Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

Arguitur primo pro parte negativa argumento primo Divi Thomae: Omnis scientia proprie dicta debet procedere ex per se notis principiis: sed Theologia non procedit ex principiis per se notis, ergo non est scientia. Quod si respondeas cum Divo Thoma, sufficere ad proprietatem scientiae, quod eius principia sint nota lumine superioris scientiae; replicatur contra. Quia si quis modo acciperet principia Perspectivae, quae alias sunt conclusiones Geometriae et assentiret eis dumtaxat propter auctoritatem magistri Geometriae illa tradentis, iste non haberet scientiam proprie Perspectivae; ergo nec nos habemus proprie scientiam Theologiae. Probatur antecedens. Quia totus discursus discipuli fundatur in humana fide magistri. Et confirmatur. Si principia Theologiae nostrae non sunt nobis evidentia, sequitur nostram Theologiam esse tantum scientiam consequentiarum, non conclusionum, ac proinde a logica non differre. Probatur sequela. Quia in hac consequentia: Omnis homo est risibilis, Christus est homo, ergo Christus est risibilis, maior evidens est physico, minor immediate pertinet ad fidem; ergo Theologi officium solum erit iudicare bonam esse consequentiam.

Arguitur secundo: Haereticus, qui errat in uno articulo fidei, potest ex aliis articulis syllogizare. et tamen huiusmodi syllogismus in haeretico non generat scientiam, ergo neque in catholico. Minor ab omnibus admittitur. Probatur consequentia. Quia illa principia, ex quibus haereticus procedit, etiam sunt per se nota in lumine scientiae beatorum, ergo si hoc sufficit, ut nostra Theologia sit scientia, etiam illa erit scientia, aut neutra. Et confirmatur, et suppono, quod Theologus catholicus incidat in unum errorem tantum. v. g. quod non est purgatorium, vel quod animae sanctorum non vident Deum usque in diem iudicii. Tunc iste Theologus non amittit statim habitum Theologiae acquisitum; ergo si in illo non est scientia habitus ille, neque antea erat scientia in eodem catholico.

Arguitur tertio: Si conclusio quae dicitur Theologica ex principiis fidei deducenda est, aut hoc fieri debet per evidentem consequentiam, vel per probabilem. Si per evidentem, tunc conclusio est etiam de fide, ut v. g. Christus est risibilis. Si autem per inevidentem; tunc conclusio erit probabilis opinio ut plurimum, ergo Theologia non est proprie scientia.

Arguitur quarto: Scientia proprie debet esse de necessariis conclusionibus, et ex necessariis principiis: sed nostrae Theologiae plurima principia sunt contingentia, ut v. g. quod Verbum caro factum est, quod passum est in carne, quod Antichristus nascetur et alia similia: quibus tamen immediate per fidem assentimus; ergo conclusiones, quae ex talibus principiis colliguntur, non sunt necessariae, ac per consequens de illis non est proprie scientia.

PRO solutione huius difficultatis nota, quod quamvis Caietanus articulo praecedenti dixerit, quod nomine sacrae doctrinae non intellexerit D. Thomas fidem determinate, vel determinate Theologiam, sed indifferenter acceperit pro doctrina revelata immediate, qualis est fides; vel mediate, qualis est Theologia; nihilominus iam in hoc articulo sacra doctrina verificatur non de fide, sed de doctrina, quae inclinat ad assensum conclusionum, quae ex principiis fidei deducuntur. Habet enim se fides respectu huius doctrinae, sicut habitus primorum principiorum ad scientias naturales

Nota secundo, Aristotelem in 1. Poster. summo rigore scientiam definisse, ita ut vix ad illius exemplaris formam possit aliqua demonstratio in medium proferri, nisi in mathematicis Quemadmodum et Cicero descripsit oratorem summum, qualem numquam invenies. Sed ille bonus erit orator, qui magna ex parte ad prototypum accesserit. Quamobrem et ipse Aristoteles lib. 1. Ethic. cap. 3. docuit, stultum esse in omni scientia et materia demonstrationes aequales certitudine et claritate postulare. Hoc enim est ingenii indisciplinati. Sed oportet in unaquaque scientia iuxta subiectam materiam demonstrationes magis minusve exactas requirere. Maior enim est certitudo et claritas in mathematicis, quam in physicis, eo quod physica, quae est de ente mobili, ab effectu ostendit sua principia. Mathematicae vero quoniam versantur circa quantitatem, quae etiam sensibus palam est, quamvis abstrahat a materia sensibili et motibus subiecta, tamen in ratione totius et partis intellectui manifestissima est, ac propterea principia mathematica, Omne totum est maius sua parte, Quaecumque sunt aequalia uni tertio sunt aequalia inter se, et similia, intellectui manifestissima sunt: quoniam termini horum principiorum noti sunt omnibus. At in Metaphysica propter nimiam abstractionem obiecti a materia intelligibili non sunt principia omnia per se nota nobis. Unde plurimae demonstrationes metaphysicae difficile a nobis comprehenduntur. Iam vero in moralibus vix poterit iuxta aristotelica praecepta fieri demonstratio, nisi quis adiecerit, iuxta subiectam materiam demonstrationem esse. Et nihilominus huiusmodi disciplinae scientiae dicuntur et sunt.

