Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

PRIMA conclusio est affirmativa.

Secunda conclusio: Quod unus alio perfectius videat, non erit per aliquam Dei similitudinem perfectiorem in uno quam in alio.

Tertia conclusio: Illa differentia visionis erit per hoc, quod intellectus unius habet maiorem facultatem et virtutem ad videndum Deum non ex natura sua, sed per lumen gloriae.

Quarta conclusio: Plus participabit de lumine gloriae, qui plus habebit de caritate in praesenti vita.

COMMENTARIUM.

CIRCA istum articulum, nota primam conclusionem esse certam secundum fidem catholicam et in Ecclesia definitam. Fuit enim olim haereticus Iovinianus, asserens omnes Beatos aequales esse futuros, ut refert D. Hieronymus in Expositione Symboli ad Damasum tom. 2., 57., et ratio huius haeretici erat quia ipse opinabatur cum Stoicis omnia vitia esse aequalia, similiterque virtutes aequales esse, ut refert D. Augustinus De haeresibus ad Quodvultdeum, haeresi 42. Lutherus etiam eumdem errorem tenuit, non quia existimaret peccata aequalia esse aut virtutes, sed quia opinabatur omnes iustificatos a peccato, iustificatos esse per iustitiam Christi solam sibi imputatam; et quia est unica iustitia, omnes erant aequaliter iusti, ac proinde omnes aequaliter Beati. Hic error olim damnatus fuit Romae opera Victorini et Pamachii, ut refert D. Hierony., lib. 2. contra Iovinian. Damnatus et etiam in Concilio Aquiliensi, apud Apricam congregato iussu Siricii Pontificis. Damnatus est etiam in Concilio Florentino in Litteris unionis, ubi dicitur: «Qui ex hac vita omnino purgati a peccato discedunt, statim in caelum recipiuntur, ubi Deum vident sicuti est, sed pro meritorum diversitate alius alio perfectius». Item in Sacris Litteris probatur conclusio ex illo Ioan. 14. «In domo patris mei mansiones multae sunt». Quod universi S. Doctores explicant de diversitate graduum in beatitudine. Ita Ansel., D. Thom. super illum locum, D. Augustinus lib. De sancta virginitate, c. 26. et D. Hieron., ubi supra, D. Greg. Nazian. lib. 1. suae Theologiae, et D. Greg. lib. 4. Moral. c. 42. D. Bernat., in Epistola ad Guillelmum Abbatem, parte prima, in fine.

Notandum tamen est, quod ut conclusio ista sit de fide, nihil retulerit beatitudinem essentialiter consistere in visione vel in ipso amore et fruitione. Quia omnes Theologi conveniunt in hoc, quod haec tria proportionabiliter se habent, scilicet visio, amor et fruitio: nam qui plus fruitur, plus amat, et qui plus amat perfectius videt; quapropter in quovis actu consistat beatitudo, non erit in omnibus aequalis. Sed obiiciebat Iovinianus haereticus, quod in parabola quae habetur Matth. 20. de laborantibus in vinea, dicitur, aequale praemium inaequaliter laborantibus fuisse collatum. Ad quod tamen dicendum est, ex D. Thoma, 1. 2., q. 5. art. 2. ad 1.; et 3. Contra Gent. c. 53. quod per denarium, datum laborantibus, intelligitur ipsum obiectum beatitudinis, quod unicum est; per diversas autem mansiones intelliguntur diversi gradus attingendi illud obiectum. Et est explicatio communis Scholasticorum in 4. dist. 49.; estque D. Augustini et Hieronimi, locis citatis.

DUBIUM tamen est circa tertiam conclusionem. An intellectus perfectior secundum suam naturam, cum aequali lumine gloriae, perfectius et intensius videat Deum, quam alius intellectus naturaliter minus perfectus, cum eodem tamen lumine?

Pro parte affirmativa, arguitur primo: nam visus corporalis acutior perfectius videt, quam alius minus acutus cum aequali lumine: ergo proportionabiliter continget in oculo spirituali. Secundo: Intellectus naturalis concurrit active ad Visionem Dei, tamquam principium elicitium actionis vitalis: ergo, ceteris paribus, perfectior intellectus perfectius agit et videbit Deum. Tertio: Beati toto conatu Visionem producunt; sed perfectior intellectus vehementius conatur: ergo cum aequali lumine perfectius videbit. Ultimo arguitur ex D. Thoma, 3. p. q. 10. art. 4., ad secundum, ubi ait, quod gradus intensionis beatitudinis magis sumuntur ex ordine gratiae, quam ex ordine naturae: ergo aliquo modo considerantur ex ordine naturae.

