Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

ADVERTE ante omnia circa rationes D. Thomae, quod quamvis potuisset dignitatem Sacrae Theologiae prae ceteris ostendere, quia est altioris ordinis, scilicet ex principiis revelatis; tamen maluit ex iis, in quibus convenit cum aliis scientiis secundum genus scientiae, videlicet ex certitudine et dignitate obiecti, in quibus ipsae scientiae inter se aliae aliis praestant,

demonstrare quod etiam in istis nostra Theologia omnes excellit.

DUBIUM potissimum in hoc articulo est; An sacra doctrina sit certior, quam omnes aliae scientiae. Nam de dignitate nulla potest esse dubitatio, cum obiectum illius sit ipse Deus, ut finis supernaturalis. Sed maxime advertendum est, quod tota ratio dubitandi de certitudine Theologiae comparatione. ad certitudinem aliarum scientiarum nascitur ex conditione quam habet Theologia pro statu vitae praesentis, in quo procedit ex principiis ex divina revelatione, sed sub obscuritate fidei cognitis. Quoniam prout Theologia futura est in Patria, ubi principia lumine beatifico cognoscentur, nulla potest esse ratio dubitandi, an sit certior, quam naturales scientiae, quarum principia naturali lumine cognoscuntur. Et idcirco omnia argumenta, quae in praesenti dubio afferri possunt contra primam conclusionem Divi Thomae, immediate procedunt, ut probent, quod fides non sit certior, quam aliae scientiae naturales, quae procedunt ex principiis lumine naturali evidentibus. Quae disputatio propria et legitima est in 2. 2. q. 4. artic. 8. ubi expresse quaerit D. Thomas, utrum fides sit certior scientia et aliis virtutibus intellectualibus. In quo loco hoc dubium late examinavi, atque pro viribus definivi. Et quoniam nulla mihi specialis difficultas occurrit, et commentaria nostra super. 2. 2. iam sunt in promptu, ut favente Domino in lucem prodeant, idcirco ab huius dubitationis prolixa repetitione consulto supersedeo. Nihilominus interim in hoc loco dicam breviter, quae ad intelligentiam huius articuli necessaria visa sunt.

Dubitat enim statim novitius aliquis Theologus, quo pacto Theologia pro isto statu certitudine alias scientias superat, cum tamen Divus Thomas fateatur in solutione ad primum, quod nihil prohibet id, quod est certius secundum suam naturam, esse quoad nos minus certum propter debilitatem nostri intellectus. Et insuper fatetur, quod dubitatio, quae accidit in aliquibus circa articulos fidei, non est propter incertitudinem rei, sed propter debilitatem intellectus humani. Et deinde dicit, quod minimum, quod potest haberi de cognitione rerum altissimarum, desiderabilius est, quam certissima cognitio, quae habetur de minimis rebus. Haec tria difficultatem habent. Et ut incipiamus a minus difficili, quod ultimo loco dicit, desiderabilius esse minimum, quod potest haberi de cognitione rerum altissimarum, adiuvat ad comprobandam dignitatem Theologiae super alias scientias, non tamen certitudini attestatur. Verumtamen de aliis duobus dictis maior est difficultas. Quoniam certitudo nihil aliud est, quam determinatio et adhaesio intellectus ad aliquam veritatem, ut docet Divus Thomas in 3. Sent. distin. 2. 3. q. 2. artic. 2. quaestiumcula. 3. Sed maior est adhaesio intellectus, quae efficitur ex principiis aliarum scientiarum respectu conclusionum, ergo sunt aliae scientiae certiores. Huius argumenti minor probatur. Quia est impossibile dissentire conclusionibus aliarum scientiarum, nisi quis forte obliviscatur principiorum; at potest quis Theologicae conclusioni dissentire sine oblivione principiorum, si de principiis dubitet, aut illis dissentiat. Ecce hoc argumento tangitur tota difficultas.

Pro cuius solutione tria notanda sunt. Primum est, quod certitudo est triplex. Quaedam est ipsius obiecti secundum esse reale, quod habet in se, vel in ordine ad divinum intellectum. Et huiusmodi certitudo bene potest esse cum opinione nostra de tali obiecto. Ut si v. g. Papa revera mortuus est, sed ego tantum opinor esse mortuum. Et ratio est. Quia talis certitudo obiecti nihil praestat intellectui. Nam quod attinet ad modum iudicandi etiam si Papa viveret, opinarer esse mortuum. Altera certitudo potest considerari solum ex parte cognoscentis, qui pro suo cerebro absque aliqua probabili ratione proterve adhaeret alicui affirmationi aut negationi. Et huiusmodi potius est inhaesio proterva assentientis, quam vera certitudo, quamvis assentiens dicat, se certissimum esse, atque hoc pacto aliqui haeretici firmius adhaerent suis erroribus (immo et interdum mortem patiuntur pro illorum testimonio) quam alii veritatibus. Est tertia certitudo assensus, quae efficitur ex certitudine obiecti, quod ut certum cognoscitur sub vera ratione formali per lumen et habitum certe et infallibiliter inclinantem ad assensum rei, quae ita se habet. Et de huiusmodi certitudine est nostra comparatio, cum dicimus, unam scientiam esse alia certiorem.