HIS suppositis sit prima conclusio. Si Theologia secundum se consideretur, hoc est secundum propriam speciem et obiectum, proprie et exactisime scientia est et perfectiori modo quam aristotelica praecepta postulant. Probatur. Quia Theologia secundum se habitus est ad assentiendum conclusionibus, quae ex principiis supernaturalibus et supernaturali lumine per se notis educuntur: Sed huiusmodi habitus perfectus est secundum propriam speciem in Theologis, qui prima illa principia lumine beatifico vident immediate; ergo in illis perfectissima scientia est.

Secunda conclusio. Si loquamur de Theologia secundum quod in nobis viatoribus est, qui principia non evidenter cognoscimus, sed nihilominus eis certissime lumine fidei assentimus immediate; vere et proprie est scientia, quamvis sit imperfecta. Probatur primo conclusio haec. Quia huiusmodi habitus theologicus est virtus intellectualis, quoniam semper inclinat ad verum: sed ista virtus non est habitus primorum principiorum, cum versetur circa conclusiones, neque est prudentia, quia non versatur circa singularia agibilia hic et nunc, neque est ars, quia non versatur circa factibilia, ergo est sapientia vel scientia. Probo consequentiam. Quoniam Aristoteles, 6. Ethic. virtutes intellectuales in praedictum numerum distribuit.

Sed forte respondebit quis, quod Theologia est virtus theologalis, quae dicitur fides. Sed in oppositum est, quod fides non assentit veritatibus complexis per discursum, sed immediate innititur divinae revelationi, ut late disseruimus in 2. 2., quaestione 1., articulo 1. Et confirmatur ex prima canoni. Ioan, capite 5.: Qui credit in Filium Dei, habet testimonium Dei in se: ergo theologicus habitus merito et proprie scientia nuncupatur. Probatur secundo. Nam cum Aristot. docuit scientiam procedere ex evidentibus, vel intellexit ex evidentibus quoad nos vel evidentibus secundum se. Si primum, ergo Metaphysica non erit proprie scientia, quae saepe procedit ex evidentibus secundum se tantum et non quoad nos, ut v. g. cum demonstratur, quod substantiae separatae a materia sunt incorruptibiles: et quod Deus est aeternus, quia est immutabilis, et quod omnia movet, quia est primum ens; quae principia non sunt per se nota nobis, sicut quod Deus sit, vel quod angelus sit. At vero si intelligat de principiis per se notis secundum se; tunc sic argumentor. Principia theologica sunt certissima, et evidentissima secundum se, v. g. quod Pater generet Filium, ergo ex hac parte non desinet esse proprie scientia.

Sed dicet aliquis, quod principia aliarum scientiarum, quamvis non sint nobis evidentia immediate, tamen fiunt nobis evidentia a posteriori, ut v. g. ex motu rerum nobis evidenti colligimus, quod Deus est et quod est unus et similia, et quod natura sit principium motus et quietis: hoc autem non contingit in principiis theologicis. Semper enim manet in nobis illorum assensus obscurus. Fateor, ita res habet. Sed hinc ego fortius argumentum faciam. Si evidentia conclusionum, quae ex talibus principiis deducuntur, non necesse est, quod efficiatur in nobis ex evidentia principiorum secundum se, ergo non est per se necessarium, quod assensus scientificus conclusionis accipiat evidentiam ex principiis: siquidem conceditur, quod principia, ut principia sunt, non habent evidentiam, quoad nos, sed solum habent evidentiam ab extrinseco et ab effectu. Et confirmatur. Si ad rationem propriae scientiae sufficit, quod principia in nobis habeant quandam evidentiam, quasi mutuatam ab effectibus; et propter illam assensus principiorum habetur certus et necessarius, ut inde rursus demonstrentur effectus, ergo multo magis debet sufficere, quod principia nostrae Theologiae certudinem habeant ab ipso Deo infallibiliter lumine fidei revelante nobis ea principia verissima esse. Probatur tertio conclusio. Quando Aristoteles dixit, non sciet aliquis nisi praemissarum habuerit scientiam, aut aliquid maius scientia; non exclusit a ratione scientiae nostram Theologiam. Habemus enim Theologi praemissarum, vel scientiam, vel aliquid maius scientia, scilicet fidem divinam, quae superat omnem scientiam humanam, immo et ipsum naturale lumen. Et confirmatur. Quia evidentia eatenus requiritur in principiis, quatenus conducit, ut intellectus convincatur et firmiter adhaereat veritati: sed sola certitudo nostrae fidei fortius adhaerere facit intellectum ad assensum principiorum, quam omnis habitus naturalis, ergo potiore iure nostra Theologia dicetur proprie scientia quam aliae universae humanae disciplinae. Atque etiam iure optimo a D. Aug. lib. 14. de Trin. cap. 1. et lib. 12. de Trin. cap. 14., nostra Theologia appellatur scientia, qua fides saluberrima gignitur, nutritur, defenditur et roboratur. Dicit autem, quod gignitur fides per hanc scientiam, quia Theologi officium est ratiocinando auferre impedimenta, quibus infideles detinentur, ne recipiant fidem. D. etiam Hieron. in epist. ad Paulinum, tomo 4. inquit: Talem scientiam discamus in terris, quae nobiscum perseveret in caelis. Observandum tamen est quod in conclusione secunda diximus, nostram Theologiam esse scientiam imperfectam, dupliciter posse intelligi. Uno modo comparatione ad alias scientias. Et sic non est dicenda imperfecta, sed potius omnibus humanis scientiis simpliciter multo perfectior: siquidem certitudine incomparabiliter praestat. Erit autem secundum quid imperfectior propter inevidentiam. Altero modo potest dici imperfecta comparatione ad perfectionem, quam intra propriam speciem habere potest. Sicut infans est imperfectus homo: quia nondum potest actiones perfectas propriae speciei exercere. Et isto modo vere nostra Theologia imperfecta est, quia pro isto statu caret evidentia, quam intra propriam speciem habebit in Patria, quando venerit quod perfectum est. Tunc enim principia, quibus nunc per fidem assentimus, lumine gloriae videbimus. Interim tamen sub umbra illius, quem desideramus, sedebimus; quantumvis fructus eius dulcis sit gutturi nostro. Et oppositum fuit error quorundam, qui Illuminati dicti sunt in Hispania, qui gloriabantur, se mysteriorum fidei evidentiam habere.

