Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

PRIMA conclusio est affirmativa. Ratio est, quia scientia Dei se habet ad omnes res, sicut scientia artificis ad artificialia.

Secunda conclusio: Scientia Dei est causa rerum, adiuncta tamen voluntate ipsius Dei. Ratio est: quia forma intelligibilis ad opposita se habet, cum sit eadem scientia oppositorum: ergo scientia Dei non produceret determinatum effectum, nisi determinaretur ad unum per voluntatem.

Tertia conclusio: Haec divina Scientia, quae causa rerum est, solet appellari a Theologis Scientia approbationis.

COMMENTARIUM.

IN hoc articulo notandum est, quod prima et secunda conclusio sunt certae secundum fidem. Probatur ex illo Psal. 103.: «Omnia in sapientia fecisti.» Et quidem usitatissimum est in Sacris Litteris, quod Deus creaverit omnia, quod disponat illa, et gubernet in Sapientia sua. Praeterea, ad Ephes. 1. dicitur, quod Deus fecit omnia secundum consilium voluntatis suae. Ecce ubi Divus Paulus utrumque coniungit in ratione causae creaturarum, et consilium quod pertinet ad intellectum, et beneplacitum voluntatis.

Est dubium circa secundam conclusionem: an scientia sit magis proximum principium in productione creaturarum, quam voluntas Dei? Ad quod respondetur affirmative, secundum modum nostrae cognitionis. Nam et ipsa Voluntas, et Scientia Dei nihilo distinguuntur. Probatur primo haec conclusio. Scientia Dei habet rationem artis in ordine ad creaturas producendas; sed in effectu artificioso proximum principium non est voluntas artificis, sed ipsa ars: ergo. Et confirmatur: Deus producit creaturas immediate per imperium, ut colligitur ex illo Genes. 1.: «Fiat lux et facta est lux». Imperium autem est opus scientiae practicae, ergo. Sed arguit quis: proximum principium effectus producti est potentia executiva imperii, et non ipsum imperium; potentia autem executiva in Deo non est intellectus, sed voluntas: ergo voluntas est proximum principium creaturarum. Maior patet: minor probatur. Intellectus, prout intellectus est, non est potentia motiva aut executiva, sed tantum directiva; voluntas autem ex sua ratione habet quod sit motiva potentia: ergo. Ad hoc respondetur quod, sicut dicitur in 2. 2. q. 27., imperium rationis practicae habet vim motivam, quatenus participat determinationem voluntatis. Itaque illud ipsum imperium movet efficaciter et immediate ad usum: ita in praesentia dico, quod licet divina Voluntas sit formaliter potentia executiva et quasi motiva, tamen ipsa executio et motio immediate fit per imperium divinum, quatenus determinatur Scientia Dei practica per voluntatem ad eiusmodi imperium. Itaque, imperium movet et exequitur seipsum in virtute divinae voluntatis. In hoc sensu est intelligendus D. Thomas, infra q. 25. art. 1. ad 4.; vide Ferrara, lib. 2. Cont. Gent., cap. 1. Ex hoc sequitur, quod scientia Dei, simpliciter loquendo, et proximius et principalius concurrit ad effectum, quam divina voluntas. Et quidem, quod proximius concurrat ex dictis constat. Quod vero principalius probatur: nam ars artificis principalius concurrit ad effectum artificiosum, quam eius voluntas. Nam species et ratio effectus producti non respondet, formaliter loquendo, voluntati artificis, sed arti; at scientia Dei, ut diximus, habet rationem artis in ordine ad effectus productos, ergo.

CIRCA rationem huius articuli, notandum est primo, quod tota illa consistit in hoc: intelligere divinum est esse divinum; ergo Deus operatur omnia per suum intellectum. Secundo est notandum, quod ista ratio praesupponit duo. Alterum est, quod Deus operatur immediate per suam essentiam et per suum esse. In quo differt quam plurimum a creatura, quae operatur immediate, non per suam essentiam, sed per potentiam accidentalem. Alterum est, quod operatio, quae fit per modum intellectus est excellentior cunctis aliis operationibus. Quibus praesuppositis, tota ratio Divi Thomae ad hoc reducitur, quod Deus operatur per suam Essentiam, quatenus est intellectus et intelligibile divinum.

CIRCA hanc propositionem, quam saepe repetit Divus Thomas in hac quaestione, et alias, scilicet, intelligere divinum est esse divinum, praesuppositae sunt quae diximus in art. 4. huius quaestionis. Notandum est, quod intelligere divinum comparari ad Essentiam Dei, quae complectitur totum esse et entitativum et intelligibile; et potest comparari praecise ad esse divinum entitativum: si quidem comparetur ad totam Dei Essentiam, ista propositio est formalissima, et formaliter nostro modo intelligendi, quam istae propositiones, Iustitia in Deo est esse divinum, Misericordia est esse divinum, et similes. Ratio est: quoniam iustitia et misericordia et alia attributa Dei pertinent ad Divinam Essentiam, tamquam particularia quaedam praedicata quidditativa. Intelligere vero importat quamdam rationem entis, nempe, totum genus entis intelligibilis, quae ratio immediate pertinet ad Divinam Essentiam. Etenim Divina Essentia cum sit formalissime totum ens, quasi integratur immediate ex hac duplici ratione entis, scilicet entitativi, et entis intelligibilis. Si vero intelligere comparetur ad esse entitativum, haec praedicatio, intelligere divinum est esse divinum, nostro modo intelligendi non est tam formalis et quidditativa, sicuti ista, Iustitia Dei est esse divinum. Ratio est: quoniam iustitia et cetera attributa sunt veluti partes quaedam essentiales divini esse entitativi. At intelligere habet se quasi proprietas divini esse entitativi; nam sicut immutabilitas in Deo est ratio aeternitatis, et ita, nostro modo intelligendi, aeternitas comparatur ad immutabilitatem, sicut eius proprietas; ita divinum esse entitativum est ratio in Deo divini esse intelligibilis; et ita nostro modo intelligendi, totum genus entis intelligibilis in Deo est quasi proprietas generis entis entitativi. Propositio ergo Divi Thomae in priori sensu est accipienda.