Nota secundo quod primi generis certitudo secundum se consistit in indivisibili. Nam revera si Papa vivit, non est magis vel minus certum per hoc, quod quis certius vel minus certe opinetur Papam vivere. Et similiter Deum esse trinum et unum, non est magis vel minus certum secundum se, sive quis opinetur, sive certo credat, sive dissentiat. Secunda vero certitudo maior erit vel minor: prout homo fuerit magis minusve protervus, aut cerebrosus. Verumtamen tertii generis certitudo maior est aut minor etiam respectu eiusdem obiecti, quatenus formalis ratio assentiendi fuerit commodius applicata vel minus commode, et quatenus ipsemet habitus inclinans ad assentiendum fuerit perfectior vel minus perfectus. Et hoc pacto unus Christianus firmius et certius credit quam alius, quatenus perfectius lumen intra eamdem speciem habet quam alius. Sed quilibet Christianus certius assentit et firmius adhaeret iis, quae sunt fidei, quam aliis veritatibus, quantumlibet humana scientia demonstratis. Et ratio huius est. Quoniam obiectum ipsum quod in se summa veritas est, applicatur intellectui fideli sub ratione formali infallibili, et ipsemet Deus per habitum infusum, et Spiritus sancti auxilium movet intellectum et voluntatem ad assentiendum propositis veritatibus. Quamquam enim volentes credimus; tamen non proprio cerebro adducti, sed Spiritus sancti virtute et testimonio persuasi firmiter adhaeremus. Qui enim credit in Filium Dei, habet testimonium Dei in se, ut dicitur in prima Canonica Ioannis cap. 5. Christiani igitur utentes hoc medio et ratione assentiendi, fortius adhaerent rebus fidei, quam veritatibus naturalibus demonstratis.

Notandum tertio, quod cum D. Thomas dicit in solutione ad primum, quod nihil prohibet id, quod est certius secundum naturam, esse quoad nos minus certum propter debilitatem intellectus nostri, et quod dubitatio, quae accidit in aliquibus circa articulos fidei non est propter incertitudinem rei, sed propter debilitatem intellectus humani, hoc, inquam, non est intelligendum de rei ipsius certitudine primo modo a nobis exposita. Haec enim certitudo impertinens est ad certitudinem intellectus, nisi res ipsa appareat sub aliqua certa ratione formali: et nihilominus quia ipse intellectus est secundum se minus proportionatus tam supremis veritatibus, quales sunt quae per fidem creduntur, et quia uti talibus adiumentis ad credendum, scilicet habitu fidei et lumine et auxilio Dei, positum est in nostra voluntate, idcirco possibile est, quod noster intellectus dissentiat veritatibus fidei, dum non utitur praedictis auxiliis. Et hoc est, quod aliqui solent dicere, fidem esse minus certam, quam scientiam ex parte subiecti. Volo rem hanc exemplo elucidare. Si habitus naturalis etiam primorum principiorum esset talis conditionis, quod liberum esset nobis sicut vestem pro libito exuere illum, et iterum induere, profecto ipse habitus non esset minus certus secundum se quam modo est, tametsi intellectus non utens illo dubitare posset, aut etiam errare circa prima principia. Haec enim dubitatio et hic error in ipsum subiectum refunderetur. Similiter si quis pugnaturus cum bestia nollet uti armis tutissimis, quae apud se habet, non est armorum defectus, quod ipse dilanietur a bestia. Sic igitur si nos induamus armaturam Dei, ut admonet Apostolus ad Ephes. 6., potentes erimus stare adversus insidias diaboli. Et si in omnibus sumpserimus scutum fidei, omnia tela ignea nequissimi poterimus extinguere. Nostra igitur Theologia, quoniam ex certissimo habitu et lumine fidei procedit, acquirit sibi maiorem certitudinem, quam scientiae, quae procedunt ex habitu et lumine naturali. Fit enim comparatio habitus ad habitum, luminis ad lumen, et scientiae ad scientiam secundum se, et prout eis utitur intellectus. Si autem homo noluerit uti lumine et habitu infuso, sed potius a se reiecerit, iam iste defectus non convenit habitibus secundum se, sed ipsi subiecto in ordine ad habitum, quo libere utitur. Et haec pro ista difficultate in praesenti dicta sufficiant.

Sed tandem circa rationem secundae conclusionis adverte, quod cum Divus Thomas ait, practicarum scientiarum illam digniorem esse, quae non ordinatur ad ulteriorem finem alterius, intelligendum est de iis, quae subordinantur. Nam v. g. ars coquinaria non est nobilior militari, quamvis militaris ordinetur ad finem civilis, et coquinaria non ordinetur ad finem alterius artis. At vero, quia finis nostrae Theologiae, quatenus consideratur ut practica, est omnium ultimus, ad quem ordinantur fines omnium artium et omnia quae sunt, id circo proculdubio dignissima est. Neque intelligas, quod beatitudo aeterna sit finis omnium operantium ex arte, sed est finis rei operatae et rationum operandi.