AD argumenta in oppositum respondetur. Ad primum optime respondet Divus Thomas, sufficere ad proprietatem scientiae, quod eius principia sint per se nota lumine superioris scientiae. Sed ad replicam respondetur, quod in illo casu homo ille non haberet scientiam, sed fidem humanam respectu principiorum immediate, conclusionum vero mediate, quarum assensus dicetur opinio fundata in fide humana. Et tunc nego consequentiam. Quoniam simile adductum a D. Thoma non sic intelligendum est, ut unus homo habeat Perspectivam solam, et alius Geometriam. Nam isto pacto Perspectiva non esset scientia, iuxta doctrinam aristotelicam: Non sciet nisi praemissarum habuerit scientiam, vel aliquid maius scientia. At vero homo ille non habet scientiam praemissarum, sed meram fidem humanam; ergo non potest habere scientiam perspectivae. Intelligendum ergo est simile quantum ad hoc, quod sicut scientia perspectivae accipit sua principia ab alia scientia; et hoc non obstat, quominus sit scientia: ita nostra Theologia accipit sua principia a scientia beata, quae est scientia Dei et Beatorum. Ceterum magna differentia est. Etenim nostra Theologia potest esse scientia, etiam si non sit simul cum scientia beata; at Perspectiva non potest esse scientia, nisi coniuncta fuerit cum scientia Geometriae in eodem intellectu. Et ratio huius differentiae est. Quia principia Theologiae communicantur nobis a scientia beata Dei mediante lumine ordinis supernaturalis, quod est lumen fidei, quae firmior est omni humana scientia, quamvis evidentia scientiae Beatorum non communicetur nobis. At vero principia perspectivae in eo, qui caret geometria, non communicantur ei nisi per fidem humanam, quae ratio assentiendi infirma est, ac proinde neque conclusionum scientiam habebit. Et per hunc modum intelligatur exemplum, quod affert D. Tho., De Veritate, q. 14. art. 10., ubi comparat nostram Theologiam disciplinae alicuius discipuli credentis principia propter auctoritatem magistri. Sed profecto differentia est, quod magister noster est ipse Deus, qui aperit aures nostras, ut audiamus eum quasi magistrum et vere simus docibiles Dei, ut dicitur Ioan. 6. cap. Et quia huius magistri auctoritas est omnino infallibilis, nostra Theologia inde discurrens ad conclusiones proprie scientiae rationem habet. Ad confirmationem negatur sequela. Quoniam assensus conclusionis illius, Christus est risibilis, ex assensu praemissarum coniunctim efficitur. Atque adeo ex lumine antecedentis applicato per bonam consequentiam causatur lumen acquisitum superioris ordinis, quam sit naturale. Et illud causat certitudinem in assensu conclusionis. Id quod magis constat, quando utraque praemissa est de fide.

Ad secundum argumentum negatur, quod haereticus possit esse verus theologus, etiam si antea fuerit catholicus. Et ratio est. Quia iam sola fide humana vel opinione universa principia credit. Et ad confirmationem respondetur, quod aliae scientiae non amittuntur propter unum errorem circa conclusionem. At vero si error esset circa rationem formalem principiorum; tunc tota scientia corrumperetur: quamvis maneret quaedam habilitas quasi cadaver scientiae. Et quia haereticus errat circa rationem formalem principiorum, quae est divina revelatio ad credendum ea, quae proponit Ecclesia; idcirco consequenter tota Theologia, quae illis principiis innititur, statim destruitur sicut et tota fides perit.

Ad tertium argumentum doctissimus Magister Frater Dominicus de Soto, lib. 1. Poster. q. 2. ad confirmationem argumenti septimi ait, quod quando per consequentiam evidentem deducitur conclusio ex principio fidei, tunc etiam ipsa conclusio similiter est certa secundum fidem. Quamobrem eas solas conclusiones censet ad theologicam scientiam pertinere, quae ex principiis fidei per consequentias probabiles deducuntur. Verumtamen haec sententia falsa est. Probatur primo. Quia sequeretur, quod nostra Theologia esset mera opinio. Patet sequela. Quoniam ex principiis quantumlibet certis et evidentibus per consequentiam probabilem non potest generari nisi opinio; ut patet in argumentatione, quae sumitur ab exemplis evidentibus, v. g. Petrus in aliqua negotiatione factus est dives; et Paulus similiter, ergo si tu ita negotiatus fueris; dives eris. Hic non generatur nisi opinio consequentis. Item falsum est, quod ait, similiter est de fide, Christus est homo, et Christus est risibilis. Quoniam si quis confiteretur, Christum esse perfectum hominem, negaret autem esse risibilem; quia opinatur, risibilitatem non pertinere ad perfectionem hominis, hic esset malus philosophus, sed nondum haereticus. Quoniam ab Ecclesia non est hactenus definitum, quod Christus sit risibilis. At vero si ab Ecclesia definiretur, risibilitatem pertinere ad perfectionem humanae naturae, quemadmodum definitum est, Christum habere duplicem voluntatem, scilicet, humanam et divinam; iam qui negaret Christum esse risibilem, esset haereticus. Quia repugnaret doctrinae Ecclesiae, quae columna est et firmamentum veritatis.

