppositi. Distinguitur etiam extrinsece per ipsum esse ad quod suppositum dicit ordinem. Et ab hoc termino extrinseco colligit S. Tho. distinctionem naturae a supposito.

DUBITATUR tertio circa tertiam conclusionem, 'Utrum suppositum divinum et natura divina sint idem?

Et a parte negativa arguitur primo. Aliquid reale convenit Deo, quod non convenit Deitati; ergo distinguuntur realiter. Consequentia videtur nota, antecedens probatur. Nam Deo convenit generare, et generari, quod non convenit Deitati: haec enim est vera, Deus generat, et haec, Deus generatur: istae vero falsae Deitas generat, Deitas generatur: sed generare et generari est aliquid reale, ergo etc. Confirmatur. Pater includit aliquid reale, quod non includit Deitas, scilicet, relationem Paternitatis, per quam distinguitur a Filio, quae tamen non includitur in Deitate; alias sicut Deitas praedicatur de Filio, ita etiam Pater praedicaretur de illo, vel neutrum; ergo distinguuntur realiter. Confirmatur secundo. Nam illud, per quod distinguitur Pater a Filio, vel includitur in Deitate, vel non: si includitur, ergo cum dicimus, Filius est Deitas, praedicatur de Filio aliquid per quod distinguitur Pater a Filio, et sic haec propositio erit falsa: si non includitur, ergo aliquid includit Pater, quod non includit Deitas.

Arguitur secundo. Secundum fidem catholicam in mysterio Incarnationis unio humanitatis facta est immediate in supposito divino, et non in natura divina, ut dicit D. Tho., 3. p., q. 2., art. 1.; ergo suppositum divinum realiter distinguitur a natura divina. Probatur consequentia: nam hac ratione probamus, quod homo et humanitas distinguuntur realiter, quia Filius Dei assumpsit humanitatem, et non assumpsit hominem.

In contrarium tamen est veritas catholica, quam asseruimus in tertia conclusione articuli.

Pro brevi resolutione, supposita definitione suppositi, quam explicuimus dubio 1. huius articuli, nota quod hic terminus, Deus, tripliciter accipi potest, ut hic docet dominus Caietanus: primo, pro habente Deitatem in communi abstrahendo ab hoc et ab illo Deo: quo pacto est terminus communis, et hoc modo sumebant illi, qui putabant esse plures Deos. Secundo modo potest sumi pro vero Deo habente hanc numero Divinitatem, abstrahendo a divinis personis; quod quidem fieri potest dupliciter, scilicet, negative, et praecisive: quo pacto accipiebant Hebraei, et Philosophi naturales, qui ignorantes mysterium Trinitatis divinarum personarum, asserebant unum Deum; et etiam illi qui asserunt non solum unitatem naturae in divinis, sed unitatem suppositi incommunicabilis. Tertio modo accipitur Deus pro Persona divina incommunicabili, scilicet, pro Patre, aut Filio, aut Spiritu Sancto.

