Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae
Domingo Báñez (1528–1604)
First published 1584
Dominicus Báñez, O.P.'s Scholastica commentaria in primam partem Summae Theologiae is a Salamanca-school commentary on the opening part of Aquinas's Summa. The first printing appeared at Salamanca in 1584, after Báñez's teaching at the Dominican studium and University of Salamanca; later editions and editorial continuations helped make the work a major witness to late sixteenth-century Thomism. Its close exegesis of Aquinas intersects the debates over divine grace, human freedom, predestination, and physical premotion that defined the de auxiliis controversy. Schola presents the Latin text from a 1934 Urbano edition; the catalogue's 1584 year identifies the original work, not the modern reprint.
✦ This work is being completed — add a section.
Prologus auctoris ad lectorem
In D. Thomae prooemium meditatio
Quaestio I: De sacra doctrina, qualis sit et ad quae se extendat
Articulus I: Utrum sit necessarium praeter Physicas disciplinas aliam doctrinam haberi
Commentarium
Dubium 1
Dubium 2
Articulus II: Utrum sacra doctrina sit scientia
Commentarium
DUBIUM potissimum est circa primam conclusionem: An sacra doctrina sit vere et proprie scientia.
Prima conclusio (textus Latinus sine versione Hispanica)
Dubium 1 (continuatio)
Dubium 2
Dubium 3
Articulus III: Utrum sacra doctrina sit una scientia
Commentarium
Dubium 1 (pars prior)
Dubium 1 (continuatio)
Articulus IV: Utrum sacra doctrina sit scientia practica
Commentarium
Dubium 1: Objectiones
Arguitur primo pro parte negativa. Theologia non potest esse eminenter practica et speculativa, neque formaliter utrumque, ergo nullo modo. Consequentia patet, et probatur antecedens. Nam si Theologia eminenter esset utrumque, haec propositio simpliciter esset falsa: Theologia est speculativa. Quoniam quae eminenter dicuntur de aliquo, non praedicantur simpliciter, sicut Deus est eminenter ignis et tamen non est ignis, et sol eminenter est calidus et tamen non est calidus. Rursus probatur quod sacra doctrina non sit formaliter utrumque. Quoniam practicum et speculativum sunt differentiae oppositae dividentes habitus et virtutes, ut docet Philosophus, 2. Metaph. tex. 3. et lib. 6. c. 1. et 3. De Anima, tex. 49. Sed differentiae oppositae non possunt eidem formaliter convenire, ut rationale et hinnibile, congregativum visus et disgregativum, ergo.
Arguitur secundo. Theologia nullo modo est practica, ergo non est simul practica et speculativa. Consequentia patet, et probatur antecedens. Obiectum Theologiae non est a nobis operabile, cum sit ipse Deus, ergo non est practica ipsa Theologia. Patet consequentia. Quia prima conditio necessaria ad scientiam practicam est, quod eius obiectum sit a nobis operabile. Nam et propterea practica dicitur. Confirmatur. Theologia non est proxima regula et principium operationis, ergo non est practica. Patet consequentia. Quia practicus habitus debet esse proxima regula et principium operationis. Antecedens vero probatur. Quia Theologia per se ipsam non dirigit actionem studiosam, nisi mediante prudentia, quae est proxima regula ex parte intellectus dirigendi actus virtutum. Et confirmatur secundo. Nam alias omnis Theologus esset bonus simpliciter, (quod utinam esset verum.) Sed experientia oppositum ostendit.
Arguitur tertio. Si Theologia est scientia practica, ideo esset, quia dirigit ad amorem ultimi finis, qui est Deus: sed hac ratione non potest esse practica, quoniam ad dilectionem ultimi finis sufficit ex parte intellectus, quod proponatur obiectum per habitum fidei ipsi voluntati; ergo non requiritur Theologia ut dirigat voluntatem ad ultimum finem. Et confirmatur. Quia naturalis scientia, quae habetur de Deo auctore naturae, qualis est Metaphysica aut Physica pure, speculativa est, ergo scientia supernaturalis de Deo auctore gratiae non erit practica. Probatur consequentia ex paritate rationis.
Arguitur quarto. Philosophia moralis non est proprie practica, ergo neque Theologia. Consequentia videtur bona. Quia ita se habet Philosophia moralis respectu moralium et naturalium virtutum: sicut Theologia respectu virtutum supernaturalium. Etenim sicut moralis philosophia virtutes morales in communi definit et dividit, earumque proprietates ostendit; ita Theologia versatur circa supernaturalium virtutum quidditatem et differentiam. Antecedens vero probatur. Nam philosophia moralis non praestat facultatem philosopho, ut bene operetur, sed opus habet virtutes acquirere.
Arguitur quinto, et probatur Theologiam non esse speculativam. Quia finis Theologiae est bene operari et ultimum finem assequi, ergo est practica. Consequentia probatur. Nam Philosophus in locis citatis ait, in eo consistere practicam scientiam, quod sit propter opus. Antecedens vero probatur ex illo 2. ad Timot. 3.: Omnis Scriptura divinitus inspirata etc. ut perfectus sit homo Dei ad omne opus bonum instructus. Et confirmatur. Quia fides est habitus practicus, ergo et Theologia. Antecedens praeterquam quod est Divus Tho., in 2. 2., q. 4. art. 2. probatur ex illo 1. Petri 1.: Reportantes finem fidei vestrae salutem animarum vestrarum. Consequentia vero probatur. Quoniam fides est habitus principiorum Theologiae, ergo si habitus principiorum est practicus, etiam habitus conclusionum, quae ex illis principiis deducuntur.