Respondetur ergo ad argumentum, quod conclusiones, quae ex principiis fidei, vel ex uno principio fidei et altero naturaliter evidenti per bonam consequentiam deducuntur, sunt proprie theologicae scientiae conclusiones. Et nihilominus dicuntur esse conclusiones de fide non immediate, sed mediate: et oppositum illarum dicitur error circa fidem mediate: et qui contrarium sentit, venit in suspicionem haeresis, praesertim si philosophus est: quia ille non est credendus negare, quae sunt nota lumine naturali, ac per consequens creditur, negare principium fidei. Hanc sententiam tenet praeceptor meus Cano in libro 12. De Locis Theologicis, capit. 2.

Ad quartum argumentum respondetur, quod quaedam principia Theologiae prima sunt maxime necessaria, ut v. g. quod Deus est trinus et unus, quod Pater generat Filium. Alia vero sunt, quae ex propriis terminis considerata videntur esse contingentia, ut v. g. quod Christus est spinis coronatus. At vero si haec ipsa considerentur, ut subsunt divinae revelationi, sunt omnino necessaria: sicut est necessarium, quod Deus sit verax, ita ut falli aut fallere non possit. Et hoc sufficit ad certitudinem scientiae theologicae.

DUBITATUR secundo circa secundam conclusionem: An nostra Theologia sit proprie subalternata scientiae Dei et Beatorum.

Arguitur primo pro parte negativa argumento Scoti., q. 3. prologi libri primi Sententiarum. Theologia est scientia de Deo: sed scientia de Deo non potest esse nisi una, ergo non est una Theologia subalternans, et altera subalternata. Probatur minor. Quia Deitas non est nisi unica ratio formalis.

Arguitur secundo: Ubi desinit subalternans, incipit subalternata, hoc est, conclusiones subalternantis principia sunt subalternatae scientiae; sed de eisdem conclusionibus, de quibus est nostra Theologia, est etiam Theologia Beatorum, ergo.

Arguitur tertio: Subiectum subalternatae addit aliquam differentiam accidentaliter contrahentem subiectum subalternantis, iuxta doctrinam Posterioristicam (ut v. g. numerus sonorus est subiectum Musicae, et addit differentiam accidentalem, videlicet, sonorum supra numerum, qui Arithmeticae subiectum est) at vero Theologiae nostrae obiectum non ita se habet respectu obiecti Theologiae Beatorum, ergo. Neque valet respondere, nostram Theologiam versari circa Deum obscure cognitum, Theologiam vero Beatorum versari circa Deum secundum se cognitum: quoniam haec obscuritas non est ratio, quam theologus consideret in suis conclusionibus. Immo vero neque conditio necessaria est: quoniam alias nostra Theologia non posset manere in Patria, neque simul esse cum subalternante.

Ad hanc difficultatem Caietanus hoc in loco, quamvis ille non existimet, nostram Theologiam esse scientiam simpliciter, prout in nobis est; tamen absolute concedit esse subordinatam scientiae Dei et Beatorum. Ad argumenta vero facta respondet, eam solam conditionem esse necessariam, ut aliqua scientia dicatur subalternata alteri, quod eius principia sint evidentia in altera scientia. At vero haec sententia falsa videtur. Primo quidem, quia si satis est, ut scientia sit subalternata, quod eius principia sint evidentia in alia scientia, nec sit necessaria diversa ratio obiecti; sequitur, quod si quis credat aliquas propositiones Geometriae propter auctoritatem magistri asserentis, deinceps vero ex illis suppositis deducat plures conclusiones per evidentes consequentias, sequitur inquam, quod iste discipulus acquirat habitum subalternatum illi scientiae, per quam demonstrantur priores conclusiones, consequens falsum est. Quia si discipulus ille didicerit postea demonstrationes priorum conclusionum, non erit in illo duplex scientia, sed unica Geometria; ergo necessaria est distincta ratio obiecti scientiae subalternatae. Deinde Caietanus non videtur sufficienter explicare rationem obiecti nostrae Theologiae et eius quae est in Beatis. Ait enim, quod Deus clare visus est obiectum Beatis, sed nostrae Theologiae obiectum est Deus revelatus abstrahendo a claritate et obscuritate. Contra hoc est. Quia tunc obiectum subalternantis esset minus universale et magis determinatum; et obiectum subalternatae esset communius. Patet enim, quod Deus clare vel obscure visus non est obiectum tam determinatum, sicut Deus clare visus. Deinde cum Theologus viator pervenerit ad Deum clare visum, iam tunc eius Theologia revera est de Deo clare viso; ergo nihil erit illic, per quod distinguatur a subalternante.

PRO decisione huius difficultatis supponendum est primo, in Beatis duplicem esse cognitionem. Alteram qua cognoscunt Deum aperte et in Illo quasdam creaturas, quasi unico intuitu videntes principium et conclusiones. Et haec est visio beatifica immutabilis et aeternitate participata mensurabilis. Et haec eminentiori modo scientia est, quam omnis alia ab Aristotele definita. Est enim aperta cognitio veritatum in suo primo principio, sine aliquo discursu. Altera cognitio est in Beatis, qua cognoscunt res per proprias species, quae appellatur ab Augustino vespertina cognitio: illa vero prior dicitur matutina.