Sit igitur conclusio: Si Deus accipiatur sive secundo, sive tertio modo, non differt secundum rem a Deitate. Haec conclusio est tenenda de fide, in qua non facimus mentionem de prima acceptione, quia chimerica est. Probatur ergo conclusio auctoritatibus Divinae Scripturae et sanctorum Patrum: Ioan. 1., dicitur de Deo, quod est lux et vita; et Ioan. 14, Christus dicit de se ipso: «Ego sum via, veritas et vita»; 1. Ioan. 5. Hic est verus Deus et vita aeterna: in quibus locis abstractum praedicatur de concreto; ergo vita et vivens, lux et lucens etc. non differunt realiter in Deo; alias omnes illae propositiones essent falsae. Item etiam probatur ex definitione Concilii Remmensis congregati contra Gilbertum Porretanum Episcopum Pictaviensem; nam ille negabat, quod Deus esset veritas, et quod esset Deitas proprie loquendo, sed interpretabatur, Deus est veritas, id est, verus, et de hoc fuit damnatus in illo Concilio. Nam illae propositiones in proprietate sermonis sunt concedendae: immo hae, Deus est verus, Deus est vivens, interpretandae sunt in sensu magis proprio, Deus est veritas, Deus est vita. Vide gesta huius Concilii apud Bernardum, sermo. 80. in Cant., ubi intendit definire hanc veritatem tamquam de fide. Sunt etiam plurima testimonia Sanctorum ad hanc veritatem confirmandam, quae videnda sunt in Magistro Senten. in 1., d. 8. et 34.; et Aug. 11. De Civit., c. 11. et 15. De Trinitate, c. 17. Probatur ratione: nam Deus est purus actus, et quidquid est in Deo est infinitum; ergo est sua bonitas et sua Deitas, etc. Confirmatur ex ratione D. Thom., 1. Cont. Gent., c. 22., nam si Deus non esset sua Deitas, sequeretur quod in Deo esset aliqua compositio, quod est impium dicere. Probatur, nam si Deus non est sua Deitas, ergo propterea Deitas negatur de Deo quia aliquid includitur in uno, quod non in alio; ergo Deus non est omnino simplex, et consequenter erit compositus. Vide multa in D. Thom., ibi. Praeterea probatur ratione D. Bernar. ubi supra: si Deitas non est Deus, ergo vel est aliquid, vel nihil; non potest dici esse nihil, cum sit ipsa natura divina; si igitur est aliquid, ergo vel maior Deo, vel minor, vel aequale: si maior, ergo aliquid est summum bonum non Deus: item aliquid esset maius Deo, quod implicat, nam Deus est id, quo maius excogitari non potest: si minor, ergo aliquid quo Deus est Deus, est minus Deo, quod implicat, nam id quo Deus est Deus est infinitum simpliciter; ergo non est aliquid minus Deo: si aequale, ergo erunt duo summa bona, et non unum. Item etiam aliquid quod est summum bonum esset non Deus, quod manifestam implicat contradictionem.

AD argumenta in contrarium respondetur breviter. Ad primum cum sua confirmatione latius dicturi sumus in materia de Trinitate; nunc respondetur, concedo antecedens, et nego consequentiam. Nam Petrus est incommunicabilis, homo vero communicabilis: et tamen sola ratione distinguuntur. Item homo generat hominem realiter, et non Petrum, et Petrus realiter generat Petrum, et non hominem: tamen sola ratione distinguuntur Petrus et homo. Unde sola distinctio rationis qua distinguuntur Deus et Deitas sufficit ut generare tribuatur Deo et non Deitati. Ad primam confirmationem respondetur, quod eadem numero Deitas est in Patre et Filio: at vero nullum inconveniens est, quod inveniatur coniuncta alteri relationi in Patre, quam in Filio. Nam si relatio, ut sic, non importat perfectionem, non est inconveniens, quod aliqua relatio sit in Patre, quae non sit in Filio: si autem importat perfectionem, neganda est consequentia, aliqua relatio est in Patre, quae non est in Filio, sive in Deitate; ergo aliquid reale est in Patre, quod non est in Filio: variatur enim sensus a relativo ad absolutum. Et eodem modo respondetur ad secundam confirmationem, nec amplius est hic immorandum: quia haec spectant ad materiam de Trinitate.

Ad secundum respondetur negando consequentiam: ad cuius probationem dicitur, quod illa propositio, unio non est facta in natura, dupliciter intelligi potest: primo, quod ex duabus naturis in Christo non resultaverit tertia, et hic sensus est catholicus; secundo, quod Natura divina, saltem mediate, non assumpserit humanitatem, sed tantum Filius Dei, et hic sensus est falsus. Ex eo enim, quod Deus est homo, convincitur etiam, quod Deitas est homo. Unde rursus sequitur, quod suppositum et natura in divinis non distinguuntur realiter. At vero ex eo, quod Deus assumpserit naturam humanam, non sequitur, quod assumpsit hominem. Unde non est eadem ratio.