Scholastica commentaria in Primam Partem Summae Theologicae

SUMMA ARTICULI.

PRIMA conclusio: Nomina, quae dicuntur de Deo per metaphoram, per prius dicuntur de creaturis, quam de Deo. Ratio est: quia dicta de Deo nihil aliud significant quam similitudines.

Secunda conclusio: Nomina, quae proprie de Deo praedicantur, prius dicuntur de Deo, si attendamus ad rem significatam; prius autem dicuntur de creaturis, si ad impositionem nominum attendamus.

COMMENTARIUM.

IN hoc articulo, dubium est de prima conclusione. Probatur falsa. Primum ex D. Thoma, q. 2., De Veri. art. 11., ad 6., ubi dicit non esse necesse ut analogum principalis ponatur in definitione analogati minus principalis. Ecce D. Thomas sibi ipsi aperte contradicit. Secundo. Sapientia creata optime definitur, quod sit contemplatio rerum per altissimas causas: ergo non est necesse, quod in eius definitione ponatur sapientia increata, quod est principalius analogatum. Et confirmatur: analogatum principalis non habet rationem generis aut differentiae, respectu analogati minus principalis: ergo non est ponendum in eius definitione, quod sit praedicatum essentiale. Et confirmatur secundo: quia definitio quidditativa rei tantum constat ex genere et differentia. Ad primum argumentum respondebit ex doctrina Caietani, opusculo De Analogia, cap. 7. quod conclusio huius articuli habet verum in analogis proportionis, quae dicuntur per metaphoram, et in analogis attributionis, quoniam eiusmodi analoga dicuntur de uno analogato per ordinem ad aliud, quod est principalius v. g. ridere dicitur de prato florente, per ordinem ad risum hominis. Ens etiam dicitur de accidente per ordinem a substantia. Ceterum, in analogis proportionalitatis, quae dicuntur proprie de omnibus analogatis, non est necesse, quod unum analogatum ponatur in definitione alterius, v. g. principium analogice dicitur de corde animalis, et de fundamento domus; et tamen unum analogatum non ponitur in definitione alterius, quoniam eiusmodi analoga non dicuntur de uno per respectum ad aliud, sed proportionaliter de utroque. Et de istis analogis loquitur D. Thomas loco in argumento citato. Ad secundum argumentum, D. Thomas De Veri., q. 2. citata videtur docere quod sapientia, et cetera nomina, quae proprie dicuntur de Deo, sunt analoga analogia proportionalitatis, et non attributionis. Unde iuxta doctrinam traditam in praecedenti solutione non est necesse, quod analogatum principalis, v. g. sapientia increata, ponatur in definitione analogati minus principalis, scilicet sapientiae creatae. Ceterum, in hoc articulo et praecedenti apertissime docet, eiusmodi nomina esse analoga attributionis. Quae sententia est verissima. Neque obstat ratio, qua utitur D. Thomas in illa q. 2. De Veri., quae in hoc consistit. Ad analogiam attributionis requiritur determinata distantia inter ipsa analogata; sed inter Deum et creaturas non est distantia determinata, quia Deus in infinitum excedit omnem creaturam: ergo. Non, inquam, obstat haec ratio: quia ad analogiam attributionis satis sufficit distantia finita ex parte analogati minus principalis. Et ita est in nostro proposito. Nam ex parte creaturarum, determinata distantia est respectu Dei. Nam tanto distat magis una creatura a Deo, quam alia, quanto imperfectiorem habet naturam; v. g. formica tanto magis distat a Deo, quam angelus, quanto natura angelica perfectior est natura formicae. Hac ergo solutione reiecta, notandum est primo, quod haec nomina duplici analogia dicuntur de Deo et creaturis, ut advertit M. Soto in antepraedicamentis. Altera est proportionalitatis, quae in hoc consistit, quod sicut se habet perfectio divina, v. g. sapientia ad Deum, ita creata perfectio se habet ad creaturam. Altera est attributionis, per ordinem ad unum exemplar, ad unum efficiens et ad unum finem. Secundo est notandum, quod in analogis attributionis, quaedam important formales habitudines ad unum: ut sanum, ut dicitur de urina et medicina, importat diversas habitudines formaliter ad sanitatem, quae est in animali. Quaedam vero non important formales habitudines unius analogati ad aliud, sed fundamentales, id est important formam, quae convenit analogato minus principali, per habitudinem ad principalius analogatum. Haec analoga secundi generis, sunt omnia illa, quae formaliter praedicantur de omnibus analogatis, cuiusmodi sunt omnia nomina, quae proprie dicuntur de Deo et creaturis.

His suppositis: sit prima conclusio ad argumentum, quod haec nomina, prout sunt analoga analogia proportionalitatis, non requirunt quod in definitione analogati minus principalis, ponatur analogatum principalis. Et in hoc sensu procedit doctrina D. Thomae in quaest. 2. citata de Veritate. Secunda conclusio: In analogis, quae important formalem habitudinem ad analogatum principalis, necessum est, ut in definitione analogati minus principalis ponatur analogatum principalis. Et in hoc sensu, loquitur D. Thomas in hoc articulo.

Tertia conclusio: In analogis attributionis, quae non important formalem habitudinem ad unum, sed tantum fundamentalem, in definitione analogati minus principalis non necessario ponitur principalis analogatum. Et huius generis sunt omnia nomina quae proprie dicuntur de Deo et creaturis. Sed est advertendum, quod istud tertium dictum debet limitari ad definitionem, quae datur per immediatum genus et differentiam. Nam si haec analogata minus principalia, definiantur exactissime a prima potentia usque ad ultimum actum, necessarium est omnino, quod in eorum definitione ponatur analogatum principalis. Verbi gratia, potest quis definire albedinem per immediatum genus, videlicet, est color disgregativus visus. In qua definitione non ponitur substantia. At si explicetur totaliter natura albedinis, necessario est ponenda substantia in eius definitione, usque ad rationem accidentis, quae non potest explicari, nisi per ordinem ad substantiam. Ita similiter est dicendum de aliis nominibus Dei. Ferr. 1. lib. Contra Gentes, cap. 34. aliter solvit hoc argumentum; sed nostra solutio est Caietani, in hoc articulo. Ad confirmationem respondetur, quod sicut unum correlativum ponitur in definitione alterius, non tamquam genus aut differentia, sed tamquam necessarium additamentum: ita in definitione analogati minus principalis ponitur analogatum principalis, non tamquam genus aut differentia, sed tamquam necessarium additamentum, sine quo explicari nequit perfecte natura analogati minus principalis.