Supponendum est secundo, vesperti- nam cognitionem duplicem posse considerari in ipsis Beatis. Alteram, qua naturali lumine cognoscunt principia quaedam, et in illis conclusiones. Et haec est naturalis scientia, quae mansit etiam in daemonibus. Alteram vero, qua vident quidem principia quaedam supernaturalia in ipso Deo lumine gloriae. Unde potentes fiunt, quasdam conclusiones ex illis deducere, quas per proprias species considerant. Et haec est proprie theologica scientia.

His suppositis sit prima conclusio. Cognitio beatifica eminenter est scientia subalternans non solum respectu nostrae Theologiae, sed etiam respectu omnis scientiae naturalis Probatur. Quia omnia principia scientiarum quantumlibet nota lumine naturali illic habent rationem superiorem et manifestiorem suae veritatis; ergo respectu illius cognitionis omnis alia scientia est quoddam modo subalternata: multo autem magis nostra Theologia, cuius principia nobis obscura illic videntur.

Secunda conclusio. Si nostra Theologia comparetur ad Theologiam, quae est in Beatis, per quam ex principiis cognitis in Verbo deducunt conclusiones et per proprias species illas considerant; sic nostra Theologia non est proprie subalternata, sed solum se habet ut imperfectum et perfectum intra eandem speciem. Probatur ista conclusio primo, argumento tertio facto pro parte negativa. Deinde, quia utraque Theologia procedit ex principiis revelatis immediate per divinam revelationem: sed quod haec revelatio sit obscura, per accidens est ad propriam rationem scientiae Theologiae, sicut accidit aquae esse calidam, ergo etc Probo minorem Quia alias, nostra Theologia non posset remanere in patria, sicut non potest manere fides, cuius obiecti necessaria conditio est obscuritas et ratio formalis obscura revelatio: de quo tamen, artic. 3. plura dicemus. Interim tamen ad argumenta in principio posita respondeamus.

AD primum argumentum Scoti respondetur, nego minorem. Et ad probationem respondetur, quod quamvis Deitas sit unica in se ipsa simplicissima: tamen ut subest differentibus rationibus formalibus, sub quibus cognoscibilis est, habet sufficiens fundamentum ad distinctionem scientiarum et habituum. V. g. Deus pertinet ad obiectum Metaphysicae, ut cognoscibilis lumine naturali: et est obiectum fidei nostrae, ut subest lumini obscurae revelationis: et est obiectum nostrae Theologiae, ut subest lumini, quod ex principiis alias revelatis a Deo, ostendit aliqua de ipso Deo: est etiam et obiectum visionis beatificae, ut subest lumini gloriae, respectu cuius visionis nostra Theologia dicitur eminenter subalternata.

Ad secundum argumentum respondetur, quod probat nostram secundam conclusionem.

Ad tertium argumentum respondetur, quod Divus Thomas numquam asseruit, nostram Theologiam esse simpliciter subalternatam, sed habere se sicut scientiam subalternatam. Et revera potissima conditio subalternatae scientiae est, quod eius principia ostendantur in subalternante. Supponitur tamen distinctio obiecti formalis, quae debet esse magis limitata et minus simplex in subalternata, quam in subalternante. Et insuper obiectum subalternatae accidentaliter contractum debet esse quatenus subest subalternatae scientiae. Quae omnia quamvis non conveniant nostrae Theologiae, respectu Theologiae Beatorum, quam habent per proprias species rerum: tamen bene conveniunt nostrae Theologiae et Theologiae Beatorum respectu visionis beatificae, cuius obiectum, ut subest lumini gloriae purius et simplicius est, et ostendit hoc lumen rationes aliarum rerum per proprias species cognitarum multo perfectius, quam omne aliud lumen inferius. Ceterum conditio illa, quod obiectum subalternatae accidentaliter contrahatur, etiam suo modo verificatur in praesenti. Nam ipse Deus, prout relucet in suis creaturis, quasi accidentaliter contrahitur: atque ita cognoscitur per species creaturarum. Quatenus vero cognoscitur lumine gloriae, consideratur eius puritas et substantia secundum quod in se est.

Et si quis obiiciat, quod lumen gloriae etiam concurrit ad assensum conclusionum, quas Beati ex visione Dei deducunt, ut eas in propriis speciebus considerent, ergo eadem est ratio formalis obiecti. Respondetur, quod lumen gloriae non concurrit immediate ad assensum illarum conclusionum, sed mediante lumine naturali, quo videtur consequentia conclusionis, vel mediante etiam lumine acquisito virtute luminis infusi, aut certe mediante aliquo lumine, quod naturali consequentia gignitur in Beatis ex reverberatione (ut ita dicam) luminis gloriae, quod splendorem quendam efficit in cognitione vespertina. Neque hoc mirum est. Quoniam etiam concedunt theologi, quod in exercitio virtutum infusarum acquirimus etiam in eisdem potentiis virtutes quasdam, quas dicimus acquisitas, ita ut interdum, amissis virtutibus infusis per mortale peccatum, maneant in nobis quidam habitus virtutum similes virtutibus antiquis. Atque ita fieri potest, ut ex exercitio luminis gloriae circa Deum clare visum resultet in potentia naturali intellectus splendor quidam divinus quo intellectus perficiatur et fiat potens ad cognoscendum res alias per proprias species excellentiori modo, quam solo naturali lumine cognoscerentur. Ex dictis facile procedemus ad solutionem sequentis dubii.