In hac difficultate Caietanus, 3. par. ubi supra, propter argumenta facta tenet partem affirmativam. Sed pro decisione huius quaestionis nota, cavendum esse ab errore quorumdam asserentium, quod intellectus imperfectior numquam poterit attingere gradum perfectionis in beatitudine, quem habet intellectus perfectior: v. g. quod homo per gratiam numquam attinget ad perfectionem gradus beatitudinis minimi angeli. Hunc errorem confutat D. Thomas. 3. Cont. Gent. c. 57. ex illo Matt. 22: Erunt sicut angeli Dei. Sed potissime ex illo Apoc. 10. cap.: «Eadem erit mensura homini et angelo!» Etest communis consensus Ecclesiae, quod Beata Virgo super choros angelorum exaltata est in beatitudine. Verum est tamen, quod inter ipsos angelos, secundum communem opinionem Scholasticorum, eadem est proportionabiliter comparatio gratiae ad gratiam et naturae ad naturam, ita ut excellentiores in natura excellentiorem gratiam receperint et gloriam, etc.

Hoc supposito, sit conclusio: minimus intellectus, quantum est ex parte suae naturae, perfectius videbit Deum, si perfectiori lumine gloriae fuerit illustratus, et aequaliter videbit si aequali lumine atque angelus perfectissimus fuerit illustratus. Itaque tota ratio mensurae perfectionis beatitudinis consideranda est praecise ex quantitate luminis gloriae. Probatur primo ex D. Thoma in hoc art., ad tertium, ubi ait, quod diversitas videndi erit per diversam facultatem intellectus, non quidem naturalem sed gloriosam. Item in Concil. Florent. ubi supra, «diversitas graduum beatificae Visionis reducitur ad diversitatem meritorum». Et confirmatur: nam sequitur ex sententia Caiet. quod si aliquis homo mereatur per merita aequalia tantum quantum alter, si ille sit perfectioris intellectus, erit beatior. Probatur: quia recipiet aequale lumen supernaturale in praemium aequalium meritorum. Dicere autem quod recipiat ille minus luminis ut fiat proportio qualitatis in Visione beata, hoc est maximum inconveniens: quia hinc sequetur quod aliquis gradus beatitudinis essentialis non esset radicaliter ex gratia vel ex meritis, sed potius ex ipsa natura; ac per consequens non esset ex meritis Christi. Tertio probatur. Nam sequetur ex sententia Caietani, quod aliquis habens minus luminis gloriae possit videre Deum perfectius, quam alius qui habet intensius lumen gloriae. Probatur sequela: sit, v. g. angelus qui cum lumine gloriae ut sex videat Deum intensione ut octo propter vivacitatem intellectus; sit item archangelus qui cum lumine aequali ut sex videbit Deum intensius, quam angelus, v. g. ut decem: tunc ergo si aliquis supremus Seraphin habuisset aequale lumen cum angelo et archangelo, excederet notabiliter in intensione visionis, v. g. ut sexdecim. Unde colligitur, quod supremus Seraphin, cum minore lumine, videret intensius quam angelus, eo quod natura supplet quod minus est luminis. Quarto probatur. Intellectus naturalis et lumen gloriae non sunt eiusdem ordinis: ergo non possunt concurrere ad intensionem augendam unius speciei, scilicet ordinis divini, quin potius tota ratio intensionis desumenda est ex parte luminis elevantis intellectum supra naturam suam, ac per consequens ad operationem supernaturalem: ergo si elevat ad operationem illam perfectiorem, necesse est quod intellectus perfectius elevetur per lumen perfectius, iuxta illam maximam, sicut se habet simpliciter ad simpliciter, ita magis ad magis.

AD argumenta in oppositum respondetur. Ad primum, negatur consequentia. Ratio differentiae est, quia visus corporalis habet naturalem virtutem ad videndum colorem, et est eiusdem ordinis cum obiecto visibili: Deus autem, prout in se est, non habet connaturalitatem cum intellectu creato. Unde nihil retulerit virtus naturalis intellectus ad magis perfectam visionem. Ad secundum, negatur consequentia: quia intellectus elevatur ut concurrat active ad illam visionem a solo lumine gloriae; et ita, quantitatis activitatis consurgit ex quantitate luminis, eo quod actio illa est omnino superioris ordinis. Ad tertium, negatur minor: quia maior conatus non consurgit ex perfectione naturae, sed solum ex facultate supernaturali. Ad ultimum respondetur, quod illa particula, magis, non accipitur illic comparative, sed adversative, ac si diceret quinpotius ex ordine gratiae consideratur et non ex ipsa natura. Advertendum tamen hic est, quod si aliquis teneat illam sententiam, quod de Potentia Dei absoluta solo auxilio supernaturali, sine aliquo lumine infuso, potest intellectus creatus videre Deum, vix poterit intensionem Visionis reducere ad aliquam causam. Nam si reducit ad maius auxilium Dei, non videtur intelligibile, quomodo illud auxilium sit maius aut minus nisi in aliquo effectu, quia in ipso Deo nihil est maius aut minus. Distinguere autem ex parte effectus illud maius aut minus, perinde erit secundum hanc opinionem, atque dicere, quod haec visio est intensior, quia est intensior: patet sequela, quia illic non est alius effectus ad quem reducatur illud maius et minus, nisi tantum ipsa visio.