DUBITATUR tertio: Utrum nostra Theologia maneat in patria, an potius permutetur cum altera Theologia beatorum

Arguitur primo pro parte negativa ex illo 1. Cor. 13.: Cum venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est. Unde colligunt Theologi, quod fides non manet in Patria: quia fides est imperfecta cognitio et obscura; sed Theologia nostra est imperfecta et obscura, ergo non manet in Patria. Confirmatur, quia ibidem dicitur: Sive scientia destruetur, ergo significatur quod nostra Theologia non manebit in Patria. Super quem locum Caieta. tenet, quod nostra Theologia non manet in Patria: et idem tenet Theophylactus super eumdem locum.

Arguitur secundo. Theologiae nostrae formalis ratio non manet in Patria, ergo neque ipsa Theologia. Consequentia patet, et probatur antecedens. Quia ut docet D. Tho. art. seq., ratio formalis nostrae Theologiae est divina revelatio fidei: sed haec ratio non manet in Patria, cum fides non maneat, ergo etc.

Arguitur tertio. Theologia nostra generatur ex assensibus inevidentibus, ergo ipsa non potest esse habitus inclinans ad assensum evidentem: sed Theologia in Patria inclinat ad assensum evidentem, ergo illa altera est.

Arguitur quarto. Assensus inevidens non potest ipsemet fieri evidens, ut videtur manifestum, ergo habitus inevidens non potest idem fieri evidens, ergo habitus nostrae Theologiae non manet in Patria.

Arguitur quinto. Theologia Beatorum est habitus per se infusus: et nostra Theologia est habitus per se acquisitus: sed non potest habitus per se acquisitus esse idem cum habitu per se infuso ergo nostra Theologia non manet in Patria, aut certe habebimus duplicem Theologiam, alteram infusam, et alteram acquisitam. Consequentia et minor sunt evidentes. Probatur maior. Quia scientia Beatorum praeter illam, quam habent in Verbo, videtur esse eiusdem rationis cum scientia infusa animae Christi, quae quidem non est per accidens infusa, sed per se; ergo etiam scientia, quam habent omnes Beati extra Verbum erit per se infusa, aut certe a scientia beatifica per se derivata.

PRO solutione huius difficultatis nota, quod dupliciter potest aliquis habitus vel aliqua virtus, quae a nobis habetur in via manere in Patria. Uno modo ad ornatum non tamen ad exercitium. Sicut manebit temperantia et fortitudo, quae versantur circa pasiones. Altero modo potest manere virtus non solum ad ornatum, sed etiam ad exercitium. Sicut manebit prudentia etiam acquisita, manebit religio, et aliae similes virtutes. Et si quaeras, quare non manebit fides et spes saltem ad ornatum, sicut manet temperantia, et fortitudo, quamvis non exerceant actus proprios? Respondetur esse maximam differentiam. Quoniam ratio formalis obiecti fidei et spei repugnat intrinsece cum ratione formali beatificae visionis. Iuxta illud: Fides est credere quod non vides; et iuxta illud: Quod enim videt quis, quid sperat? Et ideo non pertinet ad ornatum animae beatae huiusmodi habitibus exornari. At vero ratio formalis obiecti fortitudinis et temperantiae non habet repugnantiam cum ratione formali beatitudinis: immo vero in Christo domino cuius anima ab initio incarnationis fuit beata, erat simul exercitium fortitudinis et temperantiae cum visione beatifica; et tamen exercitium fidei vel spei esse non potuit simul cum visione. Quapropter non est eadem ratio de fide et spe; et aliis virtutibus.

HIS suppositis, sit prima conclusio. Theologia, quam acquirimus in via per necessarias consequentias ex principiis revelatis, manet in Patria non solum ad ornatum, sed etiam ad exercitium. Haec conclusio facile probatur praesupposita decisione praecedentium dubitationum. Nam si Theologia nostra est proprie scientia, quamvis sit imperfecta ratione status et non ex propria specie, ut satis explicatum est in dubio primo huius articuli, nulla est ratio quare non maneat in patria ad ornatum et exercitium ablata imperfectione, quam per accidens habet in via. Et confirmatur. Quia obscuritas, quam nostra Theologia habet in via, per accidens se habet ad rationem formalem obiecti specifici, quod quidem consideratur, ut subest divinae revelationi mediate per discursum evidentem. Quod aute illa revelatio certa sit obscura in principiis, quamvis per se pertineat ad fidem; tamen per accidens accedit scientiae Theologiae. Convenit enim ei, ut parvula est et incipiens: efficietur autem perfecta et evidens, quando evidentia, quam inquirit, sibi accesserit ex principiis evidenter cognitis. Et miror Caiet. qui cum teneat quae nostra Theologia abstrahit ab obscuro et evidenti, asserat nihilominus in loco citato, quod non manet in Patria.

Probatur secundo, ex ratione D. Tho. in hoc articulo, qua probat sacram doctrinam esse scientiam, cuius principia sunt nota lumine superioris scientiae, quae est scientia Dei et Beatorum, ergo non repugnat ei coniungi cum scientia superiori, sicut non repugnat scientiae subalternatae, immo maxime congruit coniungicum scientia subalternante.

Probatur tertio. Quia dona Spiritus Sancti, quae in hac vita pertinent ad intellectum, habent inevidentiam pro isto statu, et tamen manent in Patria cum evidentia, ut docet D. Thom. 1. 2. q. 68. artic. 6. ergo non repugnat quod habitus Theologiae, qui modo est inevidens, possit fieri evidens in vita beata, quoniam illa inevidentia non est intrinseca suae speciei. Et denique; probatur ex D. Hierony. in episto. ad Paulinum. Talem (inquit) scientiam discamus in terris, quae nobiscum perseveret in caelis. Et confirmatur. Quia in Patria non erit oblivio demonstrationum, quae acquisitae sunt in via circa obiecta aliarum disciplinarum, ergo neque circa obiectum Theologiae. Illi tamen auctores, qui tenent Theologiam nostram acquisitam in via non esse scientiam; aut esse opinionem sicut Scotus, Durandus, et Marsilius, Gabriel, Ocham, et Adam, et magister Soto loco supra citato, qui dixit Theologiam nostram solum per consequentias probabiles procedere, omnes isti consequenter loquentur, si negaverint, nostram Theologiam in Patria manere. Nam habitus opinionis numquam potest fieri scientificus.

Secunda conclusio. Valde probabile mihi est, quod in Beatis praeter scientiam beatificam non est aliqua alia Theologia per se infusa, sed omnis alia Theologia praeter visionem beatificam est in angelis per se acquisita virtute luminis gloriae accedente lumine naturali ad colligendas conclusiones ex illis principiis, quas cognoscunt per proprias species; et similiter facient beati homines, qui in hac vita non didicerunt Theologiam. Qui vero didicerunt illic perficientur et plura cognoscent per species proprias, quam illi qui non didicerunt dum essent in via. Gratia enim non destruit, sed perficit naturam. Ab hac conclusione excipimus animam Christi Domini, qui habuit habitum scientiae non per accidens sed per se infusum, sicut dicemus in solutione ad ultimum argumentum.

AD argumenta ergo in oppositum facta respondetur.

Ad primum, quod illud testimonium Apostoli legitime intelligitur de ipsa fide, ut patet ex iis quae sequuntur. Videmus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem. Quod autem dicit: Sive scientia destruetur, etiam potest intelligit de cognitione fidei, quae propter certitudinem interdum scientia dicitur, iuxta illud Ioan. 11.: Scio quia resurget in resurrectione in novissimo die. Et alibi Iob. 19.: Scio quod Redemptor meus vivit et in novisimo die de terra surrecturus sum. Et multa alia similia invenientur in Sacris litteris.

Respondetur secundo quod Apostolus non affirmat, quod scientia, quae hic acquiritur destruetur, sed conditionaliter loquitur, sicut cum dicit, sive linguae cessabunt; et tamen certum est, quod in Beatis linguarum peritia manebit: immo ut probabiliter asseritur corporeis linguis post resurrectionem Deum interdum laudabunt, sicut ait D. Tho. lect. 3. super eumdem locum Apostoli. Sed dicuntur linguae cessare, quia non erit necessarium uti variis linguis, ut Beati invicem se intelligant, quia in futura gloria quilibet quamlibet linguam intelliget. Et fortassis in illo statu sicut in principio humani generis erit tantum unus sermo et unum labium. Aut denique, si magis placet, dicito cum D. Tho super illum locum, sive scientia destruetur, non quidem quantum ad habitum aut species intelligibiles, quas in hac vita acquisivit anima, sed quia separata a corpore non cognoscet per conversionem ad phantasmata. Sed nihilominus in die iudicii poterit anima libere intelligere et scire per conversionem ad phantasmata. Sed hoc non erit necessarium, sicut neque uti variis linguis. Unde haec solutio fere cum praecedenti coincidit. Quomodolibet autem se res habeat, certe D. Thomas ubi supra reprobat illorum sententiam, qui occasione Apostolici testimonii scientiam acquisitam negant in Patria manere.

Ad secundum argumentum, nego antecedens. Ad probationem respondetur, quod D. Tho. ar. seq. non ait, nostrae Theologiae rationem formalem esse divinam revelationem fidei, sed quod sacra doctrina considerat aliqua secundum quod sunt divinitus revelata. Est itaque accidentarium ad rationem formalem nostrae Theologiae, quod illa revelatio principiorum sit obscura. Hoc enim pertinet ad statum illius imperfectum.

Ad tertium argumentum respondetur, quod antecedens illud, Theologia nostra generatur ex assensibus inevidentibus, si faciat sensum formalem, falsum est. Quia Theologia nostra secundum propriam speciem non per se generatur ex inevidentibus assensibus, quamvis materialiter verum sit, quod hic et nunc pro isto statu generetur ex assensibus inevidentibus. In quo sensu antecedens verum est, sed consequentia nihil valet: immo idem habitus, si auferatur id quod per accidens est ad speciem propriam Theologiae, scilicet, obscuritas circa principia, manebit nihilominus ipsemet habitus perfectior et illustrior, quam antea propter coniunctionem ad lumen gloriae.

Ad quartum argumentum respondetur primo, transeat antecedens et nego consequentiam. Sicut fortassis idem numero assensus fidei informis non potest fieri formatus: quia variatur secundum illam circumstantiam viventis aut mortui: tamen non inde sequitur, quod fidei habitus non maneat idem informatus caritate, qui antea fuerat informis.

Respondetur, secundo, nego antecedens. Immo ex natura rei possibile est, quod idem numero assensus. v. g. huius conclusionis, Christus est risibilis, qui nunc habetur ex principio cognito per fidem, continuetur in Patria, si Deus repente infunderet lumen gloriae circa idem principium. Sed quia regulariter loquendo interrumpitur actualis assensus theologicarum conclusionum, non solum quando homo transit ex hac vita in alteram, sed etiam passim in praesenti vita; propterea numquam verificatur, quod idem assensus numero sit nunc inevidens et postea evidens. Ceterum habitus, quia ex natura sua permanet, bene potest idem nunc esse inevidens et postea evidens. Sicut idem homo est infans et postea vir.

Ad quintum argumentum, nego maiorem, si loquamur de Theologia Beatorum, quam habent extra Verbum: immo opinor, illam esse vel acquisitam propriis actibus aut consequutam ex visione beatifica. Et quomodolibet sit, non concedo esse per se infusam: immo est talis speciei, ut nostris actibus acquiri possit. Sicut fuit scientia Protoparenti ab ipso Deo indita, quae a Theologis dicitur infusa per accidens, eo quod talis erat, qualem ipse propriis actibus acquirere poterat.

Ad probationem maioris respondetur, quod scientia Beatorum, praeter illam quam habent in Verbo, non est eiusdem speciei cum scientia infusa animae Christi. Et ratio est. Quia scientia infusa animae Christi per se extenditur ad cognitionem cogitationum cordis, ad quem actum non potest se extendere aliqua scientia hominum aut angelorum Ex quo plane colligitur, quod est scientia per se infusa. Cuius ratio formalis universalior est et simplicior, quam ratio formalis nostrae Theologiae, aut Beatorum.

Pro cuius maiore intelligentia adverte id, quod late disputabimus in q. 57. art. 4. quod quamvis angeli possint cognoscere cogitationes cordis revelatas a cogitante, vel ab ipso Deo specialiter revelante, et tunc quando cognoscit, non opus sit illi novas species acquirere, sed per antiquas cognoscat cogitationes cordis et actiones liberas voluntatis; tamen non habet angelus etiam beatus habitualem facultatem, sive scientiam, quae absque nova revelatione se possit extendere ad huiusmodi cognitionem. Verumtamen Christi Domini anima tantam habet scientiae plenitudinem, ut non solum lumine gloriae et visione beata nostras cogitationes et affectus penetret; sed etiam ex habitu scientiae infusae potens sit absque nova revelatione, cordium cogitationes cognoscere. Quae omnia patent ex doctrina D. Tho. in 3. par. quaest. 11. ar. 1. Unde merito dixerim, scientiam animae Christi esse per se infusam et alterius speciei a nostra Theologia et Beatorum.

Adverte circa praedicta, quod non desunt Theologi qui dicant, Theologiam nostram esse per accidens acquisitam et nihilominus esse eiusdem speciei cum Theologia Beatorum, quam habent extra Verbum, quam dicunt esse per se infusam. Quemadmodum contingit vice versa, esse aliquam scientiam per accidens infusam, qualis fuit collata Protoparenti, quae tamen secundum se et propriam rationem obiecti acquisita est. Sed tamen falluntur in hac opinione. Non enim est possibile, ut scientia, quae per se infusa est et ex propria ratione obiecti, acquiratur ab aliquo etiam per accidens: quoniam virtus inferior non potest attingere ad effectum superiorem ne per accidens quidem. At vero vice versa ex superiore virtute potest quis habere ex infusione quod propriis viribus acquirere poterat.

CIRCA solutionem ad secundum argumentum Divi Thomae adverte, quod singularitas, quae non provenit ex obiecto materiali non impedit, quominus aliquid possit esse obiectum scientiae. Ipse enim Deus unicus et singularissimus est maxime scibilis. Quia eius singularitas est ipsummet esse subsistens et purus actus. Immo vero de Michaele potest esse scientia: quia eius singularitas est secundum propriam speciem et non secundum materiam. Ratio huius doctrinae potest assignari ex ratione obiecti intellectus, quod est ens. Unde quod perfectius est ens, magis cognoscibile est. Est autem perfectius ens, quanto magis est in actu et minus in potentia. Ergo si detur singulare ens, cuius singularitas non provenit ex materia et potentialitate, sed quia illud ens est purus actus, erit etiam maxime scibile. Similiter etiam, quia individuationis principium in angelis non est materia, sed individuantur ex propria specie negative, quatenus talis natura non habet unde multiplicetur, idcirco de hac natura Michaelis potest esse scientia. Ceterum de singularibus ex materia compositis non potest esse scientia per se: quia secundum se individuantur ex materia, quae est incognoscibilis, utpote pura potentia quae solum per ordinem ad formam et actum cognoscitur. Forma autem et actus ad speciem rei pertinet; et ratione speciei participatae individua materialia habent rationem formae et actus et cate- nus de illis potest esse scientia, non autem per se quatenus singularia sunt.

Et si quis obiiciat, quod de Christo Domino per se potest esse et est scientia Theologiae. Respondetur, quod Christus Dominus dupliciter potest considerari. Uno modo quantum ad singularem humanitatem; et sic non est magis de illo scientia, quam de Petro, de quo non est aliqua scientia, nisi quatenus est homo. Altero modo potest considerari ratione personae divinae. Et isto modo per se est scientia Theologiae de illo. De eius autem humanitate singulari est scientia Theologiae per ordinem ad ipsum Deum, sicut de multis aliis singularibus, quae cadunt sub divina revelatione, ut ait D. Tho. art. sequenti ad primum.